Sống lại không gian văn hóa lúa nước vùng Mường Tló

Lễ hội Đánh cá suối truyền thống xã Toàn Thắng diễn ra xuyên suốt trong 3 ngày, từ ngày 14 đến 16/5/2026, mang chủ đề đầy ý nghĩa: “Suối nguồn Toàn Thắng - Hội tụ du lịch, gắn kết cộng đồng”. Đây vốn là một hoạt động văn hóa dân gian vô cùng độc đáo, gắn kết chặt chẽ với đời sống sản xuất nông nghiệp lúa nước của người Mường Tló xưa, nay là địa bàn các xóm Chiềng Đồi, Đồi Bệ và Tân Lập thuộc xã Toàn Thắng.

Theo quan niệm dân gian truyền lại, cứ sau khi hoàn thành việc cấy lúa, bà con lại cùng nhau tổ chức đánh cá tập thể tại các khoang suối để cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, mang lại một cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Chương trình lễ hội được chia làm hai phần chính: Phần lễ được tổ chức vô cùng trang nghiêm tại miếu thờ của địa phương với các nghi thức cúng Thành hoàng, cảm tạ thần linh, thổ địa và hà bá. Thể hiện đúng đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và lòng thành kính sâu sắc, người dân sẽ chọn dâng những con cá lớn nhất vừa đánh bắt được lên miếu thờ.

Ngay sau phần nghi lễ tín ngưỡng, không khí phần hội diễn ra vô cùng sôi nổi, quy tụ các hoạt động mang đậm bản sắc văn hóa Mường như: Hòa tấu cồng chiêng, hát đối, hát thường rang bộ mẹeng, thi chèo bè, thi quăng chài, đánh bắt cá tập thể, cùng các trò chơi dân gian, trưng bày ẩm thực truyền thống và nhiều hoạt động thể thao quần chúng hấp dẫn.

Đến với lễ hội, du khách còn có dịp tham quan, mua sắm tại khu vực trưng bày nông sản và sản phẩm thủ công truyền thống đến từ 22 xóm trên địa bàn xã. Tại đây, nhiều sản phẩm đặc trưng của địa phương đã được giới thiệu và quảng bá rộng rãi tới du khách, tiêu biểu như măng rừng, rau sạch, rượu cần, cá suối và các sản phẩm đan lát thủ công nghệ thuật.

Điểm nhấn bảo vệ môi trường và mục tiêu Di sản quốc gia

Phát biểu tại buổi lễ khai mạc, ông Nguyễn Vũ Hùng, Chủ tịch UBND xã Toàn Thắng nhấn mạnh, lễ hội không đơn thuần chỉ là hoạt động văn hóa tín ngưỡng truyền thống của đồng bào Mường, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc góp phần giáo dục thế hệ trẻ về ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, nâng cao tinh thần đoàn kết cộng đồng và chung tay bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

Nét nổi bật và cũng là điểm mới của lễ hội năm 2026 chính là việc chính quyền và người dân đã khéo léo gắn hoạt động văn hóa với công tác bảo vệ môi trường, tái tạo nguồn lợi thủy sản. Ngay từ trước ngày khai hội, địa phương đã triển khai tổ chức thả cá tại khu vực Khoang Lở nhằm tái tạo nguồn lợi thủy sản tự nhiên, qua đó góp phần thiết thực vào việc nâng cao ý thức bảo vệ môi trường sinh thái trong cộng đồng.

Theo Chủ tịch UBND xã Toàn Thắng, từ một hoạt động sinh hoạt văn hóa cộng đồng mộc mạc của người Mường vùng Thạch Bi trước đây, đến nay, Lễ hội Đánh cá suối truyền thống tại xã Toàn Thắng đã thực sự vươn mình trở thành một ngày hội lớn, mang đậm dấu ấn văn hóa dân gian vùng Mường. Sự kiện không chỉ góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống mà còn mở ra nhiều cơ hội để phát triển du lịch cộng đồng, quảng bá hình ảnh quê hương và con người địa phương đến với bạn bè trong và ngoài tỉnh.

Với những giá trị to lớn đó, hiện địa phương đang gấp rút hoàn thiện hồ sơ đề nghị đưa Lễ hội Đánh cá suối truyền thống vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể. Đây được xem là một bước đi chiến lược, đặc biệt quan trọng nhằm bảo tồn, phát huy và nâng tầm giá trị của lễ hội dân gian độc đáo này trong bức tranh đời sống văn hóa Mường ngày nay.