Nằm ở độ cao trên 2.000m so với mực nước biển, xã Y Tý, tỉnh Lào Cai từ lâu nổi tiếng với khí hậu mát mẻ quanh năm, mây phủ bồng bềnh và cảnh quan nguyên sơ.

Không chỉ là điểm đến du lịch hấp dẫn, vùng đất này đang dần mở ra những hướng đi mới trong phát triển nông nghiệp, trong đó có mô hình trồng rêu tại thôn Nhìa Cồ San, xã Y Tý còn khá mới mẻ nhưng đầy tiềm năng kinh tế.

Cơ duyên với cây rêu đất trên vùng cao Y Tý

Sinh ra và lớn lên tại phường An Hải, TP. Hải Phòng, anh Nguyễn Văn Hùng từng có thời gian làm việc trong ngành đóng tàu trước khi rẽ hướng sang nông nghiệp.

Đam mê cây cối đã đưa anh theo học ngành Công nghệ sinh học - Trường Đại học Nông Lâm TP.HCM, rồi lặn lội vào Đà Lạt thực tập và sang Đài Loan, Trung Quốc học nghề trồng lan.

Trong câu chuyện với chúng tôi, anh Nguyễn Văn Hùng, cho biết: Sau nhiều năm sang nước ngoài học hỏi công nghệ trồng lan, tôi trở về Việt Nam để lập nghiệp bằng nghề trồng lan.

Trước đây, ngành trồng lan công nghiệp và cây cảnh tại Việt Nam phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn giá thể rêu nhập khẩu từ Trung Quốc và Chi Lê.

Tuy nhiên, giai đoạn dịch Covid-19 bùng phát đã khiến việc nhập khẩu rêu từ đất nước Chi Lê bị đình trệ.

Năm 2023, tôi lên vùng đất Y Tý của Lào Cai để tìm kiếm mua các loại phong lan và tình cờ phát hiện tại vùng này có một loại rêu đất có đặc điểm rất giống với loại rêu cao cấp nhập của Trung Quốc.

Từ phát hiện này, anh Hùng đã trực tiếp sang Trung Quốc để học hỏi kỹ thuật và bắt tay vào công cuộc thuần hóa loài rêu này trên những thửa ruộng của bà con vùng cao.

Anh Hùng đã thuê lại những thửa ruộng canh tác lúa kém hiệu quả của bà con thôn Nhìa Cồ San, xã Y Tý, trả công bằng chính sản lượng lúa mà họ mong muốn để bắt đầu trồng thử nghiệm rêu.

Theo anh Hùng, sau hai năm đầu gặp nhiều thất bại, đến nay quy trình sản xuất đã dần đi vào ổn định.

Khác với rêu đá hay rêu rừng thông thường, rêu đất có những ưu điểm vượt trội đó là độ bền cao, sợi rêu dai, lâu mục, giúp giá thể bền bỉ hơn so với rêu trên cây.

Hơn nữa, rêu đất giữ nước và dinh dưỡng cực tốt, khả năng giữ nước của rêu đất vượt trội hơn hẳn so với xơ dừa, rất thích hợp cho hoa lan, cây cảnh và cả các loại rau màu, dưa lưới…

Chia sẻ về quy trình chăm sóc loại rêu này, anh Hùng cho rằng, khi anh phát hiện có loại rêu này sinh sống ở vùng trũng, đầm lầy ở thôn Nhìa Cồ San, rêu được nhân giống bằng cách tách từ thân mẹ, cần môi trường độ ẩm cao và có nước chảy thường xuyên.

Do vậy, anh Hùng đã thầu lại đất của bà con nhân dân thôn Nhìa Cồ San để trồng, nhân rộng mô hình rêu đất này.

Sau khoảng 1,5 năm chăm sóc, làm cỏ và bón phân, rêu sẽ được thu hoạch. Với mức giá bán ra thị trường dao động từ 70.000 đến 85.000 đồng/kg khô tùy chất lượng, rêu đất đang mang lại giá trị kinh tế rất cao.

Tiềm năng thị trường và giá trị kinh tế rêu đất ở Y Tý

Hiện nay, thị trường Việt Nam, đặc biệt là các thủ phủ hoa như Đà Lạt, Lâm Đồng hay các nhà vườn phía Bắc, vẫn đang phải nhập khẩu 100% loại rêu này từ nước ngoài.

Sản lượng hiện tại từ vùng nguyên liệu của anh Hùng thậm chí vẫn chưa đủ cung cấp cho chính cơ sở sản xuất hơn 1 ha hoa lan công nghiệp của anh tại Hải Phòng, cho thấy dư địa thị trường còn rất lớn.

Hiện nay anh Hùng đã trồng được diện tích gần 3 ha rêu đất, mô hình này đang tạo việc làm ổn định cho khoảng 10 lao động địa phương tại thôn Nhìa Cồ San, xã Y Tý.

Đặc biệt vào mùa thu hoạch, số lượng lao động cần huy động rất lớn để tận dụng những ngày nắng hiếm hoi của vùng cao để phơi khô rêu.

Anh Hầu A Di, thôn Nhìa Cồ San, xã Y Tý, chia sẻ: Làm việc tại mô hình trồng rêu của anh Nguyễn Văn Hùng, tôi được trả lương theo tháng, thu nhập khoảng 10 triệu đồng.

Có việc làm ngay tại địa phương, chúng tôi yên tâm hơn, không còn phải đi làm ăn xa ở các thành phố lớn.

Theo người dân ở thôn Nhìa Cồ San, xã Y Tý, loại rêu đất này thường sinh sống ở những nơi có độ ẩm thấp, vùng trũng ẩm, đầm lầy.

Có một thời gian, thương lái đến tìm mua rất nhiều để xuất khẩu sang Trung Quốc nên số lượng ngày càng khan hiếm đi.

Cây rêu không chỉ là sản phẩm sử dụng trong việc trồng lan mà còn có giá trị lớn trong lĩnh vực nông nghiệp, đặc biệt là trong cải tạo đất, giữ ẩm và phục vụ sản xuất nông nghiệp công nghệ cao.

Do nhu cầu thị trường đối với sản phẩm này tại Việt Nam đang rất lớn, tuy nhiên phần lớn vẫn phải nhập khẩu từ nước ngoài như Trung Quốc hay Chile. 

Chính vì vậy, để mở rộng quy mô, anh Hùng đang khuyến khích bà con nhân rộng diện tích với cam kết bao tiêu đầu ra và hỗ trợ ứng trước 70% kinh phí.

Đây là hướng đi đầy hứa hẹn, giúp bà con dân tộc thiểu số tận dụng lợi thế khí hậu, thổ nhưỡng để thoát nghèo bền vững trên chính mảnh đất quê hương.

So với cây lúa, loại cây trồng truyền thống của người dân vùng cao, hiệu quả kinh tế từ rêu được đánh giá cao hơn đáng kể.

Đây được xem là một hướng chuyển đổi cơ cấu cây trồng tiềm năng, phù hợp với điều kiện tự nhiên đặc thù của Y Tý.

Anh Nguyễn Văn Hùng cho biết thêm, để mô hình trồng rêu đất phát triển bền vững, rất cần sự quan tâm, hỗ trợ từ cấp uỷ, chính quyền địa phương, đặc biệt là về các quy định, chính sách đầu tư vào nông nghiệp.

Với những tiềm năng sẵn có, mô hình trồng rêu tại Y Tý hứa hẹn sẽ trở thành một hướng đi mới trong phát triển kinh tế nông nghiệp vùng cao, nơi mây trắng không chỉ mang vẻ đẹp thơ mộng mà còn mở ra cơ hội làm giàu cho người dân.