Theo Viện Y dược cổ truyền dân tộc, bạch tật lê là tên gọi của loại dược liệu quý, thường được sử dụng để giúp nam giới tăng cường sinh lý. Ngoài ra, loại dược liệu này còn giúp hỗ trợ điều trị vô sinh – hiếm muộn. Bên cạnh tên là bạch tật lê, người ta còn gọi loại cây này là gai yết hầu, gai ma vương,tật lê, thích tật lê,…, tên khoa học là Fructus Tribuli, thuộc họ Bá vương hay Tật lê ( Zygophyllaceae).

Bạch tật lê là cây thân thảo, mọc bò trên mặt đất. Cành và thân cây mảnh, lá có hình bầu dục, chúng mọc đối xứng, đầu lá tròn thuôn về phía gốc. Lá có màu sẫm, mặt trên đậm và nhẵn hơn mặt dưới, mặt dưới lá nhạt và có nhiều lông trắng.

Cây bạch tật lê ra hoa có màu vàng, mọc riêng lẻ ở các kẻ lá với cuối dài và có lông cứng. Hoa thường nở rộ vào cuối xuân đầu hạ. Về quả của cây dược liệu cũng có lông trên thân, ngoài ra còn có gai nhọn. Trên mỗi quả chia thành 5 cạnh.

Cây phân bố chủ yếu ở những nơi khô, có đất cát nhiều nhất là ven biển hoặc sông suối. Việt Nam có khí hậu nhiệt đới là môi trường khá thuận lợi cho cây sinh trưởng và phát triển. Tại nước ta, bạn có thể tìm thấy cây tật lê ở những tỉnh miền Trung, chẳng hạn như Quảng Trị, Quảng Bình, Thừa Thiên Huế, Hà Tĩnh, Nghệ An,…

Bộ phần thường được sử dụng là quả của cây bạch tật lê đã chín.

Sau khi chín, người ta bắt đầu thu hoạch quả, sau đó phơi hoặc sấy khô để dùng làm thuốc. Ngoài ra cũng có thể sử dụng khi quả còn tươi, việc sấy khô sẽ giúp bảo quản sử dụng lâu hơn. Để dược liệu ở nơi khô ráo thoáng mát, tránh ẩm ướt.

Thành phần có trong quả tật lê rất đa dạng, có thể kể đến các thành phần trong 1 quả chín như chất béo (3,5%), alkaloid (0,001%), chất nhựa, cùng với các tinh dầu và nhiều nitrat. Bên cạnh đó, quả còn chứa một vài hoạt chất khác như phylloerrythin, flavonoid, tanin, saponin, gitogemin, diosgenin, clorogenin.

Tác dụng của bạch tật lê

Bạch tật lê là vị thuốc được nhiều thầy thuốc tin dùng hiện nay. Dược liệu mang tính ấm, vị đắng và hơi cay. Tính vị quy vào kinh Can, Phế, giúp chủ trị các tình trạng suy giảm sinh lý ở nam giới, tắc sữa ở phụ nữ sau sinh hoặc người đang bị chứng đau mắt đỏ. Cụ thể như:

Tăng cường sinh lý nam: Tình trạng yếu sinh lý ở nam giới là vấn đề nhức nhối của cánh mày râu. Theo ghi chép của Y học cổ truyền có nhiều bài thuốc giúp khắc phục tình trạng này. Trong các dược liệu được sử dụng có quả bạch tật lê.

Tăng cường thị lực: Bạch tật lê còn là vị thuốc quan trọng, tốt cho mắt, giúp chữa trị các vấn đề về đau mắt đỏ, nhức mắt, chảy nước mắt thường xuyên, thị lực kém.

Tác dụng đối với trẻ em: Dùng cho các bé mắc chứng đái dầm.

Tác dụng đối với thận: Dành cho đối tượng nghiện rượu bia bị tổn thương gan, thận, đặc biệt trường hợp bệnh sỏi thận. Dùng dược liệu này giúp cải thiện tình trạng suy thận cũng như hỗ trợ phục hồi chức năng của cơ quan này.

Sau khi hái cây về tách lấy quả, tiếp đến đem quả đi phơi hoặc sấy khô. Cho quả đã khô vào trong túi nilon bảo quản để sử dụng dần. Khi dùng có thể lấy quả khô ra pha tra, ngâm rượu, nấu cao hoặc sắc lấy nước uống,…

Có thể sử dụng dược liệu này theo nhiều cách khác nhau tương ứng với tình trạng bệnh lý. Theo đó, nhiều người đã dùng quả bạch tật lê phơi khô để pha trà uống hoặc ngâm rượu dùng dần. Ngoài ra, để tăng hiệu quả chữa trị, thầy thuốc có thể kết hợp thêm một số dược liệu khác như hạt kỷ tử, dâm dương hoắc, viễn chí,…

Tùy thuộc vào tình trạng của người bệnh, thầy thuốc sẽ hướng dẫn cách chữa trị và liều dùng bạch tật lê phù hợp.