Câu chuyện tình bên những triền núi đá

Khi tháng 5 về, không khí ở xã Sơn Vĩ lại trở nên nhộn nhịp hơn thường ngày. Trên các tuyến đường dẫn vào trung tâm thôn Lũng Làn, từng tốp người dân gùi hàng xuống chợ từ sáng sớm. Người mang rau rừng, người chở ngô bằng ngựa thồ, người đem theo những tấm vải lanh, thổ cẩm do chính tay mình làm ra.

Trong làn sương sớm, tiếng nói cười xen lẫn tiếng vó ngựa, tiếng khèn Mông tạo nên không khí đặc trưng của phiên chợ vùng cao. Những chum rượu ngô được mở nắp chuẩn bị cho ngày hội, các gian hàng bắt đầu dựng lên dọc khu chợ trung tâm. Phụ nữ chuẩn bị thắng cố, mèn mén cho hội thi ẩm thực; thanh niên tập múa khèn, dựng sân khấu, treo cờ hội.

Ở Sơn Vĩ, chợ Phong Lưu không chỉ đơn thuần là nơi mua bán. Người dân nơi đây coi phiên chợ như dịp gặp lại bạn cũ, người quen hay những mối duyên đã đi qua nhiều mùa hội.

Theo lời kể của các bậc cao niên, hai chữ “Phong Lưu” không mang ý nghĩa giàu sang hay phú quý, mà gắn với sự thủy chung, son sắt trong tình cảm con người. Đó là nơi những người xa cách tìm về để gặp lại nhau sau một năm dài, là nơi lưu giữ ký ức và những lời hẹn không bao giờ cũ.

Tương truyền, phiên chợ bắt nguồn từ chuyện tình của chàng trai Minh quê Cao Bằng và cô gái Nhinh ở vùng Sơn Vĩ. Họ bén duyên trong phiên chợ vùng biên giữa tiếng khèn Mông vang vọng và men rượu ngô nồng say. Thế nhưng, bởi núi non cách trở cùng những hủ tục khắt khe thời bấy giờ, đôi trai gái không thể nên duyên vợ chồng.

Ngày chia xa, họ chỉ kịp hẹn nhau một câu giản dị: “Năm sau… vẫn ở nơi này”.

Kể từ đó, cứ đến ngày 28/3 âm lịch hằng năm, chàng trai vượt núi, băng rừng tìm về Sơn Vĩ để gặp cô gái ở phiên chợ cũ, rồi lặng lẽ chia tay khi chợ tan.

Câu chuyện ấy dần lan tỏa, trở thành nét văn hóa đặc biệt của đồng bào vùng biên. Người dân nơi đây không xem đó là sự dang dở, mà coi đó là vẻ đẹp của sự chờ đợi và lòng thủy chung. Cũng từ đó, chợ Phong Lưu Sơn Vĩ dần trở thành điểm hẹn văn hóa đặc biệt của đồng bào vùng cao.

Bà Giàng Thị Thòn, ở thôn Lũng Làn, xã Sơn Vĩ chia sẻ: "Có những người đi bộ hàng chục cây số đường núi, dắt theo ngựa thồ chỉ để gặp lại một người quen cũ từ năm trước. Nhiều khi họ chỉ cần nhìn thấy nhau, hỏi một câu thăm sức khỏe là đã cảm thấy vui lòng suốt cả năm. Chính những giá trị bình dị nhưng sâu sắc ấy đã giúp chợ Phong Lưu tồn tại bền bỉ qua bao mùa hoa nở trên đá".

Sẵn sàng cho ngày hội lớn vùng biên cương

Theo kế hoạch, từ ngày 13 đến 14/5/2026 (tức ngày 27 - 28/3 âm lịch), xã Sơn Vĩ sẽ tổ chức Lễ hội chợ Phong Lưu Sơn Vĩ và Ngày hội Văn hóa các dân tộc với chủ đề “Phiên chợ tình ca”.

Những ngày này, địa phương đang khẩn trương hoàn thiện công tác chuẩn bị cho lễ hội. Khu vực chợ trung tâm được chỉnh trang, sân khấu và hệ thống âm thanh, ánh sáng được lắp đặt. Các khu vực tổ chức trò chơi dân gian, gian hàng văn hóa và không gian ẩm thực cũng được bố trí để phục vụ người dân và du khách.

Theo UBND xã Sơn Vĩ, 51 thôn trên địa bàn sẽ tham gia trưng bày sản vật địa phương và giới thiệu nét văn hóa đặc trưng của từng dân tộc. Nhiều hoạt động truyền thống được tổ chức như tung còn, đẩy gậy, kéo co, ném ngô vào quẩy tấu, thi ẩm thực, trình diễn trang phục dân tộc và hội thi chim họa mi.

Điểm nhấn của lễ hội là chương trình nghệ thuật “Phiên chợ tình ca”, tái hiện không gian sinh hoạt văn hóa vùng cao cùng những câu chuyện tình gắn với phiên chợ biên cương.

Ông Trần Việt Hùng, Phó Chủ tịch UBND xã Sơn Vĩ, cho biết: "Việc tổ chức lễ hội không chỉ tạo không khí phấn khởi, gắn kết cộng đồng mà còn góp phần gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của các dân tộc trên địa bàn. Qua đó, những giá trị tốt đẹp về tình yêu, tình người và tinh thần đoàn kết tiếp tục được lan tỏa trong đời sống hôm nay".

Theo ông Hùng, việc duy trì Lễ hội chợ Phong Lưu Sơn Vĩ cũng là một trong những giải pháp cụ thể nhằm thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa trong giai đoạn mới, đưa văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần, bắt nguồn từ chính đời sống và sinh hoạt của cộng đồng dân cư.

Ở Sơn Vĩ, việc duy trì một phiên chợ văn hóa còn mang ý nghĩa gắn kết cộng đồng, giữ gìn ký ức của người dân vùng cao và tạo điểm tựa tinh thần cho nhiều thế hệ.

Khi chiều xuống trên những mái nhà trình tường giữa thung lũng, không khí lễ hội dường như đã hiện hữu trong từng con đường, góc chợ. Dù đường núi xa xôi, nhiều người vẫn chờ ngày xuống chợ để gặp lại bạn cũ, nghe tiếng khèn gọi bạn hay tìm lại những ký ức của phiên chợ năm nào.

Chính những cuộc gặp gỡ bình dị ấy đã giúp chợ Phong Lưu Sơn Vĩ tồn tại qua nhiều năm, trở thành một nét văn hóa riêng của vùng cực Bắc Tổ quốc.