Sơn La nuôi cá lồng, hình thành chuỗi giá trị

Những ngày cuối tháng 4, đến vùng lòng hồ thủy điện Sơn La rộng mênh mông, chúng tôi chứng kiến những dãy lồng cá nối dài theo triền núi. Mặt nước phẳng lặng nhưng ẩn chứa “mỏ vàng xanh”, đang được tỉnh Sơn La đánh thức bằng một chiến lược bài bản: Kế hoạch số 37/KH-UBND về cơ cấu lại ngành thủy sản giai đoạn 2026–2030.

Không chỉ là câu chuyện nuôi cá, đây là bước chuyển mình từ sản xuất manh mún sang kinh tế thủy sản hiện đại, gắn với công nghệ, môi trường và cả du lịch lòng hồ.

Tại xã Quỳnh Nhai – một trong những “thủ phủ” nuôi cá lồng trên lòng hồ thủy điện Hòa Bình và Sơn La – nghề nuôi thủy sản đang cho thấy sự chuyển dịch rõ nét.

Toàn xã hiện có 25 hợp tác xã thủy sản với hơn 4.000 lồng cá, sản lượng đạt trên 1.800 tấn mỗi năm. Nhưng điều đáng chú ý không chỉ nằm ở con số sản lượng, mà ở cách người dân nâng giá trị sản phẩm.

Từ những con cá nuôi lồng, hàng loạt sản phẩm chế biến đã ra đời như chả cá sông Đà, xúc xích cá, ruốc cá, cá phi lê cấp đông… Những sản phẩm này không chỉ tiêu thụ tốt trong nước mà còn mở ra cơ hội vươn xa hơn.

Ông Nguyễn Ngọc Tú, Chủ tịch UBND xã Quỳnh Nhai chia sẻ với phóng viên: Địa phương đang định hướng phát triển chế biến thủy sản theo hướng bền vững, khuyến khích áp dụng tiêu chuẩn VietGAP, đồng thời xây dựng sản phẩm OCOP, đẩy mạnh quảng bá qua nền tảng số.

“Chúng tôi không dừng lại ở nuôi mà phải gắn với chế biến, tiêu thụ. Có như vậy mới nâng được giá trị và thu nhập cho người dân”, ông Tú nói.

Còn xã Mường La, một trong những địa phương nuôi thủy sản trọng điểm, hiện có hơn 1.100 lồng cá, trong đó riêng cá tầm đã chiếm 327 lồng – một con số cho thấy xu hướng chuyển sang các loài có giá trị kinh tế cao. Tổng sản lượng thủy sản đạt khoảng 1.000 tấn mỗi năm, với hơn một nửa sản lượng được nuôi theo tiêu chuẩn VietGAP.

Điều đáng ghi nhận là người nuôi không còn chạy theo số lượng đơn thuần mà bắt đầu chú trọng chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc – những yếu tố then chốt để tham gia thị trường lớn.

Năm 2025, giá trị sản xuất ngành nông, lâm nghiệp và thủy sản của Sơn La đạt trên 9.144 tỷ đồng, tăng 6,76%. Trong đó, thủy sản đóng góp đáng kể vào tăng trưởng GRDP của tỉnh.

Những con số này phản ánh rõ một thực tế: thủy sản không còn là ngành phụ, mà đang dần trở thành trụ cột kinh tế xanh, đặc biệt tại khu vực lòng hồ sông Đà.

Theo Kế hoạch 37, Sơn La xác định chuyển dịch mạnh từ “phát triển theo chiều rộng” sang “chiều sâu”.

Trọng tâm là: Nâng cấp 2 cơ sở sản xuất giống thủy sản chất lượng cao; Ứng dụng công nghệ cao trong chọn tạo giống; Phát triển vùng nuôi tập trung trên lòng hồ; Liên kết nuôi trồng với du lịch và dịch vụ; Tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị

Đặc biệt, tỉnh ưu tiên các loài có giá trị kinh tế cao như cá hồi, cá tầm, cá lăng, cá chiên… đồng thời mở rộng các đối tượng nuôi phù hợp thị trường.

Một điểm mới đáng chú ý là việc ứng dụng công nghệ số: mỗi lồng nuôi, mỗi sản phẩm sẽ được gắn mã QR để truy xuất nguồn gốc, minh bạch thông tin – điều kiện gần như bắt buộc nếu muốn bước vào các thị trường khó tính.

Không chỉ nuôi cá, mà là phát triển hệ sinh thái kinh tế

Trao đổi với phóng viên, ông Vũ Tiến Đĩnh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Sơn La cho biết: Tỉnh đang đẩy mạnh thu hút đầu tư vào chế biến sâu và kho lạnh bảo quản, thay vì chỉ xuất bán sản phẩm thô.

Cùng với đó là việc bảo vệ và phát triển thương hiệu “Cá Tầm Sơn La”, “Cá Sông Đà Sơn La” – những sản phẩm đã có chỗ đứng trên thị trường.

Đồng thời, các chính sách hỗ trợ cũng được triển khai, từ lồng ghép nguồn vốn chương trình mục tiêu quốc gia đến khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ nuôi tuần hoàn, tiết kiệm năng lượng.

Theo kế hoạch, đến năm 2030, Sơn La đặt mục tiêu diện tích nuôi trồng đạt 3.165 ha, tăng thêm hơn 7.200 lồng cá; Sản lượng nuôi tăng hơn 10.700 tấn và 35% sản lượng đạt tiêu chuẩn VietGAP hoặc tương đương

Xa hơn, tỉnh hướng tới xây dựng vùng lòng hồ sông Đà thành trung tâm thủy sản nước ngọt của miền Bắc.

Từ những lồng cá đơn lẻ ngày nào, nay Sơn La đang từng bước hình thành một hệ sinh thái kinh tế thủy sản, từ giống – nuôi – chế biến – tiêu thụ – du lịch.

Nhưng để “mỏ vàng xanh” này thực sự tỏa sáng, bài toán không chỉ nằm ở tăng sản lượng, mà còn ở kỷ luật môi trường, quy hoạch chặt chẽ và kiểm soát hoạt động nuôi tự phát.

Khi công nghệ được đưa vào, chuỗi giá trị được khép kín và người dân trở thành chủ thể của sự thay đổi, lòng hồ sông Đà không chỉ là nơi nuôi cá, mà sẽ là nơi tạo ra giá trị bền vững cho cả một vùng kinh tế.