Nỗi lo từ "thủ phủ" dong riềng Cao Sơn

Xã Cao Sơn, tỉnh Phú Thọ được xem là thủ phủ của cây dong riềng với diện tích canh tác lên đến hơn 490ha. Đây từng là cây trồng chủ lực, mang lại nguồn thu nhập cao và ổn định cho hàng nghìn hộ dân nơi đây. Thế nhưng, vụ thu hoạch năm nay lại mang đến nỗi lo trĩu nặng.

Lẽ ra vụ thu hoạch đã kết thúc từ giữa tháng 2, nhưng đến nay, những cánh đồng dong riềng vẫn bạt ngàn diện tích tồn đọng do chưa có người thu mua. Theo phản ánh của người dân, giá củ dong riềng đã sụt giảm từ 2.000 đồng xuống chỉ còn 500 đồng/kg so với niên vụ trước. Mức giá "rẻ như cho" này khiến nhiều hộ trồng không còn mặn mà với việc lên nương thu hoạch.

Không chỉ cây trồng gặp khó, ngành chăn nuôi của địa phương cũng vừa trải qua một đợt "sóng gió" do dịch tả lợn châu Phi bùng phát vào cuối năm 2025. Dịch bệnh xảy ra tại 14/17 xóm, gây thiệt hại hàng tỷ đồng, khiến người dân vô cùng dè dặt trong việc tái đàn dù tình hình đã được khống chế.

Hạ tầng Cao Sơn đứt gãy vì thiên tai liên tục diễn ra

Bên cạnh bài toán thị trường, hạ tầng giao thông yếu kém và thiên tai sụt lún đang là trở ngại lớn nhất đối với sự phát triển của xã Cao Sơn. Là địa bàn thiên tai trọng điểm, năm 2025, các cơn bão số 10 và 11 đã khiến tuyến đường tỉnh 433, huyết mạch giao thông của xã bị sạt lở nghiêm trọng nhiều đoạn.

Đáng chú ý, tại km 24+800 thuộc đỉnh suối Láo, một điểm sạt lở lớn đã làm đứt đường hoàn toàn, ước tính kinh phí để san lấp, kè chống sạt lở cho đoạn đường này lên tới khoảng 40 tỷ đồng, một con số quá lớn so với nguồn lực của địa phương.

Bà Bùi Thị Hòa Bình, Chủ tịch UBND xã Cao Sơn cho biết, do địa hình phức tạp, hiểm trở cùng tình trạng sạt lở đất trong mùa mưa bão gây trở ngại lớn đến việc lưu thông hàng hóa, tạo tâm lý bất an, khiến người dân không mạnh dạn đầu tư phát triển kinh tế. Hiện ở các xóm như: Diều Nọi, Diều Bồ, Tát, Chầm… vẫn nằm trong vùng nguy cơ cao bị ảnh hưởng bởi thiên tai.

Theo Chủ tịch UBND xã Cao Sơn, xã đang kiến nghị lựa chọn phương án nâng cấp tuyến đường hiện có để kết nối từ nút giao IC3 với Tỉnh lộ 433, thay vì mở tuyến mới hoàn toàn. Việc mở mới sẽ lấy đi diện tích lớn đất nông nghiệp và đất ở, vốn dĩ rất hạn hẹp tại vùng núi, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của Nhân dân. Nâng cấp đường cũ sẽ hạn chế thu hồi đất, phù hợp địa hình và tăng hiệu quả kết nối liên vùng.

Ngoài ra, địa phương đề xuất điều chỉnh quy hoạch hệ thống bến thủy nội địa, xây dựng cảng xóm Lanh trong giai đoạn 2028 - 2032. Đây được xem là chìa khóa để kết nối nút giao IC3 với Thủy điện Hòa Bình, tạo đòn bẩy phát triển du lịch sinh thái vùng lòng hồ theo đúng định hướng quy hoạch.

Kỳ vọng từ những mô hình sinh kế mới ở Cao Sơn

Dù đối mặt với vô vàn khó khăn, Cao Sơn vẫn đang nỗ lực tìm hướng đi mới để cải thiện đời sống cho 2.137 hộ dân, trong đó trên 91% là đồng bào dân tộc thiểu số. Trong giai đoạn 2021 – 2025, nhiều dự án phát triển sản xuất đã bước đầu phát huy hiệu quả như: Dự án chăn nuôi bò sinh sản ở xóm Sèo; dự án chăn nuôi dê sinh sản ở xóm Sơn Phú; mô hình trồng cây bương mốc thương phẩm tại các xóm Bai, Sơn Lập…

Đến năm 2025, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều của xã đã giảm xuống còn 22,35%, thu nhập bình quân đầu người đạt 46 triệu đồng/năm. Hướng tới mục tiêu giai đoạn 2025 – 2030 giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống dưới 16%, chính quyền xã Cao Sơn đang tập trung rà soát các hộ có khả năng thoát nghèo để ưu tiên hỗ trợ từ 3 chương trình mục tiêu quốc gia.

Đồng thời, xã kiến nghị các cấp sớm đầu tư khắc phục hạ tầng giao thông, phát triển các sản phẩm OCOP và đề xuất xây dựng 3 khu tái định cư cho hơn 200 hộ dân nằm trong vùng nguy cơ thiên tai để ổn định cuộc sống lâu dài trong tiến trình xây dựng nông thôn mới.