PGS Trần Hồng Côn (ĐH Khoa học Tự nhiên Hà Nội) cho biết, hàn the là muối natri của axit boric, từng được dùng trong chế biến thực phẩm để chống ôi thiu và tạo độ dẻo. Tuy nhiên, qua các nghiên cứu đã chứng minh hàn the là hóa chất độc hại, có thể gây tổn thương gan, thận, ảnh hưởng hệ thần kinh, làm suy giảm trí tuệ nếu tích lũy lâu dài.

Vì vậy, Việt Nam đã cấm tuyệt đối việc sử dụng hàn the trong chế biến thực phẩm. Dù vậy, trên thực tế, không ít cơ sở vẫn lén cho hàn the vào đồ ăn để “ăn gian” độ ngon và thời gian bảo quản.

Ba thực phẩm thường bị trộn hàn the

Giò, chả

Hàn the không làm thay đổi màu sắc giò nên rất khó nhận biết bằng mắt thường. Giò chả sạch khi ăn có mùi thơm tự nhiên, mềm, hơi xốp, không quá dai. Ngược lại, giò có hàn the thường khô, cứng, dai bất thường và khá mịn.

Một cách nhận biết đơn giản là dùng giấy nghệ. Giấy được ngâm nước nghệ tươi rồi phơi khô, áp lên bề mặt miếng giò trong khoảng một phút. Nếu giấy chuyển từ vàng sang cam đỏ, khả năng cao giò có chứa hàn the. Tuy nhiên, đây chỉ là cách thử định tính.

Để an toàn, người tiêu dùng nên mua giò chả ở cơ sở uy tín, có nhãn mác, nguồn gốc rõ ràng hoặc tự làm tại nhà.

Bún phở

Nhiều cơ sở cho hàn the vào bún để sợi bún mềm, dai, không nhanh chua. Bún sạch thường hơi nát, dễ đứt, sờ có cảm giác nhuyễn, hơi dính và để qua ngày dễ chua. Trong khi đó, bún có hàn the có thể để 2 - 3 ngày vẫn không ôi, khi nhai gần như không có mùi vị.

Người tiêu dùng có thể dùng que thử bán sẵn hoặc rắc bột nghệ lên bún; nếu bún chuyển sang màu xám, rất có thể đã bị trộn hàn the.

Ngoài hàn the, bún còn có nguy cơ chứa chất tẩy trắng. PGS Côn lưu ý, bún làm từ gạo nên có màu trắng ngà như cơm. Những sợi bún trắng sáng bất thường, bóng mẩy, giòn rụm có thể đã bị cho thêm hóa chất.

Bánh đúc

Hàn the thường bị trộn vào bánh đúc để tạo độ giòn, dai và giúp bánh để được lâu mà không ôi thiu.

Nhiều cơ sở vì lợi nhuận vẫn lén sử dụng hàn the, khiến món bánh dân dã quen thuộc tiềm ẩn nguy cơ cho sức khỏe người ăn, đặc biệt là trẻ nhỏ và người cao tuổi. Người tiêu dùng nên cảnh giác với bánh đúc có màu trắng bất thường, bề mặt bóng, khi ăn thấy quá dai, giòn và để lâu không chua - những dấu hiệu nghi ngờ có trộn hàn the.

Để an toàn, người tiêu dùng nên chọn mua thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, thương hiệu uy tín. Với những thực phẩm dễ bị trà trộn hàn the, tránh mua hàng quá dai, trắng sáng hoặc để lâu không hỏng, đây là dấu hiệu khả nghi.

Dùng que thử hoặc giấy nghệ để kiểm tra giò, bún nghi ngờ chứa hàn the, nếu đổi màu bất thường, hãy loại bỏ. Báo ngay cơ quan chức năng nếu phát hiện cơ sở sử dụng chất cấm.

Cách nhận biết thực phẩm chứa hàn the

PGS.TS Trần Hồng Côn - Khoa Hóa học, trường ĐH Khoa học Tự nhiên (ĐH Quốc gia Hà Nội) cho biết, hàn the là muối natri của acid boric. Từ rất lâu, người ta cho hàn the vào bún, bánh phở, bánh đúc, bánh cuốn, giò, chả và nhiều thức ăn khác với mục đích tạo độ giòn, giai.

Khi sử dụng thực phẩm có hàn the thường xuyên chúng sẽ gây những triệu chứng như nôn mửa, đau bụng tiêu chảy, gây ban đỏ cho da dẫn đến tróc vẩy, kích thích màng não, thay đổi nhiệt độ cơ thể, gây hư hại đặc biệt cho thận và toàn thân, rối loại chức năng...

Theo khuyến cáo trên thế giới, trẻ em ăn phải thực phẩm có lượng hàn the 1-2 gr/kg thể trọng sẽ bị tử vong sau 10-12 giờ. Ở thể trường diễn, trẻ bị suy dinh dưỡng, chậm phát triển trí não.

Tại Việt Nam, hàn the không có trong danh mục các chất được Bộ Y tế cho phép dùng chế biến thực phẩm do tính độc hại của nó.

Sử dụng giấy tẩm bột nghệ để thử hàn the trong giò, chả

Trên mâm cỗ ngày xuân của gia đình Việt không thể thiếu một số thực phẩm như thịt lợn và các loại giò, chả. Tuy nhiên, việc một số cơ sở sản xuất vì chạy theo lợi nhuận mà lạm dụng hàn the trong bảo quản và chế biến các loại thực phẩm này đã khiến các bà nội trợ e ngại. Do đó, hãy là người tiêu dùng thông minh trong việc nhận diện các loại thực phẩm “ngậm” hàn the để đảm bảo sức khỏe trong dịp nghỉ Tết.

Có nhiều cách để phân biệt thực phẩm có ướp hàn the hay không như nhận biết qua mùi vị và màu sắc. Cụ thể, đối với thịt lợn, miếng thịt có tẩm hàn the rất tươi, thớ thịt săn nhưng khô. Cắt vào bên trong thịt nhũn, có dịch, độ đàn hồi kém. Khi ăn sẽ thấy miếng thịt bở và có mùi hôi. Ngược lại, thịt lợn tươi ngon, bề ngoài không bị nhớt, thịt săn chắc và có độ đàn hồi cao. Khi ấn tay vào thớ thịt thấy mềm tay, thịt lõm xuống sau đó nhanh chóng trở lại bình thường. Khi luộc thịt, nước trong, mùi thơm, ăn dai thịt.

Còn với giò lụa nguyên chất khi cắt ra có màu trắng ngà hơi ngả sang màu vàng hồng nhạt, hoặc có màu vàng tự nhiên của thịt rán, bề mặt giò mịn cảm giác hơi ướt khi cắt ra và có nhiều lỗ rỗ.  Giò sống ngon được làm từ thịt nạc ngon, dẻo quánh có màu hồng của thịt được xay nhuyễn. Chả ngon sẽ có vỏ hơi sần sùi, bề mặt mềm mịn và có nhiều lỗ nhỏ giống như giò lụa.

Giò lụa có pha thêm bột khi cắt ra sẽ không có nhiều lỗ nhỏ trên bề mặt.

Hoặc có thể sử dụng nghệ để nhận biết. Hàn the có tính kiềm nên khi tác dụng với giấy nghệ thì làm giấy nghệ chuyển từ màu vàng sang đỏ.

Cách làm giấy nghệ như sau: Nghệ tươi gọt vỏ, rửa sạch, để ráo nước, sau đó giã nhỏ hoặc dùng máy xay sinh tố xay nhuyễn, đem ngâm trong cồn từ 2-3 giờ, lọc lấy phần nước, bỏ phần bã nghệ. Lấy giấy lọc ngâm trong dung dịch nghệ từ 1-2 giờ, sau đó vớt ra, hong khô, sau đó quan sát màu của giấy. Nếu giấy nghệ có màu quá nhạt, việc thử hàm lượng hàn the không đảm bảo chính xác. Do đó, giấy nghệ đảm bảo chất lượng là bề mặt giấy được phủ kín màu vàng của nghệ, màu đều nhau, không đậm cũng không quá nhạt.

Với bún, nếu không chứa hàn the, sợi hơi nát, dễ đứt gãy và chạm vào có cảm giác hơi dính, nhuyễn, mua về để hơi lâu hoặc qua ngày sẽ bị chua và ôi thiu. Vì vậy, người dân cần cảnh giác với những loại bún để 2-3 ngày chưa ôi thiu, khi nhai trong miệng không có mùi vị.