Rừng giữ vai trò bảo vệ nguồn nước, phòng chống thiên tai

Với một tỉnh miền núi, biên giới, địa hình chia cắt mạnh như Lào Cai, rừng không chỉ có giá trị về sinh thái mà còn giữ vai trò then chốt trong bảo vệ nguồn nước, phòng chống thiên tai, ứng phó biến đổi khí hậu và ổn định sinh kế cho hàng chục nghìn hộ dân vùng cao.

Những năm gần đây, tỉnh Lào Cai đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm tăng cường quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, từng bước đưa kinh tế lâm nghiệp thoát khỏi tư duy khai thác truyền thống, hướng tới phát triển bền vững, đa giá trị.

Những cánh rừng vùng cao Lào Cai được bảo vệ nghiêm ngặt, trở thành “lá chắn xanh” và là nền tảng cho phát triển du lịch sinh thái.

Thay vì tập trung vào khai thác gỗ thô, Lào Cai xác định phát triển kinh tế lâm nghiệp phải lấy bảo vệ rừng làm gốc, gắn trồng, chăm sóc và phát triển rừng với nâng cao giá trị sinh thái, kinh tế và xã hội.

Cơ cấu ngành lâm nghiệp được điều chỉnh theo hướng tích cực đó là giảm khai thác tận thu, tăng trồng rừng tập trung, phát triển rừng gỗ lớn, rừng phòng hộ, rừng đặc dụng và khai thác hợp lý các giá trị dịch vụ môi trường rừng.

Theo thống kê, đến hết năm 2025, diện tích trồng rừng tập trung của Lào Cai đạt trên 14.200 ha, tỷ lệ che phủ rừng đạt 61,5%, cao hơn mức bình quân chung của cả nước. Đây không chỉ là con số ấn tượng về mặt diện tích mà còn cho thấy quyết tâm giữ rừng, làm giàu từ rừng của địa phương.

Cùng với mở rộng diện tích, công tác quản lý, bảo vệ rừng được Lào Cai xác định là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt. Lực lượng kiểm lâm phối hợp chặt chẽ với chính quyền cơ sở tăng cường tuần tra, kiểm soát, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về lâm nghiệp.

Công tác phòng cháy, chữa cháy rừng được triển khai chủ động, nhất là trong mùa khô, với phương châm “phòng là chính”, hạn chế thấp nhất thiệt hại do cháy rừng gây ra.

Cán bộ Kiểm lâm Lào Cai thường xuyên tuần tra, bám rừng, bám địa bàn để bảo vệ “tài sản xanh”.

Nhiều địa phương đã phát huy tốt vai trò của cộng đồng thôn, bản trong quản lý rừng. Người dân không còn đứng ngoài cuộc mà trực tiếp tham gia bảo vệ rừng, coi rừng là sinh kế lâu dài của gia đình và cộng đồng.

Ông Ngô Kiên Trung, Hạt trưởng, Trưởng Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên (BTTN) Bát Xát, tỉnh Lào Cai cho biết: Khu BTTN Bát Xát có tổng diện tích hơn 18.510 ha, nằm trên địa bàn 3 xã Y Tý, Dền Sáng và Mường Hum.

Trong đó, diện tích có rừng là 17.436,43 ha, chủ yếu là rừng tự nhiên, rừng trồng chiếm diện tích nhỏ; diện tích đất chưa có rừng là trên 1.073,6 ha.

Theo ông Trung, năm vừa qua, công tác tuần tra, kiểm tra và xử lý vi phạm pháp luật về lâm nghiệp luôn được tăng cường, thực hiện thường xuyên với sự phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng kiểm lâm, chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư.

Trong năm, Ban Quản lý Khu BTTN Bát Xát đã kiện toàn 32 Ban Quản lý rừng và 32 Tổ tuần tra bảo vệ rừng của các cộng đồng nhận khoán bảo vệ rừng; tổ chức 436 đợt tuần tra định kỳ, mỗi đợt kéo dài từ 2–4 ngày.

Bên cạnh đó, đơn vị phối hợp với kiểm lâm địa bàn đẩy mạnh công tác tuyên truyền Luật Lâm nghiệp, các văn bản hướng dẫn thi hành và quy định về phòng cháy, chữa cháy rừng. Trong năm 2025, đã tổ chức 5 hội nghị cấp xã, với hơn 300 lượt người tham gia, cùng 62 buổi họp thôn, thu hút 2.427 lượt người dân.

Song song với bảo vệ rừng, Ban Quản lý Khu BTTN Bát Xát chủ động phối hợp với các đơn vị liên quan khảo sát, điều tra, xác định thành phần loài động, thực vật nhằm bổ sung danh lục, đồng thời xây dựng định hướng bảo tồn, phát triển các loài đặc hữu, nguy cấp, quý hiếm.

Đặc biệt, Khu BTTN Bát Xát đã thực hiện khoán bảo vệ rừng cho 32 cộng đồng thôn thuộc 3 xã vùng lõi.

Việc chi trả tiền khoán được các thôn tự chủ thực hiện, dưới sự giám sát của chính quyền địa phương, Ban Quản lý Khu bảo tồn và người dân. Các cộng đồng thôn tự quản lý diện tích rừng được giao, họp thôn bầu Ban Quản lý rừng và Tổ tuần tra bảo vệ rừng, hình thành “hàng rào” bảo vệ rừng ngay từ cơ sở.

Chính việc phát huy vai trò của cộng đồng đã góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ rừng, giúp người dân gắn bó với rừng, coi rừng là tài sản chung cần được giữ gìn lâu dài.

Một trong những điểm sáng của Lào Cai là việc triển khai hiệu quả chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng. Năm 2025, nguồn thu từ dịch vụ môi trường rừng của tỉnh ước đạt khoảng 250 tỷ đồng/năm.

Nguồn kinh phí này không chỉ giúp các chủ rừng có điều kiện tái đầu tư bảo vệ, chăm sóc rừng mà còn trở thành nguồn thu ổn định cho người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống ở vùng sâu, vùng xa.

Nhờ có tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng, nhiều hộ dân đã yên tâm gắn bó với rừng, chủ động bảo vệ rừng như bảo vệ chính “nồi cơm” của gia đình mình.

Không dừng lại ở việc bảo vệ, Lào Cai đang từng bước khai thác hiệu quả các giá trị gia tăng từ rừng thông qua phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, trải nghiệm dưới tán rừng.

Tỉnh đã phê duyệt 5 đề án du lịch sinh thái gắn với rừng, tạo hành lang pháp lý để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào các loại hình du lịch xanh, thân thiện môi trường.

Việc phát triển du lịch sinh thái không chỉ góp phần nâng cao giá trị kinh tế của rừng mà còn mở ra hướng sinh kế mới cho người dân vùng cao, đồng thời quảng bá vẻ đẹp thiên nhiên và bản sắc văn hóa các dân tộc Lào Cai đến với du khách trong và ngoài nước.

Gắn giữ rừng với xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững

Công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng ở Lào Cai luôn được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với các chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững.

Thông qua giao rừng, cho thuê rừng gắn với giao đất lâm nghiệp, nhiều hộ gia đình, hợp tác xã và cộng đồng dân cư đã có điều kiện phát triển sản xuất lâm nghiệp, tạo việc làm, tăng thu nhập và từng bước thoát nghèo bền vững.

Nhiều mô hình trồng rừng gỗ lớn, trồng rừng theo tiêu chuẩn bền vững, phát triển kinh tế dưới tán rừng đang được nhân rộng, góp phần nâng cao giá trị gia tăng cho ngành lâm nghiệp địa phương.

Chị Nguyễn Thị Thêu, thôn Mạ 2, xã Bảo Yên hiện trồng khoảng 19.000 gốc quế trên 2 năm tuổi; ngoài ra còn có hơn 1.000 gốc quế khoảng 10 năm tuổi, đang bước vào giai đoạn thu tỉa.

“Nhờ cây quế, kinh tế gia đình tôi từng bước ổn định hơn, có nguồn thu đều hằng năm”, chị Thêu chia sẻ.

Không chỉ trồng quế, gia đình chị Thêu còn mở cơ sở thu mua cành, cây quế tỉa dặm của bà con trong xã để tước vỏ bán ra thị trường.

Nhờ đó, mỗi năm cơ sở mang lại doanh thu trên 200 triệu đồng, tạo thêm nguồn thu và việc làm cho người dân địa phương.

Rừng không chỉ được giữ gìn mà còn trở thành “tài sản xanh” phục vụ phát triển kinh tế lâm nghiệp đa giá trị.

Thực tế cho thấy, Lào Cai đang từng bước chuyển từ “bảo vệ rừng đơn thuần” sang “bảo vệ gắn với phát triển”, từ kinh tế lâm nghiệp truyền thống sang kinh tế lâm nghiệp đa giá trị.

Thời gian tới, tỉnh tiếp tục tăng cường quản lý Nhà nước về lâm nghiệp, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, thu hút đầu tư vào lĩnh vực lâm nghiệp và dịch vụ môi trường rừng, phát huy vai trò chủ thể của người dân trong bảo vệ và phát triển rừng.

Giữ được rừng, Lào Cai không chỉ giữ được màu xanh đại ngàn mà còn tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế xanh, nâng cao đời sống người dân nông thôn, vùng cao trong giai đoạn mới.