Nuôi cá lồng trên hồ thủy điện

Giữa mênh mông sóng nước hồ thủy điện Sơn La, những lồng cá của người dân ở xã Quỳnh Nhai ngày càng xuất hiện dày hơn. Từ cách nuôi nhỏ lẻ, dựa chủ yếu vào kinh nghiệm, nghề nuôi cá lồng đang từng bước chuyển sang sản xuất hàng hóa, có kỹ thuật và liên kết.

Hợp tác xã (HTX) Thủy sản Hồ Quỳnh được thành lập năm 2014 với 17 thành viên, tập trung phát triển nuôi cá lồng trên lòng hồ thủy điện. Anh Lò Văn Nghiệp, thành viên HTX Thủy sản Hồ Quỳnh, nhớ lại, những ngày đầu, các hộ chủ yếu nuôi nhỏ lẻ, mạnh ai nấy làm, chưa có quy trình kỹ thuật cụ thể nên hiệu quả kinh tế chưa cao.

“Ngày trước chúng tôi nuôi cá chủ yếu theo kinh nghiệm. Sau khi thành lập HTX, được cán bộ chuyên môn hướng dẫn, chúng tôi mới biết phải nuôi loại cá nào, chọn giống ra sao, cho ăn thế nào, phòng bệnh thế nào để cá lớn nhanh, ít hao hụt”, anh Nghiệp chia sẻ.

Theo anh Nghiệp, các buổi hội thảo, tập huấn, tuyên truyền giúp người dân vùng lòng hồ có thêm kiến thức để thay đổi cách nuôi.

Từ lựa chọn con giống, đối tượng nuôi phù hợp với điều kiện lòng hồ, chăm sóc, phòng trị bệnh đến liên kết sản xuất và tiếp cận chính sách hỗ trợ, những kiến thức được cán bộ khuyến nông hướng dẫn đã giúp người dân từng bước làm chủ kỹ thuật.

“Nuôi cá bây giờ không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm. Phải biết tính toán, áp dụng kỹ thuật và liên kết thì mới giảm được rủi ro, nâng cao hiệu quả”, anh Nghiệp nói.

Hiện HTX Thủy sản Hồ Quỳnh duy trì các đối tượng nuôi có giá trị kinh tế như cá lăng, cá rô, cá trắm đen. Bình quân mỗi năm, HTX cung cấp khoảng 30 tấn cá lăng, 10 tấn cá rô và trên 10 tấn cá trắm đen cho thị trường trong và ngoài tỉnh.

Việc lựa chọn những giống cá phù hợp với điều kiện sinh thái lòng hồ, kết hợp áp dụng quy trình kỹ thuật thống nhất đã góp phần nâng năng suất, giảm hao hụt và nâng chất lượng sản phẩm.

Nuôi cá gắn với xây dựng thương hiệu

Lòng hồ thủy điện Sơn La với diện tích mặt nước rộng, nguồn nước lưu thông tự nhiên và nhiều khu vực kín gió đang trở thành “ruộng nước” của người dân Quỳnh Nhai.

Ông Đặng Anh Đạt, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Quỳnh Nhai, cho biết: địa phương có trên 90ha mặt nước có khả năng phát triển nuôi thủy sản. Toàn xã hiện duy trì khoảng 2.800-3.000 lồng cá, tập trung tại các HTX như Thủy sản Chiềng Ơn, Chiềng Bằng và Hồ Quỳnh.

Từ nuôi nhỏ lẻ, người dân đang chuyển dần sang liên kết thông qua HTX, cùng mua giống, chăm sóc, phòng bệnh và tìm đầu ra. Trong 6 tháng đầu năm 2026, sản lượng nuôi trồng thủy sản của xã đạt khoảng 664,5 tấn, bằng 57,78% kế hoạch năm.

Các loại cá như lăng, nheo, trắm, tầm… đang trở thành những sản phẩm có giá trị, tạo việc làm và thu nhập cho nhiều hộ dân vùng lòng hồ.

Theo ông Đặng Anh Đạt, tiềm năng nuôi thủy sản của Quỳnh Nhai còn rất lớn, song sản xuất hiện nay vẫn chưa tương xứng với lợi thế mặt nước.

Một số hộ còn nuôi nhỏ lẻ; nguồn giống phải nhập từ ngoài tỉnh; liên kết tiêu thụ chưa ổn định. Việc áp dụng khoa học kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc sản phẩm cũng chưa đồng đều.

Vì vậy, bài toán đặt ra với nghề nuôi cá lồng Quỳnh Nhai không chỉ là nuôi nhiều cá, mà phải nuôi cá chất lượng, xây dựng thương hiệu và có thị trường tiêu thụ ổn định.

Địa phương định hướng phát triển những loài cá có giá trị kinh tế cao, đồng thời đẩy mạnh sơ chế, chế biến, xây dựng sản phẩm đặc trưng gắn với thương hiệu thủy sản vùng lòng hồ sông Đà.

Đáng chú ý, nghề nuôi cá được kỳ vọng sẽ trở thành một phần trong chuỗi phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng ở Quỳnh Nhai. Du khách có thể tham quan các lồng cá, trải nghiệm đánh bắt, thưởng thức cá ngay trên mặt hồ và khám phá văn hóa bản địa.

Để nghề cá phát triển bền vững, người dân cũng cần thay đổi tư duy sản xuất, tránh tình trạng “3 không”: không có hợp đồng tiêu thụ, không biết bán cho ai và không biết giá bán bao nhiêu.

Sản xuất phải gắn với nhu cầu thị trường, HTX và doanh nghiệp; người nuôi phải chủ động từ con giống, kỹ thuật đến đầu ra sản phẩm.

Từ những lồng cá giữa mênh mông sóng nước, nông dân Quỳnh Nhai đang từng bước đánh thức tiềm năng lòng hồ. Khi được đầu tư đồng bộ về giống, kỹ thuật, chế biến và thị trường, nghề nuôi cá lồng có thể trở thành hướng phát triển kinh tế quan trọng, góp phần nâng cao thu nhập và đời sống người dân vùng lòng hồ Sơn La.