Tết đến sớm trong từng nếp nhà

Khác với sự rộn ràng, tấp nập thường thấy ở đô thị, Tết của đồng bào Dao mang một nhịp điệu chậm rãi, ấm cúng và đậm chất cộng đồng. Tại phường Thống Nhất (tỉnh Phú Thọ), nơi có hơn 200 hộ dân sinh sống (chủ yếu là nhóm Dao Quần Chẹt), không khí Xuân đã bắt đầu lan tỏa ngay từ những ngày đầu tháng 12 âm lịch.

Với người Dao nơi đây, Tết không chỉ gói gọn trong vài ngày đầu năm mà kéo dài từ đầu tháng Chạp đến hết Tết Nguyên đán. Đây là dịp quan trọng nhất để tưởng nhớ tổ tiên, tạ ơn thần linh và cầu mong một năm mới mưa thuận gió hòa.

Ghé thăm gia đình anh Dương Kim Quỳnh (tổ 9, phường Thống Nhất), khách phương xa dễ dàng cảm nhận được sự chộn rộn, vui tươi. Tiếng nói cười rộn vang, mùi hương bánh trái lan tỏa khắp gian nhà tạo nên không khí sum vầy. Mọi hoạt động chuẩn bị Tết đều gắn kết chặt chẽ với gia đình và dòng họ. Các gia đình tất bật dọn dẹp nhà cửa, sửa sang bàn thờ, chuẩn bị lương thực cho những ngày lễ dài.

Anh Quỳnh cho biết: “Ẩm thực là linh hồn trong Tết của người Dao. Để chuẩn bị mâm cỗ dâng cúng tổ tiên và đãi khách, các gia đình thường mổ lợn, gà. Thịt lợn được chế biến thành nhiều món đặc trưng như thịt treo gác bếp, thịt luộc hay canh xương”.

Theo anh Quỳnh, đặc sắc nhất phải kể đến cảnh làm bánh chưng, bánh dày. Cả gia đình cùng tham gia vào các công đoạn: Phụ nữ đồ xôi, trộn gấc, rang vừng; nam giới khỏe mạnh đảm nhận việc giã nhuyễn xôi; trẻ con quây quần háo hức xem người lớn làm. Những chiếc bánh dày gấc vừng đỏ thắm, bánh dày trắng dẻo thơm hay bánh chưng gù không chỉ là món ngon ngày Tết mà còn là lễ vật thể hiện lòng thành kính với tổ tiên.

Hòa vào không khí lễ hội là sắc màu rực rỡ của trang phục truyền thống. Dịp Tết, đồng bào Dao khoác lên mình những bộ đồ thêu tay công phu với hoa văn tinh xảo, chủ yếu là các gam màu đỏ, đen, trắng. Màu đỏ tượng trưng cho may mắn và sức sống, trong khi màu đen thể hiện sự bền bỉ, gắn bó với đất trời. Đàn ông Dao cũng chỉnh tề trong những chiếc áo chàm giản dị nhưng trang nghiêm khi thực hiện các nghi lễ. Việc gìn giữ trang phục truyền thống chính là cách đồng bào khẳng định niềm tự hào và bản sắc dân tộc giữa dòng chảy hiện đại.

Sức sống mới trên bản Dao

Không chỉ gìn giữ văn hóa, đời sống kinh tế của đồng bào Dao tại phường Thống Nhất cũng đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ. Bên cạnh nghề nông, người Dao nơi đây vẫn lưu truyền nghề thuốc nam qua nhiều thế hệ.

Điển hình như Hợp tác xã (HTX) chuyên nghề thuốc Nam dân tộc Dao do chị Triệu Thị Hoa dẫn dắt đã phát triển hiệu quả, sản phẩm có truy xuất nguồn gốc rõ ràng và được thị trường ưa chuộng. Hay như HTX Nông nghiệp bản Dao Thống Nhất, với trên 90% thành viên là người Dao, đang tập trung sản xuất mật ong rừng, tinh dầu sả. Năm 2025, sản lượng mật ong của HTX cung cấp ra thị trường đạt trên 5.000 lít, mang lại thu nhập bình quân từ 5 – 7 triệu đồng/tháng cho mỗi hộ thành viên.

Nhờ sự cần cù và đổi mới tư duy, đời sống người dân đã thay đổi tích cực. Thu nhập bình quân đầu người ước đạt trên 70 triệu đồng/năm, địa phương cơ bản không còn hộ nghèo và cận nghèo. Kinh tế phát triển tạo tiền đề vững chắc để người dân yên tâm gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa.

Ông Tạ Ngọc Doanh, Phó Chủ tịch UBND phường Thống Nhất thông tin, giữa nhịp sống hội nhập, chính quyền địa phương và cộng đồng người Dao tại phường Thống Nhất luôn ý thức sâu sắc việc bảo tồn di sản. Nhiều dự án thiết thực đã được triển khai như mở lớp truyền dạy tiếng Dao, chữ Nôm Dao cho thế hệ trẻ, hay số hóa các sách cổ và nghi lễ dân gian.

Theo Phó Chủ tịch UBND phường Thống Nhất, ngày Tết, các bậc cao niên vẫn thường kể cho con cháu nghe về phong tục tập quán, nhắc nhở thế hệ trẻ trân trọng nguồn cội. Những hoạt động văn hóa như Tết nhảy, ném còn, hát đối vẫn được duy trì, tạo không gian cho trai gái giao lưu và thắt chặt tình đoàn kết xóm làng.

Tết của người Dao ở phường Thống Nhất hôm nay vừa mang vẻ đẹp linh thiêng của quá khứ, vừa mang hơi thở ấm no của cuộc sống mới. Đó là sự hòa quyện độc đáo, tạo nên một bức tranh văn hóa đa sắc màu nơi đất Tổ.