Chọn cây ổi làm hướng phát triển sản xuất chính

Men theo con đường vào xóm Ngòi Chẹo, những vườn ổi xanh mướt của người dân nằm xen giữa khu dân cư. Trong đó, khu vườn rộng khoảng 4.000m² của gia đình ông Huỳnh Ngọc Quang gây ấn tượng bởi những hàng ổi được chăm sóc gọn gàng, phía dưới là những khóm sả xanh tốt.

Ông Quang cho biết, trước đây gia đình từng trồng khá nhiều loại cây như mơ, nhãn, vải, xoài, hồng, chè, riềng, sả... Tuy nhiên, sau nhiều năm sản xuất, gia đình dần nhận thấy cây ổi phù hợp với điều kiện đất đai, công chăm sóc vừa phải, sản phẩm dễ tiêu thụ nên quyết định chuyển hướng.

"Gia đình tôi trồng ổi khoảng 10 năm nay. Cây ổi dễ làm, dễ thu hoạch, lại có người đến tận vườn mua nên hiệu quả hơn", ông Quang chia sẻ.

Hiện gia đình ông Quang đang duy trì khoảng 700-800 cây ổi, có thời điểm lên tới 800-900 cây. Giống chủ lực là ổi lê Đài Loan, hay còn gọi là ổi lai. Đây là giống được gia đình đánh giá phù hợp với điều kiện sản xuất tại địa phương bởi cây dễ chăm sóc, cho thu quả gần như quanh năm.

Theo ông Quang, cây ổi sau khoảng 6-7 tháng bắt đầu cho quả, nhưng muốn đạt năng suất cao phải từ năm thứ 3 trở đi. Từ khi ra hoa đến khi hình thành quả khoảng một tháng, sau đó bao quả hơn một tháng mới thu hoạch. Tính cả chu kỳ, khoảng 3 tháng gia đình có thể thu một lứa.

Sau mỗi đợt thu hoạch, những cành, ngọn mang quả được cắt tỉa để cây bật lộc, hình thành nụ và chuẩn bị cho lứa quả tiếp theo. Nếu chăm sóc tốt, một năm vườn ổi có thể cho 3-4 lứa.

"Một lứa nhiều có thể đạt từ 3-4 tấn, lứa ít khoảng 2 tấn. Tính bình quân cả năm, vườn ổi cho khoảng 8 tấn quả", ông Quang nói.

Đáng chú ý, gia đình không chạy theo sản lượng quanh năm mà thường tập trung làm quả từ khoảng tháng 9. Từ tháng 10, tháng 11 bắt đầu có ổi bán, sau đó các lứa quả nối tiếp nhau đến Tết, tháng Giêng và tháng 3. Mùa hè sản lượng thường giảm do nắng nóng, trong khi nhiều loại cây ăn quả khác như nhãn, vải, mít, na cùng vào vụ khiến thị trường cạnh tranh hơn.

Giá ổi biến động theo từng thời điểm, phổ biến khoảng 10.000-12.000 đồng/kg; có lúc đạt 15.000-18.000 đồng/kg, thậm chí trên 20.000 đồng/kg khi nguồn cung ít.

Sản phẩm chủ yếu được bán cho thương lái hoặc đi các chợ đầu mối trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Nhờ đầu ra tương đối thuận lợi, việc thu hoạch cũng không quá nặng nhọc. Khi vườn nhiều quả, với hai nhân công có thể thu khoảng 1 tấn quả/ngày.

Tận dụng diện tích đất trống để trồng sả xen canh dưới tán ổi

Điểm đáng chú ý trong cách làm của gia đình ông Quang là không để đất trống. Khi cây ổi còn nhỏ, sả được trồng xen dưới những khoảng đất chưa sử dụng hết. Khi ổi phát triển, tán cây rộng dần thì sả được thu hoạch, nhường không gian cho cây chủ lực.

Những diện tích ổi già phải phá bỏ để trồng lại lứa mới cũng tiếp tục được tận dụng trồng sả trong thời gian chờ cây ổi mới phát triển.

"Ổi còn nhỏ thì trồng sả xen, khi ổi lớn thì tập trung vào ổi. Lúc phá bỏ ổi già, chờ trồng lại cây mới thì mình vẫn tận dụng đất để trồng sả", ông Quang cho hay.

Gia đình ông Quang đã có kinh nghiệm trồng sả từ những năm 1990-1991. So với nhiều cây trồng khác, sả được đánh giá là dễ chăm sóc, ít sâu bệnh, gần như không phải sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Người trồng chỉ chủ yếu làm cỏ, bón phân và thu hoạch.

Sau khoảng 4-5 tháng, sả bắt đầu cho thu hoạch. Những lứa tiếp theo có thể tiếp tục khai thác, mỗi năm khoảng 3-4 lượt. Sau khoảng 6-7 lượt thu hoạch, khi gốc sả nổi lên, năng suất giảm thì phải bỏ đi và trồng lại.

Giá sả hiện khoảng 8.000 đồng/kg, có thời điểm lên tới 15.000 đồng/kg; bình quân khoảng 10.000-12.000 đồng/kg. Sản phẩm chủ yếu bán cho chợ đầu mối, đồng thời có thương lái đến tận nhà thu mua.

Với diện tích đất hơn 6.000m², trong đó khoảng 4.000m² ở khu vực cao có thể sản xuất quanh năm, việc kết hợp ổi và sả giúp gia đình ông Quang tận dụng quỹ đất tốt hơn.

Theo ông Quang, sau khi trừ chi phí, mô hình cây ăn quả của gia đình ông cho thu nhập bình quân trên 100 triệu đồng/năm. Năm được mùa có thể đạt khoảng 130-140 triệu đồng, năm ít cũng khoảng 100 triệu đồng hoặc hơn.

Hướng tới vùng ổi hàng hóa, xây dựng thương hiệu OCOP

Không chỉ với riêng gia đình ông Quang, mô hình trồng ổi đang dần hình thành vùng sản xuất hàng hóa tập trung tại xã Nam Hòa.

Ông Trần Văn Phương - Chủ tịch Hội Nông dân xã Nam Hòa cho biết, địa phương hiện có trên 100ha trồng ổi, trong đó diện tích thực sự cho hiệu quả khoảng 40-50ha. Nhiều hộ dân đã lựa chọn cây ổi và có kinh nghiệm sản xuất, song phần lớn sản phẩm vẫn được tiêu thụ theo cách tự phát.

"Ổi Nam Hòa có chất lượng tốt, sản lượng lớn, nhưng bà con hiện chủ yếu tự bán, chưa xây dựng được thương hiệu. Đây là điểm địa phương cần tập trung tháo gỡ", ông Phương đánh giá.

Theo Chủ tịch Hội Nông dân xã Nam Hòa, cách làm của gia đình ông Quang phù hợp với những hộ trung niên, nhất là trong bối cảnh nhiều lao động trẻ đi làm tại các doanh nghiệp, công ty. Những người ở nhà nếu biết tổ chức sản xuất hợp lý có thể biến diện tích đất của gia đình thành nguồn sinh kế ổn định.

Đầu tháng 7 vừa qua, Hội Nông dân xã Nam Hòa đã ra mắt 2 tổ hội nghề nghiệp trồng cây ăn quả, trong đó có Tổ hội nghề nghiệp xóm Ngòi Chẹo. Đây được xem là bước đi nhằm tập hợp những hộ cùng sản xuất, chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ kỹ thuật và từng bước hình thành vùng sản xuất tập trung.

Định hướng tiếp theo của địa phương là xây dựng sản phẩm ổi trở thành sản phẩm OCOP. Khi các hộ cùng tham gia, sản xuất theo hướng đồng nhất về quy trình, chất lượng và từng bước nâng cao giá trị sản phẩm, cây ổi sẽ không còn dừng ở câu chuyện "trồng được bao nhiêu bán bấy nhiêu".

"Chúng tôi đang hướng tới xây dựng sản phẩm và theo mục tiêu của UBND xã là xây dựng OCOP cho sản phẩm ổi. Trước mắt sẽ tiếp tục nhân rộng mô hình, chia sẻ kinh nghiệm để các hội viên phát triển kinh tế gia đình", ông Phương cho biết.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Hội Nông dân xã xác định hỗ trợ kỹ thuật là nhiệm vụ thường xuyên. Các lớp tập huấn được tổ chức ngay tại cơ sở, tập trung vào kỹ thuật chăm sóc, sử dụng phân bón hữu cơ, nâng cao chất lượng sản phẩm và hướng tới phương thức sản xuất phù hợp với yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Cùng với kỹ thuật, vốn cũng được địa phương xác định là một trong những điều kiện quan trọng để mở rộng mô hình. Hội Nông dân xã đang quản lý các nguồn vốn hỗ trợ sản xuất, trong đó có Quỹ Hỗ trợ nông dân và nguồn vốn từ Ngân hàng Chính sách xã hội.

Nam Hòa cũng đang có định hướng quy hoạch các vùng cây ăn quả. Sau vùng bưởi chua, địa phương dự kiến tiếp tục quan tâm quy hoạch vùng trồng ổi, qua đó tạo điều kiện hình thành vùng sản xuất tập trung và thuận lợi hơn trong hỗ trợ người dân.

Khi nhiều hộ cùng tham gia, cùng nâng cao chất lượng sản phẩm, cùng liên kết trong sản xuất và tiêu thụ, lợi thế về diện tích, sản lượng và chất lượng ổi của Nam Hòa sẽ có cơ hội được chuyển hóa thành giá trị thương hiệu.

Đó cũng là bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang tư duy làm hàng hóa- nền tảng để cây ổi Nam Hòa tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành sản phẩm OCOP đặc trưng, có chỗ đứng bền vững trên thị trường.