Canh lửa để "giữ hồn" cho trà Shan tuyết Độ Khoa

Những ngày này, những nương chè Shan tuyết ở thôn Tân Lập, xã Vĩnh Tuy, tỉnh Tuyên Quang khoác lên mình màu xanh mướt mắt. Từ trên cao nhìn xuống, những đồi chè nối tiếp nhau như những dải lụa mềm uốn lượn giữa núi rừng, tạo nên bức tranh bình yên nhưng đầy sức sống.

Trong không gian thơm dịu của lá chè non, người dân địa phương đã bắt đầu bước vào vụ thu hái mới. Đây được xem là thời điểm quan trọng nhất trong năm, bởi chất lượng của từng búp chè sẽ quyết định giá trị của cả mẻ trà sau này.

Trên khu đồi rộng hơn 2ha của gia đình ông Phan Thế Độ, Chủ cơ sở sản xuất trà Shan tuyết công phu Độ Khoa, thôn Tân Lập, xã Vĩnh Tuy, tỉnh Tuyên Quang từng cây chè đã tích lũy đủ dưỡng chất sau nhiều tháng được chăm sóc cẩn thận để bật lên những búp non căng mập.

Theo chân những người có hàng chục năm gắn bó với nghề hái chè mới cảm nhận hết sự công phu của công việc tưởng chừng đơn giản này.

Đôi bàn tay của người nông dân thoăn thoắt lướt qua từng cành chè, nhưng mỗi lần ngắt đều rất nhẹ nhàng, chính xác. Không phải búp nào cũng được hái, chỉ những búp đạt tiêu chuẩn "1 tôm, 1 lá" mới được lựa chọn. Đó là nguyên liệu quý nhất để tạo nên những dòng trà cao cấp.

Việc thu hái cũng phải chiều lòng trời. Người làm chè chỉ lên nương khi thời tiết khô ráo, không có mưa hay sương ẩm.

Bởi chỉ cần búp chè dính nước, chất lượng nguyên liệu sẽ giảm, hương thơm tự nhiên cũng khó giữ được trong quá trình chế biến.

Ông Phan Thế Độ, Chủ cơ sở sản xuất trà Shan tuyết công phu Độ Khoa, thôn Tân Lập, xã Vĩnh Tuy, cho biết, để có được những búp chè đạt chất lượng cao, người trồng phải dành rất nhiều thời gian chăm sóc.

"Chúng tôi xác định ngay từ đầu là sản xuất theo hướng hữu cơ, tuyệt đối không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hay hóa chất.

Mọi công đoạn đều hướng đến tự nhiên nên cây phát triển chậm hơn, nhưng đổi lại búp chè dày hơn, nhiều dưỡng chất và hương vị cũng đậm đà hơn", ông Độ chia sẻ.

Theo ông Độ, sản xuất hữu cơ đồng nghĩa với việc người làm chè phải chấp nhận nhiều vất vả hơn.

Đất trồng được cải tạo bằng phân hữu cơ, thường xuyên bổ sung dinh dưỡng để duy trì độ tơi xốp và hệ sinh thái tự nhiên. Khi thời tiết khô hạn, người trồng phải chủ động tưới nước để giữ độ ẩm thích hợp cho cây.

Trong khi đó, sâu bệnh không thể xử lý bằng thuốc hóa học mà phải áp dụng các biện pháp sinh học kết hợp theo dõi sát sao từng biến đổi của cây chè.

Mỗi ngày, người làm chè đều phải đi kiểm tra từng luống, phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường để xử lý kịp thời.

Chính sự kiên trì ấy đã giúp những búp chè Shan tuyết giữ được độ dày, lớp lông tuyết trắng đặc trưng cùng hương thơm thanh khiết của núi rừng.

Đây cũng là nền tảng tạo nên dòng trà quý, sản phẩm cao cấp nhất của cơ sở Độ Khoa, được tuyển chọn từ những búp chè tinh túy nhất trong năm.

Nếu thu hái là bước đầu tiên quyết định chất lượng thì chế biến lại được xem là công đoạn giữ lại "linh hồn" của trà Shan tuyết.

Ngay sau khi hái, chè phải được đưa vào chế biến ngay để giữ nguyên độ tươi. Ngay cả việc nhóm lửa cũng không thể làm qua loa.

Người làm chè chỉ lựa chọn loại củi chắc, khô đều để tạo nguồn nhiệt ổn định. Nếu dùng củi còn non hoặc bị ẩm, ngọn lửa sẽ cháy không đều, khói nhiều, khiến hương trà bị ám mùi.

Khi lửa đã đạt nhiệt độ phù hợp, chè được đưa vào công đoạn làm héo và sao. Đây là công đoạn khó nhất, đòi hỏi người làm chè phải có nhiều năm kinh nghiệm.

Chỉ cần lửa quá lớn, lá chè sẽ cháy, mất màu xanh tự nhiên. Ngược lại, nếu nhiệt quá thấp, chè không đủ độ săn, hương thơm cũng không thể hình thành.

Người sao chè gần như không rời mắt khỏi chảo. Họ quan sát màu lá, cảm nhận bằng tay và điều chỉnh lửa liên tục để từng búp chè đạt trạng thái hoàn hảo nhất.

Sau khi sao là công đoạn vò chè. Hiện nay, nhiều khâu đã được hỗ trợ bằng máy móc nhằm giảm sức lao động, tuy nhiên việc điều chỉnh lực vò vẫn phụ thuộc vào kinh nghiệm của người làm nghề.

Nếu lực quá mạnh, cánh chè sẽ bị gãy nát. Nếu quá nhẹ, cánh trà không đủ độ xoăn, ảnh hưởng đến hình thức cũng như khả năng lưu giữ hương vị khi pha.

Khâu cuối cùng là sấy khô. Nhiệt độ tiếp tục được kiểm soát cẩn trọng để chè khô đều nhưng vẫn giữ được tinh chất bên trong.

Khi mẻ trà hoàn thành, từng cánh chè cong đều, phủ lớp lông trắng mịn, giữ màu xanh tự nhiên.

Khi pha, nước trà có màu vàng xanh trong trẻo, hương thơm dịu, vị chát thanh nhưng nhanh chóng chuyển sang hậu ngọt sâu, nét đặc trưng làm nên danh tiếng của trà Shan tuyết vùng cao.

Bà Nguyễn Thị Như Khoa, thôn Tân Lập, xã Vĩnh Tuy bảo: Mỗi mẻ trà đối với người làm nghề không đơn thuần là một sản phẩm hàng hóa.

Đó là kết quả của cả quá trình canh lửa, giữ nhiệt và gửi gắm tâm huyết. Chỉ cần sơ suất ở một công đoạn, chất lượng của cả mẻ trà sẽ thay đổi ngay.

Trà Shan tuyết Độ Khoa giá 6 triệu đồng/kg và hành trình vươn ra thế giới

Nhờ kiên trì theo đuổi quy trình sản xuất nghiêm ngặt, cơ sở trà Shan tuyết công phu Độ Khoa đã xây dựng được hệ thống sản phẩm khá đa dạng.

Hiện cơ sở có ba dòng sản phẩm chính gồm: Trà quý, trà đặc biệt và trà Shan tuyết công phu Độ Khoa, cùng hai dòng sản phẩm phụ phục vụ nhiều phân khúc khách hàng khác nhau.

Mỗi năm, cơ sở chế biến trên 1,5 tấn trà thành phẩm, dòng trà quý chỉ sản xuất khoảng 50-60kg mỗi năm.

Đây là sản phẩm được tuyển chọn từ những búp chè đẹp nhất, trải qua quy trình chế biến cầu kỳ nhất nên có giá bán lên tới 6 triệu đồng/kg.

Ông Phàn Thế Độ cho biết thêm, mức giá này không chỉ phản ánh chất lượng sản phẩm mà còn là giá trị của sự kiên trì theo đuổi quy trình sản xuất tự nhiên trong nhiều năm.

Không dừng lại ở việc nâng cao chất lượng, cơ sở còn mạnh dạn thay đổi phương thức tiếp cận thị trường.

Trong bối cảnh thương mại điện tử và mạng xã hội phát triển mạnh, gia đình ông Độ tích cực quảng bá sản phẩm trên các nền tảng số, thường xuyên livestream giới thiệu quy trình làm trà, chia sẻ cách thưởng trà và kết nối trực tiếp với người tiêu dùng.

Nhờ đó, sản phẩm không chỉ được biết đến rộng rãi trong nước mà còn từng bước mở rộng ra thị trường quốc tế.

Chia sẻ về việc ứng dụng công nghệ số trong tiêu thụ sản phẩm, ông Phan Thế Độ, Chủ cơ sở sản xuất trà Shan tuyết công phu Độ Khoa, cho rằng, trước đây trà chủ yếu được bán thông qua thương lái nên thị trường còn khá hạn chế.

"Từ khi công nghệ số đến gần hơn với người nông dân, chúng tôi thấy đây là một phương thức bán hàng rất phù hợp.

Người nông dân không chỉ sản xuất mà còn có thể trực tiếp giới thiệu, quảng bá và bán sản phẩm đến người tiêu dùng.

Nhờ các nền tảng mạng xã hội, đặc biệt là livestream, chúng tôi tiếp cận được nhiều khách hàng hơn trên cả nước mà không còn phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái như trước", ông Độ tâm sự.

Cũng theo ông Độ, việc bán hàng trên nền tảng số cũng mở ra cơ hội đưa trà Shan tuyết đến với khách hàng quốc tế. Hiện sản phẩm của cơ sở chưa xuất khẩu chính ngạch, chủ yếu được người Việt ở nước ngoài hoặc khách hàng quốc tế đặt mua làm quà biếu, quà tặng.

Thông qua các buổi livestream, nhiều người biết đến trà Shan tuyết Độ Khoa rồi chủ động liên hệ đặt hàng. Đến nay, trà của cơ sở đã có mặt tại Canada, Mỹ, Thụy Điển, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc)…

Điều đó cho thấy nếu biết tận dụng công nghệ số thì người nông dân hoàn toàn có thể đưa sản phẩm của mình vươn xa hơn.

Đó là tín hiệu đáng mừng đối với một sản phẩm được làm ra từ vùng núi còn nhiều khó khăn của tỉnh Tuyên Quang.

Năm 2024, trà Shan tuyết công phu Độ Khoa được công nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh, đánh dấu bước phát triển quan trọng trên hành trình xây dựng thương hiệu.

Từ những búp chè được tuyển chọn theo tiêu chuẩn "1 tôm, 1 lá", qua bàn tay khéo léo của những người làm nghề luôn kiên trì gìn giữ phương pháp chế biến truyền thống kết hợp kỹ thuật hiện đại, trà Shan tuyết Độ Khoa đang từng bước khẳng định vị thế trên thị trường.

Không chỉ là thức uống mang hương vị đặc trưng của núi rừng, mỗi chén trà còn chứa đựng câu chuyện về sự cần mẫn, lòng kiên trì và khát vọng nâng tầm nông sản địa phương.

Chính những giá trị ấy đã và đang đưa hương trà Shan tuyết Vĩnh Tuy vượt qua những dãy núi, vươn xa tới nhiều quốc gia, góp phần quảng bá hình ảnh nông sản Tuyên Quang đến với bạn bè quốc tế.