Gỡ điểm nghẽn hạ tầng, hình thành chuỗi liên kết

Việc UBND tỉnh Sơn La ban hành Quyết định số 882/QĐ-UBND phê duyệt “Đề án mở rộng và phát triển các vùng nguyên liệu cây ăn quả đạt chuẩn giai đoạn 2026 - 2035 trên địa bàn tỉnh Sơn La", được xem là bước ngoặt quan trọng trong chiến lược tái cơ cấu nông nghiệp. Không dừng lại ở việc mở rộng diện tích, đề án thể hiện rõ quyết tâm chuyển đổi mô hình sản xuất từ nhỏ lẻ sang tập trung, chuyên nghiệp, đủ năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế.

Theo lộ trình, đến năm 2030, Sơn La duy trì ổn định 90.000 ha cây ăn quả, với sản lượng dự kiến đạt 750.000 đến 800.000 tấn. Cùng với đó, yếu tố chất lượng được đặt lên hàng đầu khi tối thiểu 25% diện tích phải đạt các tiêu chuẩn như VietGAP, GlobalGAP hoặc tương đương. Đến năm 2035, diện tích vùng trồng dự kiến đạt khoảng 95.000 ha, sản lượng tăng lên 820.000 đến 850.000 tấn, đồng thời tỷ lệ diện tích đạt chuẩn nâng lên 30%.

Thực tế cho thấy, Sơn La đã có nền tảng vững chắc trong phát triển cây ăn quả. Toàn tỉnh hiện có hơn 4.700 ha đạt chuẩn VietGAP, cùng 214 mã số vùng trồng, trong đó trong đó 202 mã phục vụ xuất khẩu với diện tích hơn 2.800 ha.

Sự hiện diện của các doanh nghiệp lớn như DOVECO Sơn La (công suất 100.000 tấn/năm), Nafoods Tây Bắc (công suất 100.000 tấn/năm) hay Công ty CP chế biến thực phẩm thuộc Tập đoàn TH (mỗi năm thu mua khoảng 1.000 tấn nguyên liệu), đã góp phần thúc đẩy chế biến sâu và mở rộng thị trường.

Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất vẫn nằm ở hạ tầng chưa đồng bộ, đặc biệt là giao thông nội đồng, thủy lợi và hệ thống bảo quản sau thu hoạch. Đề án lần này tập trung giải quyết “nút thắt” này thông qua việc đầu tư gần 300 tỷ đồng cho 5 tiểu dự án trọng điểm.

Trong giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh sẽ ưu tiên nâng cấp 7 tuyến đường giao thông với tổng chiều dài 44 km, đồng thời xây dựng 2 công trình thủy lợi. Giai đoạn tiếp theo tiếp tục hoàn thiện thêm 5 tuyến đường gần 49 km và 1 công trình thủy lợi, hướng tới hoàn chỉnh hệ thống hạ tầng phục vụ sản xuất và logistics nội vùng.

Song song với đó, tổ chức sản xuất cũng được tái cấu trúc theo hướng chuyên nghiệp hơn. Dự kiến sẽ có 20 lớp đào tạo chuyên sâu dành cho cán bộ hợp tác xã, tập trung vào quản trị, kỹ thuật canh tác, chế biến và bảo quản. Đồng thời, tỉnh hỗ trợ xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc cho 40 doanh nghiệp, xúc tiến thương mại cho 80 đơn vị và cấp mã số, mã vạch cho 70 hợp tác xã.

Mục tiêu cụ thể là đến năm 2030, khoảng 30% diện tích vùng nguyên liệu tham gia chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ; con số này tăng lên 50% vào năm 2035, qua đó hình thành các chuỗi giá trị khép kín, giảm thiểu rủi ro thị trường.

Đẩy mạnh sản xuất xanh, chuyển đổi số toàn diện

Không chỉ tập trung vào quy mô và hạ tầng, đề án còn thể hiện rõ định hướng phát triển nông nghiệp bền vững gắn với công nghệ hiện đại. Đây được xem là “trụ cột mềm” nhưng mang tính quyết định đến năng lực cạnh tranh dài hạn của nông sản Sơn La.

Một trong những nội dung trọng tâm là thúc đẩy sản xuất xanh. 6 mô hình canh tác an toàn sẽ được triển khai thông qua hệ thống khuyến nông cộng đồng, với các giải pháp như sử dụng phân bón hữu cơ, giảm thiểu thuốc bảo vệ thực vật hóa học, áp dụng kỹ thuật tưới tiết kiệm nước và bảo vệ môi trường sinh thái. Dự kiến đến năm 2030, khoảng 15% diện tích vùng trồng sẽ áp dụng các biện pháp canh tác bền vững.

Cùng với đó, chuyển đổi số được xác định là “chìa khóa” để nâng cao tính minh bạch và hiệu quả quản lý. Sơn La đặt mục tiêu số hóa khoảng 25% diện tích vùng trồng vào năm 2030, thông qua việc áp dụng nhật ký sản xuất điện tử, hệ thống truy xuất nguồn gốc và các nền tảng quản lý dữ liệu.

Các giải pháp công nghệ hiện đại như bản đồ số vùng trồng, trạm quan trắc thời tiết thông minh, hệ thống cảnh báo sâu bệnh sớm cũng sẽ được triển khai đồng bộ. Nhờ đó, người nông dân có thể chủ động hơn trong sản xuất, giảm thiểu rủi ro do thời tiết và dịch bệnh, đồng thời tối ưu hóa chi phí đầu vào.

Việc ứng dụng công nghệ không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn đảm bảo sản phẩm đáp ứng các tiêu chuẩn kiểm dịch và kỹ thuật của các thị trường khó tính. Đây là yếu tố then chốt để nông sản Sơn La không chỉ “đi xa” mà còn “đi bền” trên thị trường quốc tế.

Đề án cũng đặt ra mục tiêu nâng cao thu nhập cho người nông dân. Khi các yếu tố hạ tầng, tổ chức sản xuất và công nghệ được triển khai đồng bộ, thu nhập từ cây ăn quả dự kiến sẽ tăng gấp 1,5 đến 2 lần vào năm 2030 và 2,5 đến 3 lần vào năm 2035. Đây là động lực để người dân mạnh dạn thay đổi phương thức sản xuất, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Có thể thấy, Đề án mở rộng và phát triển các vùng nguyên liệu cây ăn quả đạt chuẩn giai đoạn 2026 - 2035 trên địa bàn tỉnh Sơn La không đơn thuần là một kế hoạch mở rộng sản xuất, mà là chiến lược tổng thể nhằm tái định hình toàn bộ nền nông nghiệp địa phương. Từ quy hoạch, hạ tầng, tổ chức sản xuất đến ứng dụng công nghệ, tất cả đều được “thiết kế” theo hướng hiện đại, bền vững và hội nhập.

Từ một tỉnh miền núi còn nhiều khó khăn, tỉnh Sơn La đang từng bước khẳng định vị thế trung tâm trái cây của miền Bắc. Với nền tảng đã được xây dựng và chiến lược phát triển rõ ràng, hành trình chinh phục thị trường quốc tế của nông sản Sơn La không còn là mục tiêu xa vời, mà đang dần trở thành hiện thực.