Trong đời sống văn hóa của đồng bào các dân tộc vùng Tây Bắc, ẩm thực truyền thống không đơn thuần đáp ứng nhu cầu ăn uống mà còn chứa đựng những giá trị văn hóa, tinh thần được trao truyền qua nhiều thế hệ. Mỗi món ăn đều gắn với phong tục, tập quán và đời sống sinh hoạt của cộng đồng.

Tại phiên chợ vùng cao Chiềng Hặc, một trong những hoạt động thu hút sự quan tâm của người dân và du khách là phần thi giã bánh dày - món ăn truyền thống gắn bó mật thiết với đời sống văn hóa của đồng bào Mông.

Tham gia phần thi có 6 đội đến từ các bản Ôn Ốc, Dảo, Pa Khôm, Hang Hốc, Bó Kiểng và Co Sáy. Mỗi đội gồm 7 thành viên, trong đó có 5 nam và 2 nữ, cùng phối hợp thực hiện các công đoạn từ giã xôi, nặn bánh đến trình bày sản phẩm.

Theo thể lệ, các đội có tổng thời gian 30 phút để hoàn thành phần thi. Ban Tổ chức hỗ trợ mỗi đội 5 kg gạo nếp. Sau khi kết thúc thời gian thi, mỗi đội phải hoàn thành ít nhất 10 chiếc bánh dày với kích thước tương đối đồng đều để Ban Giám khảo đánh giá.

Các đội được chấm theo thang điểm 100, trong đó kỹ thuật thực hiện theo phương pháp truyền thống chiếm 30 điểm; độ dẻo, ngon của bánh 30 điểm; hình thức, độ đồng đều 20 điểm; trang phục truyền thống và cách trình bày sản phẩm 20 điểm.

Không khí cuộc thi trở nên sôi nổi khi tiếng chày liên tục vang lên. Những hạt gạo nếp sau khi đồ chín được đưa vào cối và giã nhuyễn. Công việc tưởng chừng đơn giản nhưng đòi hỏi sức khỏe, sự khéo léo và khả năng phối hợp nhịp nhàng giữa các thành viên.

Anh Mùa Lao Páo, thành viên đội thi đến từ bản Bó Kiếng, cho biết, giã bánh dày đòi hỏi người thực hiện phải có sức khỏe và kỹ thuật. Người giã phải biết điều phối lực, duy trì nhịp giã nhanh, mạnh và đều để xôi quyện chặt vào nhau, đạt độ mịn, dẻo.

“Muốn bánh ngon thì khâu giã rất quan trọng. Xôi phải được giã thật kỹ, đến khi nhuyễn mịn, quyện thành một khối dẻo thì mới có thể nặn thành những chiếc bánh đẹp và đạt yêu cầu”, anh Páo chia sẻ.

Theo anh Páo, sau khi xôi được giã nhuyễn, các thành viên trong đội tiếp tục công đoạn tạo hình. Những chiếc bánh sau khi hoàn thiện được bọc bằng lá xanh. Cách làm này vừa giúp giữ vệ sinh, bảo quản bánh, vừa tạo nên nét đặc trưng trong cách chế biến, trình bày món bánh truyền thống.

Bánh dày đạt yêu cầu phải có độ dẻo, mịn, đàn hồi và không bị khô. Khi cầm trên tay, bánh có độ mềm, xốp; khi thưởng thức cảm nhận rõ vị thơm của gạo nếp.

Anh Sồng A Sênh, thành viên đội thi bản Dảo, cho biết, việc làm bánh dày không chỉ cần sức khỏe mà còn đòi hỏi sự phối hợp giữa các thành viên. Người giã phải duy trì nhịp chày, những người còn lại cần hỗ trợ đảo xôi, chuẩn bị nguyên liệu và nhanh chóng tạo hình khi xôi đạt độ nhuyễn cần thiết.

Điểm đặc biệt của phần thi không chỉ nằm ở những chiếc bánh dày được hoàn thành trong thời gian quy định mà còn ở cách các đội cùng nhau tái hiện một công đoạn chế biến truyền thống vốn quen thuộc trong đời sống của đồng bào Mông.

Theo anh Sênh, bánh dày từ lâu đã hiện diện trong nhiều dịp lễ quan trọng của đồng bào Mông, gắn với đời sống, phong tục và sinh hoạt cộng đồng. Vì vậy, mỗi chiếc bánh được tạo nên không chỉ là một sản phẩm ẩm thực mà còn thể hiện sự khéo léo, sức mạnh và tinh thần đoàn kết của cộng đồng.

"Việc đưa phần thi giã bánh dày vào Chợ phiên vùng cao Chiềng Hặc góp phần tạo không gian để người dân giới thiệu nét văn hóa đặc sắc của dân tộc mình đến du khách. Qua đó, những giá trị văn hóa truyền thống được tái hiện sinh động, gần gũi và có thêm cơ hội được gìn giữ, trao truyền cho thế hệ trẻ", anh Sênh chia sẻ.

Không chỉ tìm ra đội có kỹ thuật giã, nặn, trình bày bánh tốt nhất, phần thi giã bánh dày tại phiên chợ vùng cao Chiềng Hặc còn trở thành dịp để người dân gặp gỡ, giao lưu, cùng nhau gìn giữ những nét đẹp văn hóa đã được hình thành và lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Từ những nhịp chày đều đặn đến những chiếc bánh dày tròn, phần thi đã mang đến cho phiên chợ vùng cao Chiềng Hặc một sắc màu văn hóa riêng, góp phần làm phong phú thêm các hoạt động trải nghiệm, giới thiệu bản sắc các dân tộc vùng Tây Bắc đến người dân và du khách.