Khoảnh khắc thiêng liêng của đường cày mở lộc

Trong không khí tưng bừng của Lễ Khai hạ người Mường, bà con tề tựu đông đủ, ai cũng háo hức chờ đợi khoảnh khắc thiêng liêng nhất, đó là đường cày đầu tiên của năm mới 2026. Đường cày đầu tiên này mang một ý nghĩa đặc biệt quan trọng, việc chọn người và trâu để thực hiện nghi thức được tiến hành rất cẩn thận. Đó phải là những gia đình sống hòa thuận, làm ăn thuận lợi, gương mẫu, phát triển kinh tế tốt, có trâu khỏe và thuần thạo việc đồng áng.

Năm 2026, niềm vui, sự tự hào và lộc xuân lớn lao đó đã đến với gia đình các ông: Bùi Văn Năng, Bùi Văn Phằng, Bùi Văn Chợ... ở xóm Mòi 1, Mòi 2 (xã Mường Vang) khi được chọn thực hiện nghi thức cày mở đất.

Đứng giữa ruộng là con trâu đực của gia đình ông Năng với lông đen ánh, thân hình vạm vỡ và cặp sừng cong như lưỡi liềm. Nhờ được chăm sóc tốt trong những ngày nghỉ Tết, con trâu ăn no, tắm mát, chải lông nên bước chân càng thêm chắc, đều và sung sức.

Ông Năng xúc động chia sẻ: “Được thực hiện một trong những nghi thức lớn nhất của vùng Mường Vang, lại trước sự chứng kiến của đông đảo đại biểu và du khách khiến tôi vừa háo hức nhưng cũng rất hồi hộp. Tuy nhiên, khi tiếng chiêng vang lên, mọi lo lắng đều tan biến. Chỉ còn người và trâu, quen thuộc như bao buổi xuống đồng”.

Cày xong thửa ruộng đẹp nhất, những người chủ nhẹ nhàng tháo cày, vỗ nhẹ lên lưng trâu thay cho một lời cảm ơn chân thành. Đó là minh chứng cho sự ân cần, yêu thương của người nông dân đối với “đầu cơ nghiệp” của gia đình mình.

Con trâu - Biểu tượng văn hóa và tài sản vô giá

Đường cày thẳng đẹp đầu năm mới đã mở ra nhiều lớp ký ức văn hóa sâu sắc của cả một vùng Mường. Với người dân nơi đây, trâu là tài sản quý giá nhất chỉ sau nhà cửa và ruộng vườn. Có trâu khỏe là có sức kéo, đảm bảo mùa màng, cái ăn và cái mặc. Những gia đình ở vùng Mường Bi vẫn giữ truyền thống nuôi trâu làm ruộng, coi việc được chọn cày đường đầu tiên là lộc đầu năm.

Hình ảnh con trâu từ lâu đã gắn bó mật thiết, đầy nhân văn với đời sống của người Mường. Đó là những bức họa in sâu trong tâm trí người con quê hương với hình ảnh lũ trẻ vắt vẻo thổi sáo trên lưng trâu vào buổi chiều hè, hay tiếng mõ lốc cốc vọng khắp bản.

Không chỉ là sức kéo, trâu còn là biểu tượng tín ngưỡng linh thiêng, từ chuyện làm lễ gọi vía trâu về ăn Tết sau giao thừa, đến sứ mệnh làm vật tế dâng thần linh xua đuổi tà ma, dịch bệnh, mang lại điềm lành cho cộng đồng. Thậm chí, theo sử thi mo Mường, con trâu còn theo người Mường sang thế giới mường ma để tiếp tục cuộc sống mới.

Cán bộ văn hoá xã Mường Vang cho biết, ngày nay, diện mạo nông thôn mới thay đổi, máy cày đã thay thế phần lớn sức trâu trên những cánh đồng. Nhiều gia đình cũng chuyển sang nuôi trâu theo hướng hàng hóa để phát triển kinh tế. Trong Lễ hội Khai hạ, nghi thức cày đầu xuân hiện nay được thực hiện bằng cả trâu truyền thống và máy cày. Hình ảnh trâu cày tượng trưng cho nền nông nghiệp lúa nước lâu đời và sự tiếp nối phong tục cha ông, giữ một vị trí vô cùng trang trọng. Bên cạnh đó, sự xuất hiện của máy cày lại là biểu tượng của đổi mới, của nhịp sống sản xuất hiện đại.

Sự song hành này không hề làm mất đi ý nghĩa thiêng liêng của nghi lễ, mà trái lại, càng khẳng định mạnh mẽ tinh thần gìn giữ truyền thống trong dòng chảy phát triển hôm nay của đất nước.

Khi chiều dần buông xuống, dù hội vẫn rộn ràng, đường cày buổi sáng vẫn in rõ trên thửa ruộng như một nét vẽ mở đầu tươi sáng cho năm mới. Nhưng trong tâm thức người Mường, chỉ cần đường cày đầu xuân thẳng và đẹp, năm đó mùa màng ắt sẽ thuận lợi, được mùa, gia đình luôn được may mắn, hạnh phúc và ấm no.