Hiện nay xã Mường Khương, tỉnh Lào Cai có hơn 740 ha quýt, trong đó, khoảng 50% diện tích đang cho thu hoạch, năng suất bình quân đạt 12 tấn/ha, sản lượng ước từ 8.000 – 9.000 tấn/năm.

Nhờ sinh trưởng trên địa hình núi cao, khí hậu lạnh khô, đất đai giàu khoáng, quả quýt nơi đây có vỏ vàng đậm, tép mọng nước, vị ngọt thanh xen lẫn chua nhẹ và hương thơm rất đặc trưng.

Đây chính là lợi thế tự nhiên giúp quýt Mường Khương được người tiêu dùng ưa chuộng và là nền tảng quan trọng để xây dựng sản phẩm OCOP.

Từ các giống chín sớm như quýt giấy, quýt bột, đến giống chủ lực quýt sen vào chính vụ tháng 11 – 12, rồi các giống chín muộn như quýt van sù, quýt đường, quýt sim.

Mùa quýt ở Mường Khương kéo dài suốt nhiều tháng, giúp người dân chủ động sản xuất, giãn thời gian thu hoạch và tiêu thụ.

Giữa những ngày rét đầu đông, gia đình chị Lồ Thị Hoa, thôn Lao Chải vẫn tất bật thu hoạch quýt trên vườn hơn 1.000 cây. Những sọt quýt vàng tươi được chuyển ra tận ven đường, nơi thương lái và khách đặt mua chờ sẵn.

Chị Hoa chia sẻ: Quýt loại đẹp bán khoảng 25.000 đồng/kg, loại nhỏ hơn từ 15.000 – 17.000 đồng/kg. Nhờ bán hàng qua mạng xã hội, gia đình tiếp cận được nhiều khách ở xa. Thời gian tới, chúng tôi muốn làm tem truy xuất nguồn gốc, bao gói bài bản hơn để đăng ký sản phẩm OCOP.

Với nhiều hộ trồng quýt ở Lao Chải, việc chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất theo tiêu chuẩn OCOP không chỉ giúp nâng giá trị quả quýt mà còn tạo dựng uy tín, thương hiệu lâu dài cho đặc sản địa phương.

Cũng tại thôn Lao Chải, gia đình chị Lồ Thị Vui đang sở hữu vườn quýt khoảng 5.000 gốc, trong đó hơn 4.000 cây đã cho quả, sản lượng mỗi năm gần 20 tấn.

Những ngày này, khu vườn của chị không chỉ rộn ràng tiếng người thu hái mà còn thu hút đông đảo du khách đến tham quan, chụp ảnh và trải nghiệm hái quýt tại vườn.

“Cuối năm trời lạnh nhưng khách vẫn lên đông. Ai cũng thích cảm giác đứng giữa vườn quýt vàng óng trong sương sớm. Gia đình tôi muốn gắn trồng quýt với du lịch trải nghiệm để phát triển mô hình OCOP cộng đồng”, chị Vui tâm sự.

Không chỉ bán nông sản, việc kết hợp du lịch trải nghiệm đã giúp nhiều hộ dân tạo thêm giá trị gia tăng, phù hợp với định hướng OCOP đa giá trị mà địa phương đang triển khai.

Trước đây, vào chính vụ, nhiều thời điểm quýt tiêu thụ tại địa phương còn phụ thuộc vào nguồn hàng nhập từ bên kia biên giới. Tuy nhiên, những năm gần đây, khi diện tích, sản lượng và chất lượng quýt Mường Khương được nâng lên rõ rệt, sản phẩm trong nước đã đủ sức đáp ứng nhu cầu thị trường.

Mẫu mã đẹp, quả chín đồng đều, hương vị đậm đà của vùng lạnh trở thành “đặc sản tự nhiên” giúp quýt Mường Khương tạo lợi thế cạnh tranh.

Đặc biệt, người dân ngày càng chú trọng canh tác an toàn, tăng sử dụng phân hữu cơ, giảm thuốc bảo vệ thực vật hóa học – những tiêu chí quan trọng trong xây dựng sản phẩm OCOP.

Ông Lưu Đức Mạnh, Trưởng phòng Kinh tế xã Mường Khương, tỉnh Lào Cai cho biết, địa phương xác định cây quýt là cây trồng chủ lực, được định hướng phát triển bền vững gắn với Chương trình OCOP.

Theo đó, xã duy trì ổn định diện tích khoảng 740 ha, chỉ mở rộng có kiểm soát; đồng thời, kêu gọi đầu tư cơ sở bảo quản, chế biến sâu để tạo ra các sản phẩm OCOP đa dạng như quýt sấy, nước ép, tinh dầu quýt.

Cùng với đó là chuẩn hóa bao bì, nhãn mác, tem truy xuất nguồn gốc; đẩy mạnh chuyển đổi số, hỗ trợ người dân kinh doanh trên mạng xã hội và sàn thương mại điện tử; phát triển tổ hợp tác, nhóm hộ liên kết làm nền tảng hình thành chuỗi giá trị OCOP cấp xã.

“Quýt Mường Khương có đủ điều kiện để trở thành sản phẩm OCOP nổi bật. Mục tiêu là nâng cao giá trị quả quýt, tăng thu nhập cho người dân và xây dựng thương hiệu nông sản vùng cao bền vững”, ông Mạnh nhấn mạnh.

Trong cái rét đầu đông của vùng biên, những vườn quýt trĩu quả đã và đang mang lại sự ấm no cho hàng trăm hộ dân.

Cây quýt không chỉ tạo sinh kế ổn định mà còn mở ra hướng đi mới đưa đặc sản địa phương trở thành sản phẩm OCOP có thương hiệu, có thị trường và giá trị gia tăng cao.

Cuối năm, giữa làn sương lạnh, hương quýt Mường Khương lan tỏa khắp nẻo đường. Hương vị ấy cũng là lời khẳng định về sức sống của vùng đất và con người nơi đây, những người đang bền bỉ làm giàu trên chính mảnh đất núi rừng quê hương.