Từ nghi lễ gia đình đến ngày hội của cả cộng đồng

Những ngày cuối năm, không khí tại xã Cao Sơn, tỉnh Phú Thọ trở nên rộn ràng hơn bao giờ hết. Khác với mọi năm, khi lễ cơm mới chỉ gói gọn trong quy mô hộ gia đình, năm 2025 đánh dấu cột mốc lần đầu tiên xã Cao Sơn tổ chức Ngày hội Mừng cơm mới với quy mô toàn xã.

Đây là sự kiện văn hóa đặc biệt nhằm tạ ơn trời đất, tổ tiên đã phù hộ cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, đồng thời cầu mong sức khỏe, bình an cho gia đình và cộng đồng trong năm tới.

Cao Sơn là xã vùng cao với diện tích tự nhiên hơn 124km², là nơi chung sống của 5 dân tộc anh em, trong đó dân tộc Tày chiếm đa số. Chính vì vậy, văn hóa Tày đóng vai trò chủ đạo trong bức tranh văn hóa đa sắc của địa phương với những nếp nhà sàn truyền thống, làn điệu hát Then, đàn Tính và nghề dệt thổ cẩm.

Tại ngày hội, phần lễ được tổ chức trang trọng với nghi thức dâng hạt gạo mới lên thần linh, tổ tiên. Đây là nét đẹp tâm linh, thể hiện đạo lý "uống nước nhớ nguồn" và sự trân trọng thành quả lao động của người nông dân một nắng hai sương.

Chị Xa Thị Nhăm (xóm Cò Phày) chia sẻ: “Lễ cúng cơm mới bao gồm cơm nếp nương, cá suối nướng, thịt chuột, rau rừng, rượu cần, rượu trắng… đặc biệt là không được dùng thịt gia súc, gia cầm do con người chăn nuôi.

Lễ hội được tổ chức vào tháng 10 hoặc tháng giêng âm lịch (tuỳ từng khu vực), sau khi bà con đã thu hoạch lúa. Mục đích là để tạ ơn tổ tiên, thành hoàng, thổ công đã phù hộ cho gia đình mạnh khoẻ, mùa màng bội thu, cầu cho năm mới làm ăn tốt hơn”.

Bên cạnh phần lễ linh thiêng, phần hội diễn ra sôi nổi với các hoạt động văn hóa, văn nghệ, trò chơi dân gian và không gian thưởng thức ẩm thực truyền thống chế biến từ gạo mới. Tiếng đàn Tính, điệu Then vang vọng giữa núi rừng đã tạo nên sợi dây gắn kết cộng đồng bền chặt.

Bà Bùi Thị Hòa Bình, Chủ tịch UBND xã Cao Sơn cho biết, ngày hội mừng cơm mới với mục đích để tạ ơn trời đất, tổ tiên cho một mùa màng bội thu, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng năm sau tốt tươi và sức khỏe cho gia đình, cộng đồng. Việc tổ chức ngày hội Mừng cơm mới góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, mang lại tình đoàn kết các dân tộc trên địa bàn xã Cao Sơn. Đồng thời, cũng là dịp quảng bá văn hoá đặc sắc, sản vật đa dạng của địa phương đến với du khách gần xa.

Anh Nguyễn Mạnh Linh (phường Thống Nhất, tỉnh Phú Thọ) hào hứng chia sẻ: “Đây là lần đầu tiên tôi được tham dự lễ hội mừng cơm mới của người Tày, tôi thực sự ấn tượng với sự hiếu khách và chân thành của bà con nơi đây. Ngày hội đã mang đến không khí vui tươi, ấm áp, gắn kết mọi người. Góp phần quảng bá văn hóa, đời sống của đồng bào vùng cao đến với du khách thập phương”.

Diện mạo mới của xã vùng cao

Theo Chủ tịch UBND xã Cao Sơn, xã Cao Sơn được hình thành sau khi sáp nhập 2 xã Cao Sơn và Tân Minh (thuộc huyện Đà Bắc, Hòa Bình cũ) và hiện nay đã nhanh chóng ổn định bộ máy, vận hành hiệu quả. Mặc dù là xã vùng cao, đời sống người dân chủ yếu dựa vào nông - lâm - ngư nghiệp, nhưng những năm gần đây, diện mạo nông thôn tại Cao Sơn đã có nhiều khởi sắc.

Hệ thống điện, đường, trường, trạm được quan tâm đầu tư; công nghệ thông tin và chuyển đổi số được đẩy mạnh, góp phần nâng cao rõ rệt đời sống vật chất và tinh thần cho gần 9.000 nhân khẩu tại 17 xóm, bản. Đặc biệt, phần lớn đồng bào các dân tộc thiểu số đã có chuyển biến tích cực về nhận thức, nỗ lực vươn lên thoát nghèo.

Ngày hội Mừng cơm mới khép lại nhưng dư âm về sự đoàn kết và niềm tin vào một vụ mùa mới no ấm vẫn còn đọng lại. Đây sẽ là tiền đề vững chắc để Cao Sơn tiếp tục gìn giữ bản sắc, xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh, trở thành điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch văn hóa tỉnh Phú Thọ.