Giảm thiểu thiệt hại bằng dịch chuyển mùa vụ linh hoạt

Theo dự báo của cơ quan khí tượng thủy văn tỉnh Phú Thọ, vụ Mùa năm 2026 đối mặt với nhiều thách thức do tác động của biến đổi khí hậu. Nhiệt độ trung bình trên địa bàn tỉnh dự kiến cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5 - 1,5 độ C; đợt nắng nóng gay gắt có thể kéo dài đến cuối tháng 8.

Mặc dù số lượng bão và áp thấp nhiệt đới có khả năng thấp hơn nhiều năm, nhưng lượng mưa lại xấp xỉ hoặc cao hơn, ẩn chứa nguy cơ diễn biến thời tiết khó lường gây ảnh hưởng lớn đến sản xuất nông nghiệp.

Trước thực tế đó, tỉnh Phú Thọ đã chỉ đạo ngành nông nghiệp chủ động dịch chuyển mạnh cơ cấu mùa vụ. Trong đó, giải pháp trọng tâm là mở rộng tối đa diện tích trà lúa mùa cực sớm và mùa chính vụ, đồng thời thu hẹp diện tích lúa mùa muộn.

Cách làm này không chỉ giúp cây trồng hạn chế tối đa nguy cơ ngập úng, dập nát do mưa bão cuối mùa mà còn giải phóng đất sớm, tạo tiền đề thuận lợi về mặt thời gian cho việc gieo trồng vụ Đông - vụ sản xuất mang lại giá trị kinh tế rất cao trong năm.

Theo Phó Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Phú Thọ Nguyễn Văn Quân, ngay từ đầu vụ, ngành nông nghiệp đã phối hợp chặt chẽ với các địa phương hướng dẫn nông dân thực hiện nghiêm lịch thời vụ và sử dụng bộ giống phù hợp. Sự chủ động này đã giúp diện tích các trà lúa sớm và chính vụ tăng lên rõ rệt, đảm bảo thời gian sinh trưởng an toàn cho cây trồng.

Chuẩn hóa bộ giống và lịch gieo cấy

Để phương án chuyển đổi đạt hiệu quả cao nhất, ngành nông nghiệp Phú Thọ đã đưa ra khung lịch thời vụ cụ thể cùng danh mục các loại giống cây trồng chất lượng cao, có khả năng chống chịu tốt với điều kiện thời tiết bất lợi.

Cụ thể, đối với cây lúa cần định hướng mở rộng tỷ lệ lúa chất lượng cao đạt từ 75% trở lên. Bộ giống lúa thuần chủ lực bao gồm: ADI 28, ADI 168, DT39 Quế Lâm, Sơn Lâm 2, TBR225, Hà Phát 3, Hương Bình, QR15, TBR97, LTH31... Bên cạnh đó là các giống lúa lai năng suất cao như Thái Xuyên 111BC15, Thụy Hương 308, SYN8... Trà mùa sớm được tập trung gieo từ ngày 20/5 đến 15/6; trà mùa trung gieo từ ngày 15/6 đến 30/6.

Đối với cây ngô cần khuyến cáo bà con đưa vào gieo trồng các giống năng suất, chất lượng cao như NK4300, CP511, các nhóm ngô nếp, ngô ngọt... Thời gian gieo tập trung từ ngày 10/6 đến 15/6.

Với cây rau màu và cây hàng năm khác cần bố trí linh hoạt trên các chân đất cao, đất chuyên màu. Tỉnh khuyến khích đa dạng hóa chủng loại, mở rộng diện tích sản xuất rau an toàn, siết chặt quản lý chất lượng và quy trình giám sát từ khâu gieo trồng đến khi tiêu thụ.

Song song với việc chuyển đổi gieo trồng, các mô hình chuyển đổi chuyên canh lúa kém hiệu quả sang luân canh lúa - rau màu, trồng cây dược liệu, cây thức ăn chăn nuôi, cây ăn quả và cây xuất khẩu đang tiếp tục được nhân rộng, giúp nâng cao hệ số sử dụng đất và tăng giá trị thu nhập trên cùng một đơn vị diện tích.

Hướng tới mục tiêu giá trị sản xuất tăng 3-5%

Năm 2026, tỉnh Phú Thọ đặt mục tiêu phấn đấu gieo trồng 133.000 ha cây vụ Mùa. Trong đó, diện tích cây lúa đạt 66.450 ha; cây ngô đạt 17.600 ha; rau các loại đạt 11.740 ha và 33.060 ha dành cho các cây hàng năm khác. Tổng sản lượng lương thực có hạt phấn đấu đạt khoảng 459,2 nghìn tấn (bao gồm 372,1 nghìn tấn lúa và 87,1 nghìn tấn ngô).

Để hiện thực hóa mục tiêu đưa tổng giá trị sản xuất vụ Mùa 2026 tăng từ 3 - 5% so với cùng kỳ năm trước, tỉnh Phú Thọ đã và đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp hỗ trợ như: Tiếp tục đẩy mạnh dồn điền đổi thửa, quy hoạch các vùng sản xuất tập trung quy mô lớn. Hỗ trợ nông dân về giống chất lượng cao, vật tư nông nghiệp và chuyển giao ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, cơ giới hóa vào sản xuất.

Bên cạnh đó, khuyến khích phát triển sản xuất theo quy trình VietGAP, nông nghiệp hữu cơ, ứng dụng kỹ thuật bón phân tiết kiệm nhằm vừa giảm chi phí đầu vào, vừa bảo vệ môi trường sinh thái và nâng cao giá trị gia tăng của nông sản;

Ngoài ra, cần tháo gỡ điểm nghẽn tiêu thụ bằng cách tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp, hợp tác xã và tổ hợp tác đứng ra liên kết sản xuất bao tiêu sản phẩm cho nông dân. Việc hỗ trợ đăng ký mã số vùng trồng cũng đang được đẩy mạnh để mở rộng đường ra cho nông sản hàng hóa tại các thị trường trong và ngoài nước.