Nhận diện những điểm nghẽn

Trong không gian phát triển mới, ngành Nông nghiệp tỉnh Phú Thọ đang phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Thực tế cho thấy sản xuất nông nghiệp tại địa phương này chủ yếu vẫn ở quy mô nhỏ, vận hành theo tư duy “nông nghiệp tuyến tính” mang tính chất “khai thác - sử dụng - thải bỏ”.

Lượng phế phụ phẩm nông nghiệp phát sinh rất lớn nhưng chưa được khai thác hiệu quả, cộng thêm quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa và biến đổi khí hậu đã ảnh hưởng không nhỏ đến môi trường nông thôn.

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh đã xuất hiện một số mô hình nông nghiệp tuần hoàn khép kín và tuần hoàn hở, tuy nhiên hiệu quả tổng thể chưa cao, phần lớn chỉ đạt mức trung bình do thiếu quy trình chuẩn và công nghệ chế biến phụ phẩm.

Đáng chú ý, nhiều trang trại chăn nuôi dù có hầm biogas nhưng vẫn chưa giải quyết triệt để được vấn đề nước thải, gây ra hiện tượng ô nhiễm cục bộ. Theo thống kê, khoảng 25 - 30% chất thải chăn nuôi ở nhiều địa phương vẫn xả thải trực tiếp ra môi trường.

Kết quả khảo sát tại 68/148 xã, phường cho thấy, việc ứng dụng nông nghiệp tuần hoàn hiện vẫn còn manh mún và tự phát. Có đến khoảng 48,53% đơn vị được khảo sát chưa có mô hình nông nghiệp tuần hoàn chính thức.

Các biện pháp xử lý chất thải chăn nuôi chủ yếu dựa vào hầm biogas và chế phẩm sinh học, trong khi việc tái sử dụng phụ phẩm trồng trọt làm phân bón hữu cơ tại chỗ mới chỉ chiếm 26,17%. Thêm vào đó, thị trường đầu ra cho các sản phẩm nông nghiệp tuần hoàn, hữu cơ chưa thực sự ổn định, gây khó khăn lớn cho việc nhân rộng các mô hình này.

Dấu ấn bước đầu từ tích hợp đa giá trị

Việc dán mã QR truy xuất nguồn gốc hiện đã được triển khai cho hơn 2.000 sản phẩm nông nghiệp trên toàn tỉnh Phú Thọ, song việc ứng dụng công nghệ Blockchain để minh bạch hóa toàn bộ chuỗi cung ứng nông nghiệp tuần hoàn vẫn chỉ đang ở giai đoạn thí điểm.

Thực trạng tích hợp đa giá trị gắn với sản phẩm OCOP của tỉnh Phú Thọ cũng mới ở giai đoạn bước đầu. Hầu hết các mô hình đều có quy mô nhỏ, chưa đồng bộ và chưa hình thành được những sản phẩm du lịch nông nghiệp chuyên nghiệp, bền vững. Sự gắn kết giữa tri thức bản địa với khoa học công nghệ tiên tiến trong Chương trình OCOP và các làng nghề vẫn còn nhiều bất cập.

Dù vậy, đã có một số mô hình OCOP, làng nghề tiêu biểu bước đầu áp dụng kinh tế tuần hoàn và du lịch đạt hiệu quả cao. Nổi bật có Làng nghề làm mỳ gạo, bánh chưng Hùng Lô (phường Việt Trì) được gắn kết với chương trình City tour Việt Trì, phục vụ du khách tham quan quy trình sản xuất mỳ gạo, trải nghiệm gói và thưởng thức bánh chưng tại chỗ.

Bên cạnh đó, các sản phẩm chè tại Long Cốc, Pà Cò, Võ Miếu cũng được gắn với việc hình thành vùng nguyên liệu sinh thái, chế biến tuần hoàn kết hợp du lịch trải nghiệm hái chè và tìm hiểu văn hóa đồng bào dân tộc thiểu số. Các vùng cây có múi như bưởi Đoan Hùng, cam Cao Phong, bưởi đỏ Tân Lạc, bưởi diễn Yên Thuỷ cũng được gắn với các sản phẩm OCOP chủ lực của tỉnh, có dán mã truy xuất nguồn gốc và kết hợp với trải nghiệm nhà vườn.

Chiến lược phát triển bài bản cho giai đoạn 2026 - 2030

Theo ông Nguyễn Huy Nhuận, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thông tin, việc chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp tuần hoàn, tích hợp đa giá trị là xu thế tất yếu. Điều này không chỉ nhằm giải quyết các điểm nghẽn về môi trường mà còn cụ thể hóa định hướng của Trung ương trong việc chuyển từ tư duy “sản lượng” sang tư duy “kinh tế nông nghiệp”, qua đó gia tăng giá trị cho các sản phẩm OCOP và du lịch.

Đây đồng thời là một giải pháp quan trọng để thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, góp phần hoàn thành mục tiêu giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Cụ thể hóa chiến lược này, UBND tỉnh Phú Thọ đã ban hành Quyết định số 1670/QĐ-UBND ngày 26/5/2026 phê duyệt Đề án “Phát triển nông nghiệp tuần hoàn, tích hợp đa giá trị cho các sản phẩm nông sản chủ lực, đặc sản của tỉnh gắn với xây dựng các sản phẩm OCOP và du lịch nông nghiệp, nông thôn trên địa bàn tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2026 - 2030”.

Tỉnh Phú Thọ định hướng phát triển các mô hình liên kết chuỗi khép kín, trong đó lấy doanh nghiệp và HTX làm hạt nhân liên kết chặt chẽ với nông dân. Khuyến khích phát triển các mô hình kinh tế tuần hoàn gắn với xử lý phụ phẩm tại chỗ; thúc đẩy liên kết trồng trọt - chăn nuôi - chế biến, mô hình VAC, VACR nhằm từng bước hình thành chuỗi sản xuất nông nghiệp khép kín, xanh và bền vững.

Trong giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh Phú Thọ đặt mục tiêu hình thành ít nhất 15 mô hình gắn với vùng sản xuất tập trung. Tỉnh sẽ tập trung xây dựng “câu chuyện sản phẩm OCOP” mang đậm bản sắc văn hóa bản địa, truyền tải thông điệp bảo vệ môi trường và canh tác không rác thải.

Đối với lĩnh vực du lịch, sẽ thiết kế các sản phẩm đa dạng để khách du lịch có thể tham quan hệ sinh thái tuần hoàn, trực tiếp thu hoạch nông sản, thực hành tái chế phụ phẩm và trải nghiệm chế biến thủ công. Các điểm du lịch này đồng thời sẽ là không gian trưng bày và bán trực tiếp sản phẩm OCOP, giúp người dân gia tăng giá trị thương mại.

Về hạ tầng nông nghiệp tuần hoàn, tỉnh Phú Thọ sẽ xây dựng từ 1-2 mô hình trồng trọt tuần hoàn giúp giảm phát thải khí nhà kính, gắn với mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc. Đặc biệt, sẽ xây dựng thí điểm ít nhất 15 mô hình canh tác tuần hoàn và 6 mô hình “Làng nông nghiệp tuần hoàn”, trọng tâm là ứng dụng đồng bộ các giải pháp khép kín trong sản xuất kết hợp với quản lý nông nghiệp thông minh.

Với chiến lược bài bản và những mục tiêu cụ thể, hành trình chuyển đổi sang nông nghiệp tuần hoàn, tích hợp đa giá trị hứa hẹn sẽ mang lại diện mạo mới cho nông thôn tỉnh Phú Thọ, nâng cao thu nhập cho người nông dân và hướng tới một nền nông nghiệp xanh, phát triển bền vững.