Hiệu quả kinh tế từ loại cây "không kén đất"

Những ngày này, dọc theo các tuyến đường liên xóm Sèo, Sơn Phú, Nà Chiếu, Tằm của xã Cao Sơn, đâu đâu cũng thấy không khí lao động khẩn trương. Trên những sườn đồi dốc đứng, bà con nông dân đang hối hả đào dỡ, rũ đất và đóng bao những củ dong riềng mập mạp. Dưới chân đồi, xe tải của thương lái đã chờ sẵn để thu mua, tạo nên một khung cảnh nhộn nhịp đặc trưng của mùa thu hoạch cận Tết.

Cao Sơn vốn là xã vùng thấp còn nhiều gian khó, địa hình chủ yếu là núi đá và đất dốc, diện tích đất bằng phẳng để trồng lúa nước rất hạn chế. Trước đây, bà con chủ yếu canh tác ngô, sắn theo phương thức truyền thống, năng suất bấp bênh, đời sống phụ thuộc hoàn toàn vào thiên nhiên. Từ khi cây dong riềng "bén rễ" trên vùng đất này, nó đã nhanh chóng khẳng định được vị thế nhờ khả năng thích nghi tuyệt vời với khí hậu và thổ nhưỡng địa phương.

Theo các hộ dân tại xóm Sèo, dong riềng là loại cây cực kỳ "dễ tính". Cây có thể sinh trưởng tốt ngay cả trên những chân đất cằn cỗi, độ dốc lớn mà không đòi hỏi kỹ thuật chăm sóc quá phức tạp hay hệ thống tưới tiêu bài bản. Đặc biệt, loại cây này rất ít sâu bệnh, giúp người dân tiết kiệm được đáng kể chi phí thuốc bảo vệ thực vật và công lao động.

Về bài toán kinh tế, qua thực tế canh tác, trung bình mỗi héc-ta dong riềng tại địa phương cần mức đầu tư khoảng 15 - 20 triệu đồng. Khoản chi phí này chủ yếu tập trung vào giống, phân bón và một phần công làm đất ban đầu. Sau chu kỳ sinh trưởng từ 9 đến 10 tháng, nếu thời tiết thuận lợi và chăm sóc đúng kỹ thuật, mỗi héc-ta có thể mang lại lợi nhuận từ 40 - 50 triệu đồng sau khi trừ hết chi phí.

Chị Lê Thị Hương, một hộ dân có thâm niên trồng dong tại xóm Sèo, vừa nhanh tay xếp những bao dong lên xe vừa chia sẻ: "Vụ này gia đình tôi trồng 4.000m2. Nhìn chung cây dong riềng rất nhàn, chỉ cần chú ý khâu làm cỏ giai đoạn đầu. Với giá cả hiện tại, gia đình tôi thu về hơn 10 triệu đồng. Tuy số tiền không quá lớn so với các loại cây công nghiệp dài ngày, nhưng đây là nguồn thu giúp chúng tôi có đồng ra đồng vào để sắm sửa Tết và lo cho con cái ăn học".

Bài toán nâng cao giá trị và liên kết tiêu thụ

Hiện nay, tổng diện tích dong riềng toàn xã Cao Sơn đạt gần 500ha. Với quy mô này, cây dong riềng không còn là cây trồng phụ mà đã thực sự trở thành sinh kế quan trọng của hàng trăm hộ đồng bào dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, một thực trạng đáng lo ngại là hiện nay việc tiêu thụ vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái và việc bán sản phẩm thô.

Việc bán củ tươi tại ruộng khiến nông dân luôn ở thế bị động. Khi vào chính vụ, sản lượng thu hoạch đồng loạt tăng cao, tình trạng ép giá hoặc dồn ứ cục bộ đôi khi vẫn xảy ra.

Hơn nữa, do chưa có công nghệ chế biến tại chỗ, giá trị gia tăng của cây dong riềng vẫn chưa được khai thác hết. Phần lớn củ dong sau khi thu mua được vận chuyển đi các địa phương khác để chế biến tinh bột hoặc làm miến dong.

Bà Hà Thị Khanh - Chủ tịch Hội Nông dân xã Cao Sơn trăn trở: "Địa phương luôn xác định dong riềng là cây trồng mũi nhọn trong công tác giảm nghèo. Tuy nhiên, để bà con thực sự làm giàu từ cây dong, chúng tôi không thể chỉ dừng lại ở việc khuyến khích mở rộng diện tích. Vấn đề cốt lõi hiện nay là phải giải được bài toán chế biến tại chỗ".

Cũng theo bà Hà Thị Khanh, trong thời gian tới, Hội Nông dân và chính quyền xã sẽ tiếp tục vận động người dân duy trì diện tích canh tác ổn định, đồng thời tích cực tìm kiếm, kêu gọi các doanh nghiệp, hợp tác xã đầu tư vào lĩnh vực chế biến tinh bột ngay tại địa phương. Việc hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ, được kỳ vọng sẽ tạo ra bước đột phá, giúp nâng cao giá trị canh tác trên một đơn vị diện tích.

Dù còn đó những trăn trở về thị trường, nhưng không thể phủ nhận cây dong riềng đã và đang góp phần làm thay đổi diện mạo vùng cao Cao Sơn. Những nương dong bát ngát không chỉ phủ xanh đất trống đồi trọc mà còn mang theo niềm hy vọng về một cuộc sống ấm no hơn cho bà con nơi đây mỗi khi Tết đến.