Chủ động phát hiện sớm bệnh lao ngay từ tuyến cơ sở

Lao vẫn là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có khả năng lây lan qua đường hô hấp nếu người bệnh không được phát hiện và điều trị kịp thời. Vì vậy, việc sàng lọc, phát hiện sớm ngay tại tuyến y tế cơ sở được xem là giải pháp quan trọng nhằm hạn chế nguồn lây trong cộng đồng.

Bác sĩ Trần Văn Quân, Giám đốc Trạm Y tế xã Nhữ Khê, tỉnh Tuyên Quang cho biết: Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp và sắp xếp đơn vị hành chính, Trạm Y tế xã hiện quản lý thêm hai điểm trạm Đội Bình và Nhữ Hán.

Hiện xã Nhữ Khê có 18 thôn với hơn 5.370 hộ dân, khoảng 22.000 nhân khẩu thuộc 12 dân tộc cùng sinh sống. Đồng bào dân tộc thiểu số chiếm khoảng 38% dân số.

Mặc dù địa bàn rộng, dân cư đông, nhưng với 13 cán bộ y tế cùng mạng lưới 18 nhân viên y tế thôn bản, công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu vẫn được duy trì thường xuyên.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, Trạm Y tế xã đã tổ chức khám sàng lọc gần 100 lượt người có dấu hiệu nghi mắc lao, đồng thời lấy gần 60 mẫu đờm gửi xét nghiệm. Kết quả không phát hiện trường hợp mắc lao.

Theo bác sĩ Trần Văn Quân, những người có biểu hiện như ho kéo dài trên hai tuần, ho có đờm, ho ra máu, sốt nhẹ về chiều, ra mồ hôi trộm, đau ngực hoặc khó thở đều được đưa vào diện nghi ngờ để khám, theo dõi và làm xét nghiệm.

"Ngay tại Trạm Y tế, chúng tôi lấy mẫu đờm và chuyển lên tuyến trên để xét nghiệm. Trong thời gian chờ kết quả, người bệnh được hướng dẫn đeo khẩu trang, hạn chế tiếp xúc với người khác nhằm giảm nguy cơ lây lan trong cộng đồng", bác sĩ Quân nói.

Nếu kết quả xét nghiệm dương tính với vi khuẩn lao, người bệnh sẽ được chuyển đến Bệnh viện Phổi để chụp X-quang, làm các xét nghiệm chuyên sâu và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp.

Việc phát hiện bệnh ngay từ tuyến xã giúp người dân giảm thời gian, chi phí đi lại, đồng thời nâng cao hiệu quả điều trị khi được can thiệp sớm.

Điều trị đúng phác đồ, hạn chế lao kháng thuốc

Không chỉ chú trọng phát hiện sớm, Trạm Y tế xã Nhữ Khê còn đặc biệt quan tâm đến công tác quản lý bệnh nhân trong suốt quá trình điều trị.

Theo Chương trình chống lao quốc gia, bệnh lao hoàn toàn có thể chữa khỏi nếu người bệnh tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị.

Trong hai tháng đầu, người bệnh được điều trị và theo dõi tại Bệnh viện Phổi. Sau đó, hồ sơ được chuyển về Trạm Y tế xã để tiếp tục điều trị ngoại trú trong bốn tháng còn lại.

Hằng ngày, bệnh nhân đến trạm uống thuốc dưới sự giám sát trực tiếp của cán bộ y tế theo chiến lược DOTS.

Đây là phương pháp giúp bảo đảm người bệnh uống thuốc đầy đủ, đúng liều, đúng thời gian, hạn chế tình trạng bỏ thuốc giữa chừng - nguyên nhân hàng đầu dẫn đến lao kháng thuốc.

Bên cạnh đó, người bệnh được theo dõi định kỳ, lấy mẫu xét nghiệm đánh giá đáp ứng điều trị và khám tổng thể trước khi kết thúc liệu trình.

Điều trị bệnh lao đòi hỏi sự kiên trì của cả người bệnh và cán bộ y tế. Chỉ khi tuân thủ đầy đủ phác đồ mới có thể chữa khỏi bệnh, đồng thời giảm nguy cơ lây lan trong cộng đồng.

Song song với công tác khám sàng lọc, Trạm Y tế xã Nhữ Khê xác định truyền thông là giải pháp quan trọng giúp người dân chủ động phòng bệnh.

Nhiều hình thức tuyên truyền được triển khai hiệu quả như phát thanh trên hệ thống loa truyền thanh cơ sở, lồng ghép nội dung trong các cuộc họp thôn, đăng tải thông tin trên fanpage của trạm y tế, các nền tảng số, đồng thời treo pano, áp phích tại nhà văn hóa, trường học và trụ sở y tế...

Đặc biệt, 100% trẻ em sinh ra trên địa bàn đều được tiêm vắc-xin BCG phòng lao ngay trong tháng đầu sau sinh theo Chương trình tiêm chủng mở rộng.

Chị Trần Thị Cùng, thôn Hữu Thổ, xã Nhữ Khê cho hay, ngay từ khi sinh con, gia đình đã được cán bộ y tế hướng dẫn đầy đủ về lợi ích của việc tiêm chủng.

"Được các bác sĩ tư vấn cụ thể nên tôi rất yên tâm, luôn đưa con đi tiêm đầy đủ, đúng lịch để phòng bệnh, nhất là bệnh lao", chị Cùng chia sẻ.

Không chỉ ngành y tế, các tổ chức đoàn thể trên địa bàn cũng tích cực tham gia tuyên truyền.

Ông Lê Xuân Tùng, Chủ tịch Hội Nông dân xã Nhữ Khê cho biết, thời gian qua, Hội Nông dân xã đã phối hợp với Trạm Y tế tổ chức tuyên truyền kiến thức phòng, chống bệnh lao cho hơn 50 cán bộ, hội viên nông dân.

Thông qua các buổi tuyên truyền, hội viên được trang bị kiến thức về nguyên nhân gây bệnh, đường lây truyền, dấu hiệu nhận biết sớm, phương pháp điều trị và các biện pháp phòng bệnh.

"Chúng tôi mong muốn mỗi cán bộ, hội viên sẽ trở thành một tuyên truyền viên tại gia đình và khu dân cư, góp phần nâng cao nhận thức của người dân, hạn chế nguy cơ lây nhiễm bệnh lao trong cộng đồng", ông Tùng cho biết.

Anh Giàng A Lềnh, hội viên nông dân thôn An Phú cho rằng, nhờ được tuyên truyền thường xuyên, người dân đã chủ động hơn trong việc chăm sóc sức khỏe.

Anh Giàng A Lềnh bảo: Mỗi khi có người trong gia đình ốm hoặc đến kỳ khám sức khỏe, chúng tôi đều đến Trạm Y tế xã. Gia đình có trẻ nhỏ cũng luôn đưa các cháu đi tiêm vắc-xin đầy đủ để phòng bệnh.

Bên cạnh đó, cán bộ y tế thường xuyên khuyến cáo người dân giữ gìn vệ sinh cá nhân, súc miệng bằng nước muối, ăn uống đủ chất, nghỉ ngơi hợp lý để tăng sức đề kháng; đồng thời vận động người dân từ bỏ thuốc lá, thuốc lào nhằm giảm nguy cơ mắc các bệnh về hô hấp, trong đó có bệnh lao.

Nhờ sự vào cuộc đồng bộ của ngành y tế và sự thay đổi trong nhận thức của người dân, công tác phòng, chống bệnh lao trên địa bàn xã Nhữ Khê đang đạt nhiều kết quả tích cực. Từ đó, phát hiện sớm thì điều trị càng hiệu quả, giảm nguy cơ lây lan bệnh lao và góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng một cách bền vững.