Hướng đi này không chỉ góp phần nâng cao chất lượng nông sản mà còn mở ra cơ hội gia tăng giá trị và phát triển lâu dài cho ngành nông nghiệp địa phương. Là tỉnh miền núi, biên giới còn nhiều khó khăn, nông nghiệp vẫn giữ vai trò trụ cột trong cơ cấu kinh tế của Điện Biên. Phần lớn người dân sống dựa vào sản xuất nông nghiệp với các cây trồng truyền thống như lúa, ngô, sắn. Tuy nhiên, trước những tác động ngày càng rõ rệt của biến đổi khí hậu, cùng với yêu cầu ngày càng khắt khe từ thị trường và xu hướng tiêu dùng nông sản an toàn, ngành nông nghiệp của tỉnh buộc phải thay đổi tư duy phát triển. Từ chỗ sản xuất nhỏ lẻ, dựa nhiều vào kinh nghiệm và phụ thuộc thiên nhiên, người nông dân từng bước chuyển sang cách làm mới – chú trọng “làm sạch, làm thông minh và làm có giá trị”.

Trong định hướng phát triển mới, nông nghiệp xanh được hiểu là sản xuất thân thiện với môi trường, hạn chế sử dụng hóa chất, tiết kiệm tài nguyên đất và nước. Nông nghiệp thông minh là việc ứng dụng công nghệ vào quản lý, giám sát và tối ưu quy trình sản xuất. Trong khi đó, nông nghiệp bền vững hướng tới mục tiêu lâu dài là đảm bảo sinh kế ổn định cho người nông dân, đồng thời gắn sản xuất với chuỗi giá trị tiêu thụ bền vững. Ba yếu tố này đang trở thành nền tảng quan trọng trong quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp của tỉnh.

Sự chuyển đổi này được thể hiện rõ trong cách làm của nhiều hộ nông dân. Sau nhiều năm gắn bó với cây ngô và lúa nương, cuối năm 2025, anh Vàng A Chí ở bản Pa Pốm, phường Điện Biên Phủ đã mạnh dạn chuyển đổi 1ha đất nương sang trồng chanh leo. Đây là loại cây được đánh giá phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng của địa phương và có giá trị kinh tế cao hơn so với các cây trồng truyền thống.

Tuy nhiên, khi bắt tay vào sản xuất loại cây trồng mới, anh Chí phải đối mặt với nhiều khó khăn, trong đó thách thức lớn nhất là nguồn nước tưới. Diện tích nương của gia đình không chủ động được nguồn nước, đặc biệt vào mùa khô. Trước thực tế đó, với sự hỗ trợ và hướng dẫn của Trung tâm Khuyến nông, giống cây trồng, vật nuôi thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường, anh Chí đã đầu tư xây dựng bể chứa nước và lắp đặt hệ thống tưới tự động nhằm đảm bảo đủ nước cho cây chanh leo phát triển ổn định.

Theo anh Chí, việc xây dựng bể chứa giúp gia đình chủ động tích trữ nước phục vụ sản xuất, đặc biệt trong thời điểm khô hạn. Hệ thống tưới tự động cung cấp lượng nước vừa đủ cho cây sinh trưởng, giúp tiết kiệm nguồn nước, giảm đáng kể công lao động và tối ưu chi phí. Nhờ ứng dụng mô hình sản xuất nông nghiệp thông minh, chi phí đầu vào giảm trong khi hiệu quả canh tác được nâng cao. Hiện nay, vấn đề nước tưới đã được giải quyết, anh kỳ vọng vườn chanh leo sẽ cho năng suất tốt và mang lại nguồn thu nhập ổn định cho gia đình trong thời gian tới.

Không chỉ ở quy mô hộ gia đình, nhiều hợp tác xã trên địa bàn tỉnh cũng chủ động đưa công nghệ vào sản xuất. Tiêu biểu là Hợp tác xã Vì một Điện Biên phát triển, đơn vị đã từng bước xây dựng mô hình nông nghiệp thông minh với việc ứng dụng công nghệ vào quản lý và giám sát quá trình sản xuất.

Theo ông Trần Văn Sơn, Giám đốc hợp tác xã, đơn vị đã triển khai các mô hình trồng ớt J xanh và chanh leo ứng dụng công nghệ đo dinh dưỡng tích hợp trí tuệ nhân tạo. Thông qua các thiết bị chuyên dụng, độ ẩm, hàm lượng dinh dưỡng trong đất được theo dõi và phân tích thường xuyên. Nhờ đó, người sản xuất có thể xác định chính xác thời điểm tưới nước, bón phân, giúp nâng cao hiệu quả canh tác và giảm chi phí đầu vào. Từ hiệu quả của các mô hình điểm, hợp tác xã đã từng bước mở rộng diện tích sản xuất, thay thế các loại cây trồng kém hiệu quả và tạo nguồn thu nhập ổn định cho người dân địa phương.

Bên cạnh nỗ lực từ người dân và các hợp tác xã, ngành nông nghiệp tỉnh cũng chủ động triển khai nhiều mô hình sản xuất mới nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi. Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên đã tăng cường hợp tác với các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp trong và ngoài nước để xây dựng các mô hình điểm về phát triển nông nghiệp xanh – thông minh – bền vững.

Một trong những mô hình tiêu biểu là chương trình canh tác lúa thông minh giảm phát thải khí nhà kính do Sở phối hợp với Công ty Cổ phần NetZero Carbon Việt Nam và Công ty Cổ phần Công nghệ Nano BSB Nanotech triển khai. Năm 2025, mô hình được thực hiện trên diện tích gần 200ha tại phường Mường Thanh và các xã Thanh An, Thanh Yên.

Tham gia mô hình, nông dân được hướng dẫn điều tiết nước theo phương pháp “3 ngập, 3 khô” nhằm giảm lượng nước tưới và hạn chế phát thải khí nhà kính. Đồng thời, người dân sử dụng ứng dụng NetZero Carbon để khai báo, cập nhật thông tin sản xuất và chụp ảnh theo dõi quá trình canh tác. Việc tuân thủ quy trình kỹ thuật trong chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh không chỉ giúp giảm chi phí mà còn nâng cao hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường.

Song song với việc triển khai các mô hình mới, ngành nông nghiệp tỉnh cũng chú trọng đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ khoa học – kỹ thuật vào sản xuất. Các đơn vị chuyên môn tăng cường thử nghiệm giống cây trồng mới, quy trình sản xuất mới trước khi nhân rộng ra thực tế. Công tác quản lý cây đầu dòng và vườn cây đầu dòng được duy trì chặt chẽ nhằm nâng cao chất lượng giống, tạo nền tảng cho sản xuất lâu dài.

Theo ông Lê Xuân Cảnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, trong thời gian tới tỉnh Điện Biên xác định phát triển nông nghiệp xanh – thông minh – bền vững là nhiệm vụ trọng tâm trong quá trình tái cơ cấu ngành. Tỉnh sẽ tập trung rà soát, điều chỉnh quy hoạch, hình thành các vùng sản xuất tập trung đối với các sản phẩm chủ lực như cà phê, mắc ca, cây ăn quả và chăn nuôi đại gia súc. Đồng thời, việc phát triển kinh tế sẽ gắn chặt với bảo vệ rừng, tài nguyên đất và nguồn nước.