Cà phê là một trong những cây công nghiệp chủ lực của tỉnh Điện Biên. Trong mùa mưa, khi cây bước vào giai đoạn nuôi quả, việc chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh càng được người dân chú trọng nhằm bảo vệ năng suất và chất lượng vụ thu hoạch.

Chủ động phòng bệnh từ việc thoát nước cho vườn cà phê

Xã Mường Ảng hiện có gần 1.900ha cà phê, là một trong những vùng trồng tập trung lớn của tỉnh. Phần lớn diện tích đang trong giai đoạn nuôi quả, chuẩn bị cho vụ thu hoạch.

Mưa cung cấp nguồn nước cần thiết cho cây, nhưng nếu đất bị ngậm nước kéo dài, bộ rễ thiếu oxy, cây sẽ sinh trưởng kém, vàng lá, rụng lá, thậm chí rụng quả. Độ ẩm cao cũng tạo môi trường thuận lợi cho nhiều loại nấm bệnh phát triển.

Gần 400ha cà phê trên địa bàn xã đã xuất hiện sâu bệnh với mức độ khác nhau. Trước tình hình đó, cán bộ Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Mường Ảng thường xuyên tăng cường kiểm tra vườn cây, hướng dẫn người dân phát hiện sâu bệnh và áp dụng biện pháp chăm sóc phù hợp.

Theo bà Hà Thị Kim Phước, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Mường Ảng, trong mùa mưa, diện tích cà phê có nguy cơ xảy ra úng cục bộ. Khi rễ thiếu oxy, cây dễ vàng lá, rụng lá, rụng quả. Độ ẩm cao cũng tạo điều kiện cho bệnh thối rễ, gỉ sắt, thối quả, nấm hồng phát triển.

Từ đặc điểm từng khu vực, cán bộ chuyên môn hướng dẫn người dân đào rãnh thoát nước tự nhiên, chú ý các vị trí trũng thấp và cuối đường thoát nước. Đối với vườn trên địa hình dốc, người dân được hướng dẫn duy trì thảm cỏ ở độ cao phù hợp để bảo vệ đất mặt, hạn chế dòng nước chảy mạnh cuốn trôi đất và dinh dưỡng.

Sau những ngày mưa kéo dài, vườn cà phê của gia đình bà Tòng Thị Nọi ở bản Na Luông, xã Mường Ảng được kiểm tra kỹ lưỡng. Những đoạn rãnh thoát nước bị đất đá bồi lấp được khơi thông; cành khô, cành nhiễm bệnh được cắt bỏ. Thảm cỏ trong vườn chỉ phát ngắn, không làm sạch hoàn toàn nhằm hạn chế xói mòn đất.

“Gia đình tôi trồng cà phê từ năm 2005 và duy trì đến nay. Năm nay mưa liên tục nên việc chăm sóc gặp nhiều khó khăn. Vườn đã xuất hiện bệnh nấm; muốn phun thuốc cũng phải chờ thời tiết phù hợp. Mưa nhiều còn làm phát sinh khô cành, khô quả, mọt đục quả, khiến quả dễ rụng. Vì vậy, gia đình thường xuyên thăm vườn, tranh thủ tỉa cành cho thông thoáng và khơi rãnh thoát nước” bà Nọi chia sẻ.

Phát hiện sớm các bệnh thường gặp trong mùa mưa

Thời điểm này, người trồng cà phê tại xã Quài Tở cũng đang tập trung bảo vệ vườn cây trong điều kiện mưa ẩm kéo dài.

Toàn xã hiện có hơn 2.280ha cà phê, trong đó trên 645ha trồng mới. Qua kiểm tra thực địa đầu tháng 8/2026, diện tích trồng từ năm 2025 trở về trước cơ bản sinh trưởng, phát triển tốt, song đã xuất hiện rệp, vàng lá thối rễ, khô cành, khô quả, thán thư và nấm hồng. Đối với diện tích trồng năm 2026, phần lớn cây đã hồi xanh, bén rễ, ra lá mới, tỷ lệ sống đạt khoảng 95%.

Theo bà Nguyễn Thị Thanh Nga, Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Quài Tở, trong mùa mưa, người dân cần đặc biệt chú ý bệnh vàng lá thối rễ và lở cổ rễ, nhất là tại những khu vực đất ẩm, thoát nước kém.

Bên cạnh đó, bệnh gỉ sắt thường phát triển mạnh khi vườn có độ ẩm cao. Trên lá xuất hiện những đốm bệnh, sau đó hình thành lớp bột màu vàng cam đặc trưng. Nếu bệnh nặng, lá có thể rụng sớm, làm giảm khả năng quang hợp của cây.

Bệnh thán thư cũng cần được lưu ý trong thời kỳ mưa nhiều. Bệnh có thể gây hại trên lá, cành và quả, khiến cành bị khô, quả bị tổn thương, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất. Trong khi đó, bệnh nấm hồng thường phát sinh ở những vườn có tán cây rậm, độ ẩm cao, kém thông thoáng.

Với những bệnh này, biện pháp quan trọng trước tiên là tạo điều kiện để vườn thông thoáng, giảm ẩm độ trong tán. Người dân cần thường xuyên kiểm tra cây, cắt bỏ cành khô, cành bệnh, cành mọc quá dày và đưa ra khỏi vườn để tiêu hủy, tránh để nguồn bệnh tồn tại và lây lan.

Bón phân hợp lý, không để cây “bội thực” trong mùa mưa

Theo bà Nguyễn Thị Thanh Nga, việc bón phân trong mùa mưa cần căn cứ vào tuổi cây, tình trạng vườn và diễn biến thời tiết.

Người dân không nên bón quá liều, bón sát gốc hoặc bón ngay trước những đợt mưa lớn để tránh phân bị rửa trôi, gây lãng phí và ảnh hưởng đến bộ rễ.

Đối với cà phê đang trong giai đoạn kiến thiết cơ bản và nuôi quả, cần bón phân cân đối, bổ sung kali cùng các nguyên tố trung, vi lượng phù hợp, giúp cây phát triển khỏe, quả chắc và hạn chế hiện tượng nứt, rụng quả.

Đối với cây mới trồng, chỉ nên bón khi cây đã bén rễ, hồi xanh và ra từ 1-2 cặp lá non. Những lần đầu cần bón lượng ít, cách gốc khoảng 7-10cm, sau đó điều chỉnh theo khả năng sinh trưởng của cây.

Cùng với chăm sóc dinh dưỡng, người dân cần thường xuyên tỉa bỏ cành khô, già, dị dạng, cành sát mặt đất và cành bị sâu bệnh; loại bỏ chồi vượt, cành thứ cấp mọc quá dày để tán cây thông thoáng, giảm độ ẩm, hạn chế nấm bệnh.

Các cơ quan chuyên môn cũng khuyến cáo, khi làm cỏ, tỉa chồi cần tránh gây tổn thương phần gốc, bởi đây có thể trở thành cửa ngõ để mầm bệnh xâm nhập.

Đối với bệnh lở cổ rễ, cần đặc biệt lưu ý những cây mới trồng và khu vực trũng thấp. Nếu cây bị bệnh nặng, không còn khả năng phục hồi, cần nhổ bỏ, tiêu hủy và xử lý hố trồng trước khi trồng cây thay thế.

Với bệnh vàng lá thối rễ, người dân không nên xới xáo mạnh quanh gốc làm tổn thương thêm bộ rễ. Cây bị hại nặng cũng cần được loại bỏ để hạn chế nguồn bệnh lây lan sang những cây xung quanh.

Chủ động tiêu thoát nước, duy trì vườn cây thông thoáng, chăm sóc dinh dưỡng hợp lý và thường xuyên kiểm tra, phát hiện sâu bệnh từ sớm đang được người dân vùng cà phê Mường Ảng, Quài Tở thực hiện nhằm bảo vệ diện tích cà phê trong mùa mưa.