Hệ lụy môi trường từ tập quán chăn nuôi cũ

Tại các vùng cao của tỉnh Sơn La nói chung và huyện Phù Yên nói riêng, nếp nhà sàn truyền thống gắn liền với hình ảnh gia súc được nuôi nhốt ngay dưới gầm nhà. Tập quán này đã tồn tại hàng chục năm, xuất phát từ mục đích giúp bà con tiện chăm sóc, trông coi và bảo vệ tài sản.

Tuy nhiên, sự tiện lợi ấy lại đi kèm với những hệ lụy đáng lo ngại. Việc sống chung với chất thải gia súc khiến môi trường bị ô nhiễm nặng nề, mùi uế tạp bủa vây không gian sinh hoạt. Đáng lo ngại hơn, sức khỏe của người dân luôn bị đe dọa bởi các loại dịch bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người, ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng cuộc sống.

Thấu hiểu thực trạng đó, những năm qua, cấp ủy, chính quyền và các đoàn thể tại xã Phù Yên đã quyết liệt vào cuộc nhằm xóa bỏ tập quán cũ, xây dựng nếp sống văn minh, xanh - sạch - đẹp cho bản làng.

Những "hạt nhân" tiên phong vì môi trường bản làng

Trở lại bản Nà Lò 1, xã Phù Yên hôm nay, sự thay đổi có thể cảm nhận rõ rệt qua từng con đường ngõ xóm sạch sẽ và luồng sinh khí mới từ những ngôi nhà sàn thông thoáng. "Hạt nhân" của sự thay đổi này chính là những hộ gia đình tiên phong như chị Đinh Thị Lệ, ông Lò Văn Bột…

Trước đây, gia đình chị Lệ cũng duy trì cảnh nuôi nhốt trâu bò dưới gầm sàn. Nhưng nay, khu vực ấy đã trở nên sạch sẽ lạ thường. Chị chủ động xây dựng chuồng trại riêng biệt, cách xa nhà ở. Chị Lệ chia sẻ: “Giờ đây, chuồng trại và nơi chứa chất thải đều được tôi bố trí tách biệt. Toàn bộ phân trâu bò được thu gom để ủ làm phân bón, vừa sạch nhà lại vừa tốt ruộng. Sự thay đổi này giúp bảo vệ sức khỏe cả nhà và tận dụng được nguồn phân phục vụ sản xuất”.

Không chỉ chị Lệ, hộ ông Lò Văn Bột cũng đã nhận thấy hiệu quả rõ rệt từ việc thay đổi phương thức chăn nuôi. Ông Bột cho biết: “Khi tách biệt nơi ở và chuồng trại, không khí trong lành hơn, đồng thời việc vệ sinh và tiêm phòng đầy đủ giúp trâu bò mau lớn, ít bị dịch bệnh hơn hẳn so với trước”.

Những hiệu quả thực tế về sức khỏe đã tạo sức lan tỏa mạnh mẽ. Giờ đây, thay vì chăn nuôi tự phát, bà con bản Nà Lò 1 đã chủ động xây dựng chuồng trại kiên cố, áp dụng kỹ thuật và chú trọng vệ sinh định kỳ.

“Đi từng ngõ, gõ từng nhà” và Những con số "biết nói"

Để thay đổi một thói quen đã "ăn sâu bám rễ" không phải là chuyện một sớm một chiều. Theo ông Đinh Văn Thực, Bí thư chi bộ, Trưởng bản Nà Lò 1, sự đồng lòng của cả hệ thống chính trị là yếu tố then chốt.

Chi bộ bản đã đóng vai trò hạt nhân, chỉ đạo các tổ chức đoàn thể như Chi hội Nông dân, Hội Phụ nữ và Đoàn Thanh niên cùng vào cuộc theo phương châm "đi từng ngõ, gõ từng nhà". Các cán bộ không chỉ tuyên truyền chung chung tại họp bản mà còn trực tiếp đến từng hộ để lắng nghe tâm tư, phân tích cụ thể tác hại của ô nhiễm môi trường.

Bà Cầm Thị Thiêu, Chi hội trưởng Chi hội Nông dân bản Nà Lò 1, khẳng định sự kiên trì là điều quan trọng nhất: "Chúng tôi xác định đây là hành trình dài. Cán bộ, đảng viên phải là người ‘cầm tay chỉ việc’. Khi người dân thấy được hiệu quả thực tế, họ sẽ tự tin làm theo".

Việc đưa trâu bò ra khỏi gầm sàn đã trở thành 'mắt xích' quan trọng giúp xã Phù Yên hoàn thành các tiêu chí về môi trường trong xây dựng Nông thôn mới. Kết quả đạt được rất khả quan với 60% cơ sở chăn nuôi đảm bảo vệ sinh thú y; 70% chất thải rắn sinh hoạt được thu gom, xử lý. Đặc biệt, địa phương đã thực hiện thu gom tuyệt đối 100% bao gói thuốc bảo vệ thực vật và chất thải y tế; tỷ lệ hộ dân có công trình vệ sinh '3 sạch' cũng đạt tới 70%.

Ông Nguyễn Văn Thịnh, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Phù Yên, đánh giá: “Việc đưa gia súc ra khỏi gầm sàn không chỉ là câu chuyện vệ sinh môi trường mà còn là tiền đề để phát triển kinh tế hàng hóa. Khi kiểm soát tốt dịch bệnh và chủ động được nguồn thức ăn, giá trị kinh tế của vật nuôi sẽ tăng cao, giúp bà con xóa đói giảm nghèo bền vững”.

Sự đồng hành của cán bộ chuyên môn cùng quyết tâm của người dân đã giải được “bài toán” khó về môi trường nông thôn. Những khu chuồng trại tập trung xa nơi ở đang dần thay thế hoàn toàn tập quán cũ, giúp những bản làng vùng cao Sơn La thay da đổi thịt, ngày càng sạch đẹp và văn minh.