Nguồn thu tỷ đồng từ "món quà" của núi rừng

Khu vực Văn Bàn từ lâu đã nổi tiếng với những cánh rừng vầu bạt ngàn. Hiện nay, Khu vực Văn Bàn có trên 14.000 ha rừng vầu và rừng hỗn giao có cây vầu phân bố, tập trung chủ yếu tại các xã Nậm Chày, Chiềng Ken, Văn Bàn và Khánh Yên. Đây là khu vực có địa hình đồi núi dốc, đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giữ đất, điều tiết nguồn nước và bảo vệ môi trường sinh thái cho vùng hạ du.

Trong tư duy làm kinh tế rừng hiện nay, cây vầu không chỉ có giá trị về thân gỗ mà sản phẩm măng vầu đã trở thành mặt hàng nông sản chủ lực, mang lại thu nhập tiền tỷ cho đồng bào các dân tộc thiểu số địa phương.

Theo thống kê, vụ măng năm 2025 vừa qua, tổng sản lượng măng vầu khai thác tại khu vực Văn Bàn đạt hơn 2.887 tấn. Với giá bán bình quân dao động từ 15.000 - 17.000 đồng/kg, nguồn thu từ măng vầu đã mang về cho người dân địa phương ước đạt hơn 40 tỷ đồng.

Tại thôn Khe Păn, xã Chiềng Ken, mùa măng về mang theo niềm vui no ấm. Chị Triệu Mùi Diện, một người dân bản địa có thâm niên đi rừng cho biết, vào cao điểm vụ măng, chị thường lên rừng từ 7 giờ sáng đến khoảng 3 giờ chiều. Trung bình mỗi ngày chị thu hoạch được khoảng 20kg măng. Với mức giá ổn định, mỗi ngày chị bỏ túi khoảng 400.000 đồng - một khoản thu nhập không hề nhỏ đối với một hộ nông dân vùng cao.

Không riêng gì gia đình chị Diện, hàng trăm hộ dân tại xã Chiềng Ken cũng coi mùa măng là "vụ mùa đặc biệt". Anh Triệu Tòn Phin, người dân trong xã chia sẻ: "Nguồn thu từ măng không chỉ giúp gia đình trang trải chi phí sinh hoạt hằng ngày mà còn là khoản tích lũy quan trọng để nuôi con ăn học và tái đầu tư vào sản xuất nông nghiệp".

Giá trị kinh tế từ cây vầu đã minh chứng cho một thực tế: Rừng không hề nghèo nếu con người biết cách khai thác và quản lý khoa học.

Khai thác bền vững: Khi dân là "vệ binh" của rừng

Điểm khác biệt trong việc khai thác măng vầu tại khu vực Văn Bàn chính là sự chuyển dịch từ khai thác tự phát sang khai thác có quản lý, gắn chặt với công tác bảo vệ rừng. Thực tế cho thấy, ở đâu người dân được hưởng lợi trực tiếp từ rừng, ở đó rừng được bảo vệ tốt nhất.

Theo ông Lự Văn Viết, Phó Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực Văn Bàn, hằng năm đơn vị đều chủ động xây dựng phương án khai thác cụ thể, có sự thống nhất giữa lực lượng kiểm lâm và các chủ rừng. Việc thu hoạch măng không được thực hiện tùy tiện mà phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về thời gian, sản lượng và đặc biệt là kỹ thuật. Người dân được tuyên truyền rất kỹ về việc không được chặt phá cây mẹ, khi lấy măng không được đào quá sâu hay cuốc đứt rễ cây vầu để đảm bảo khả năng tái sinh cho vụ sau.

Để kiểm soát việc này, tại các cửa rừng, lực lượng Kiểm lâm phối hợp với Ban quản lý rừng phòng hộ thiết lập các chốt chặn để tuyên truyền và giám sát.

"Trước khi vào rừng, chúng tôi đều được nhắc nhở không đốt lửa, không chặt cây gỗ. Mình làm đúng kỹ thuật thì năm sau măng mới mọc tiếp, rừng mới xanh, mình mới có thu nhập. Phá rừng là tự mình cắt đứt miếng cơm của mình", Anh Triệu Tòn Phin, người dân xã Chiềng Ken chia sẻ.

Chính lợi ích kinh tế sát sườn đã biến mỗi người dân khai thác măng trở thành một "vệ binh" không chuyên cho đại ngàn. Trong quá trình đi lấy măng, bà con chủ động tuần tra, kịp thời phát hiện và thông báo cho cơ quan chức năng các dấu hiệu xâm hại rừng hoặc nguy cơ cháy rừng. Sự phối hợp giữa chính quyền, lực lượng chuyên trách và cộng đồng dân cư đã tạo nên một thế trận bảo vệ rừng vững chắc từ cơ sở.

Việc phát triển các loại lâm sản ngoài gỗ, tiêu biểu là măng vầu, là một hướng đi đúng đắn, phù hợp với định hướng phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững. Nó không chỉ giải quyết bài toán sinh kế trước mắt cho người dân miền núi mà còn góp phần nâng cao ý thức hệ trong quản lý tài nguyên thiên nhiên.

Có thể thấy khi rừng thực sự mang lại sự ấm no, người dân sẽ tự nguyện gắn bó và bảo vệ màu xanh của rừng như bảo vệ chính tài sản của gia đình mình.