Sau khi sắp xếp, sáp nhập các xã, nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh Điện Biên không còn đáp ứng đầy đủ các tiêu chí nông thôn mới, đặc biệt là các tiêu chí về thu nhập, môi trường, giao thông… Những “rào cản” này đang đặt ra yêu cầu phải có giải pháp đồng bộ, phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng địa phương.

Trước khi sáp nhập với các xã Chà Cang, Nậm Tin và Pa Tần để thành lập xã Mường Chà, xã Chà Nưa đã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới. Tuy nhiên, sau khi thực hiện sáp nhập, kết quả rà soát theo bộ tiêu chí nông thôn mới cho thấy xã Mường Chà hiện chỉ đạt 12/19 tiêu chí. Sự thay đổi về quy mô địa bàn, dân số cũng như điều kiện phát triển giữa các khu vực sau sáp nhập đã tác động trực tiếp đến việc duy trì các tiêu chí đã đạt được trước đây.

Một số tiêu chí quan trọng như thu nhập, giao thông, môi trường và tỷ lệ hộ nghèo hiện chưa đáp ứng yêu cầu. Điều này khiến việc giữ vững danh hiệu nông thôn mới và từng bước nâng cao chất lượng các tiêu chí trở thành nhiệm vụ không hề đơn giản đối với cấp ủy, chính quyền địa phương.

Ông Nguyễn Hữu Đại, Chủ tịch UBND xã Mường Chà cho biết: Đối với nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới hiện nay, xã đang tập trung tổ chức lại sản xuất theo hướng phù hợp với điều kiện của từng vùng, từng thôn bản. Đồng thời, địa phương tận dụng lợi thế sẵn có để xây dựng các mô hình sinh kế hiệu quả, tạo việc làm tại chỗ cho người dân. Đây được xem là hướng đi quan trọng nhằm tháo gỡ những khó khăn trước mắt và tạo nền tảng phát triển lâu dài.

Trong khi đó, tại xã Nậm Nèn, hành trình xây dựng nông thôn mới còn nhiều gian nan hơn. Xã được thành lập trên cơ sở hợp nhất hai xã Huổi Mí và Nậm Nèn. Đây là những địa bàn đặc biệt khó khăn và chưa đạt chuẩn nông thôn mới trước khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Theo kết quả rà soát giai đoạn 2026 – 2030, cả 18/18 bản của xã Nậm Nèn đều được xác định là bản đặc biệt khó khăn. Thu nhập bình quân đầu người của xã hiện chỉ đạt khoảng 31 triệu đồng mỗi năm, thấp hơn khoảng 50% so với mức bình quân chung của cả nước. Tỷ lệ nghèo đa chiều ở mức rất cao, lên tới 67,5%.

Không chỉ khó khăn về kinh tế, hạ tầng thiết yếu của địa phương cũng còn nhiều hạn chế. Hiện chỉ có khoảng 20,6% đường xã được trải nhựa, bê tông, nhiều tuyến đường xuống cấp, gây khó khăn cho việc đi lại, đặc biệt trong mùa mưa. Tỷ lệ hộ dân được sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn gần như bằng 0; tỷ lệ hộ có hợp đồng mua bán điện mới đạt 81,8%. Trong sản xuất nông nghiệp, chỉ khoảng 38,4% diện tích đất được tưới tiêu chủ động.

Các tiêu chí liên quan đến đời sống văn hóa, môi trường và hạ tầng xã hội cũng còn nhiều khoảng trống. Xã chưa có trung tâm văn hóa – thể thao đạt chuẩn; tỷ lệ hộ có nhà tiêu hợp vệ sinh mới đạt 30%; khoảng 22% thôn bản chưa có dịch vụ internet. Những hạn chế này khiến việc hoàn thành các tiêu chí nông thôn mới của địa phương trở nên hết sức khó khăn.

Ông Lò Văn Quỳnh, Phó Chủ tịch UBND xã Nậm Nèn chia sẻ: Với xuất phát điểm thấp, việc thực hiện các tiêu chí nông thôn mới là thách thức lớn đối với địa phương. Trước mắt, xã đang tập trung rà soát, xác định cụ thể từng tiêu chí chưa đạt để xây dựng lộ trình phù hợp. Trong đó, ưu tiên đầu tư các hạng mục hạ tầng thiết yếu như giao thông nông thôn, nước sinh hoạt và các công trình phục vụ đời sống dân sinh.

Cùng với đó, chính quyền địa phương chú trọng phát huy ý chí tự lực, tự vươn lên của người dân; khuyến khích nhân dân chủ động phát triển sản xuất, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện thực tế. Xã cũng tăng cường kêu gọi sự quan tâm, hỗ trợ của các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân trong và ngoài địa bàn thông qua các mô hình liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm, hỗ trợ sinh kế và tạo việc làm cho lao động địa phương.

Tại kỳ họp cuối năm của HĐND tỉnh khóa XV, nhiệm kỳ 2021 – 2026, tỉnh Điện Biên đã đặt mục tiêu đến năm 2026 có khoảng 11,9% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, tương đương 5 xã hoàn thành chương trình. Xa hơn, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh xác định đến năm 2030 sẽ có trên 60% số xã đạt chuẩn hoặc cơ bản đạt chuẩn nông thôn mới.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh đã đề ra nhiều giải pháp trọng tâm, đồng bộ và phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương. Trong đó, phát triển sản xuất nông nghiệp gắn với chuỗi giá trị, phát triển kinh tế nông thôn và nâng cao thu nhập cho người dân được xác định là nhiệm vụ then chốt.

Tỉnh từng bước chuyển từ tư duy “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”, tập trung hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung, đẩy mạnh liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, ứng dụng khoa học – công nghệ, phát triển nông nghiệp hữu cơ và các sản phẩm đặc sản phù hợp với lợi thế của địa phương. Việc xây dựng nông thôn mới cũng gắn với tái cơ cấu ngành nông – lâm nghiệp, chú trọng phát triển chăn nuôi và trồng trọt có giá trị kinh tế cao, phù hợp với điều kiện đất đai miền núi.

Song song với đó, tỉnh tập trung đầu tư hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng nông thôn như giao thông, cấp nước sinh hoạt, điện, trường học, nhà văn hóa và khu thể thao; ưu tiên các xã vùng sâu, vùng xa và địa bàn đặc biệt khó khăn. Việc nâng cao chất lượng các dịch vụ thiết yếu ở nông thôn như giáo dục nghề nghiệp, y tế, truyền thông và hạ tầng thông tin số cũng được chú trọng.

Ngoài nguồn ngân sách Nhà nước, tỉnh cũng đẩy mạnh huy động các nguồn lực xã hội hóa, thu hút sự tham gia của doanh nghiệp, các tổ chức và cá nhân; đồng thời tận dụng nguồn vốn tín dụng để đầu tư phát triển sản xuất và hạ tầng nông thôn. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm tạo thêm nguồn lực cho các địa phương vùng cao, vùng đặc biệt khó khăn.

Có thể thấy, việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã đặt ra nhiều thách thức trong xây dựng nông thôn mới tại Điện Biên. Tuy nhiên, với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, cùng các giải pháp phát triển sản xuất, đầu tư hạ tầng và phát huy vai trò chủ thể của người dân, tỉnh đang từng bước tháo gỡ những “rào cản”, hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng và tính bền vững của chương trình xây dựng nông thôn mới trong những năm tới.