Sau lũ, lại dựng lồng, thả cá

Với lợi thế gần 4.000 km2 mặt nước lòng hồ thủy điện, Sơn La có điều kiện thuận lợi để phát triển nghề nuôi thủy sản. Từ những lồng cá nhỏ ban đầu, nghề nuôi cá lòng hồ từng bước hình thành vùng sản xuất hàng hóa, mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho người dân.

Theo thống kê, toàn tỉnh Sơn La hiện có trên 7.000 lồng nuôi cá tại các xã Quỳnh Nhai, Mường Sại, Mường Giôn, Mường Chiên, Mường Khiêng, Mường La, Chiềng Lao... Cùng với mở rộng quy mô, tỉnh đã xây dựng hơn 15 chuỗi cung ứng thủy sản an toàn, quản lý trên 2.000 lồng nuôi đạt tiêu chuẩn, từng bước nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm.

Nhưng mặt nước vốn hiền hòa, đem lại sinh kế cho người dân, cũng có lúc trở nên dữ dằn. Mùa mưa lũ là thời điểm những người nuôi cá lòng hồ phải đối mặt với nguy cơ nước dâng nhanh, dòng chảy mạnh, sạt lở và rác từ thượng nguồn đổ về. Chỉ một trận lũ lớn cũng có thể làm hư hỏng lồng bè, cuốn trôi cá và xóa đi thành quả sau nhiều tháng, thậm chí nhiều năm đầu tư.

Cuối tháng 7/2026, gia đình anh Quàng Văn Hoàng, xã Ngọc Chiến, trải qua một trận mưa lũ như vậy trên lòng hồ thủy điện Nậm Chiến.

Trước khi mưa lũ xảy ra, gia đình anh có 22 lồng cá, với khoảng 10 tấn cá lăng, cá chép gù và cá trắm. Dòng nước lũ đổ về nhanh khiến nhiều lồng bị hư hỏng, cá thất thoát gần như toàn bộ.

“Thiệt hại rất lớn, nhưng bỏ nghề thì tiếc công sức bao năm gây dựng. Gia đình vẫn quyết định nuôi trở lại khoảng 3.000 con cá lăng. Sau đợt mưa lũ này, chúng tôi sẽ gia cố lại lồng bè, tăng cường neo đậu và theo dõi sát diễn biến thời tiết để chủ động ứng phó”, anh Hoàng chia sẻ.

Quyết định thả cá trở lại sau mất mát cho thấy sức sống của nghề nuôi thủy sản lòng hồ. Với nhiều hộ dân, đây không chỉ là sinh kế mà còn là hướng phát triển kinh tế đã được gây dựng qua nhiều năm. Vì vậy, sau mỗi lần thiên tai đi qua, họ lại sửa lồng, thay lưới, kiểm tra dây neo và tiếp tục thả cá.

Tại bản Mường Trai, xã Mường La, gia đình ông Tòng Văn Nén hiện duy trì 8 lồng cá rô phi, cá trắm cỏ và cá nheo, sản lượng trung bình khoảng 3,5 tấn/lồng.

Những lồng cá được duy trì nhiều năm nên ông Nén hiểu rõ sự thay đổi của mặt nước mỗi khi bước vào mùa mưa lũ. Gia đình ông chủ động kéo lồng vào gần bờ để thuận tiện chăm sóc, đồng thời giảm nguy cơ bị dòng nước mạnh cuốn trôi.

“Chúng tôi thường xuyên thay lưới, kiểm tra dây neo, thu dọn vật cản trên mặt nước để hạn chế thiệt hại khi mưa lớn kéo dài”, ông Nén cho biết.

Chủ động ứng phó, bảo đảm an toàn cho lồng cá

Không chỉ dựa vào kinh nghiệm, người nuôi cá lòng hồ ở Sơn La đang từng bước chuyển sang thế chủ động hơn trong phòng, chống thiên tai. Từ việc gia cố lồng bè, kiểm tra hệ thống neo, phao nổi đến bố trí lực lượng theo dõi, mỗi khâu đều được chuẩn bị trước khi mưa lũ xuất hiện.

Tại Hợp tác xã Nuôi trồng thủy sản và Du lịch Mường La, công tác phòng, chống thiên tai được triển khai từ sớm. Hợp tác xã hiện duy trì khoảng 200 lồng cá, chủ yếu là cá tầm, cá trạch và các loại thủy sản đặc sản.

Ông Lò Văn Khiên, quản lý hợp tác xã, cho biết đơn vị đã đầu tư hơn 6 tỷ đồng xây dựng hệ thống lồng bè tại khu vực lòng hồ Mường Trai. Quy mô đầu tư lớn khiến yêu cầu bảo đảm an toàn cho lồng cá càng được đặt lên hàng đầu.

“Theo kinh nghiệm, khu vực này tương đối ổn định, ít chịu tác động trực tiếp của lũ lớn. Tuy nhiên, hợp tác xã vẫn thường xuyên kiểm tra hệ thống neo, phao nổi, gia cố lưới và bố trí lực lượng trực để xử lý kịp thời khi có tình huống phát sinh”, ông Khiên nói.

Ở Quỳnh Nhai, nơi nghề nuôi cá lồng phát triển với quy mô lớn, việc phòng ngừa rủi ro cũng được chính quyền địa phương xác định là nhiệm vụ quan trọng.

Ông Nguyễn Ngọc Tú, Chủ tịch UBND xã Quỳnh Nhai, cho biết địa phương hiện có gần 2.800 lồng cá, sản lượng hơn 1.100 tấn/năm. Ngay từ đầu mùa mưa lũ, xã đã hướng dẫn người dân gia cố lồng bè, kiểm tra hệ thống neo đậu, chủ động di chuyển lồng nuôi đến những vị trí an toàn.

Cùng với đó, thông tin về thời tiết, diễn biến mưa lũ được cập nhật thường xuyên để người dân kịp thời điều chỉnh phương án bảo vệ lồng cá.

Trên mặt hồ, những lồng cá vẫn ngày ngày nổi theo con nước. Phía dưới mặt nước là cả một quá trình đầu tư, chăm sóc; phía trên là sự chủ động, kinh nghiệm và cả những tính toán trước mỗi mùa mưa lũ.

Với hơn 7.000 lồng cá đang được duy trì, nghề nuôi thủy sản đã trở thành một sinh kế quan trọng của người dân vùng lòng hồ Sơn La. Tuy nhiên, để nghề này phát triển ổn định, việc chủ động phòng, chống thiên tai cần được thực hiện thường xuyên, bài bản hơn.

Mỗi sợi dây neo được kiểm tra, mỗi tấm lưới được gia cố, mỗi lồng cá được đưa về vị trí an toàn trước khi nước lũ dâng không chỉ giúp giảm thiệt hại trước mắt, mà còn góp phần giữ lại sinh kế cho người dân sau thiên tai.

Giữa mùa nước dữ, người nuôi cá vẫn bám hồ, giữ nghề. Và trong cuộc mưu sinh ấy, chủ động ứng phó với thiên tai đang trở thành điều kiện quan trọng để những lồng cá tiếp tục sinh sôi, góp phần khai thác hiệu quả tiềm năng mặt nước và phát triển nghề nuôi thủy sản vùng lòng hồ theo hướng bền vững.