Cà phê Sơn La phụ thuộc lớn vào xuất khẩu thô

Trước thực trạng phụ thuộc lớn vào xuất khẩu nguyên liệu thô, ngành cà phê Sơn La đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải tái cơ cấu thị trường tiêu thụ, đẩy mạnh chế biến sâu và mở rộng thị trường nội địa, xuất khẩu nhằm nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững.

Sơn La được đánh giá là một trong những vùng sản xuất cà phê Arabica trọng điểm của cả nước, với sản phẩm ngày càng khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, theo đánh giá của Sở Công Thương tỉnh, hoạt động chế biến và tiêu thụ cà phê hiện vẫn tồn tại không ít hạn chế.

Báo cáo tại Hội nghị định hướng phát triển cà phê Arabica Sơn La và tổ chức Lễ hội Cà phê Sơn La lần thứ 2, năm 2026, ông Hà Như Huệ, Giám đốc Sở Công Thương Sơn La cho biết: tTrên địa bàn tỉnh hiện có một số cơ sở chế biến quy mô công nghiệp cùng hơn 15 cơ sở sơ chế cà phê. Dù vậy, tổng công suất mới chỉ đáp ứng khoảng trên 50% sản lượng cà phê quả tươi; phần còn lại vẫn được xử lý tại các cơ sở nhỏ lẻ, phân tán.

Đáng chú ý, cơ cấu tiêu thụ cà phê của tỉnh còn nhiều bất cập khi phụ thuộc chủ yếu vào xuất khẩu nguyên liệu thô. “Hiện nay, khoảng 95–97% sản lượng cà phê Sơn La được tiêu thụ dưới dạng cà phê nhân phục vụ xuất khẩu; chỉ có khoảng 3–5% được chế biến sâu và tiêu thụ trong nước”, ông Huệ thông tin.

Việc phụ thuộc lớn vào xuất khẩu thô khiến giá trị gia tăng của sản phẩm cà phê chưa cao, đồng thời dễ bị tác động bởi biến động giá cả trên thị trường thế giới. Bên cạnh đó, liên kết chuỗi giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp còn lỏng lẻo, chưa tạo được nền tảng ổn định cho đầu ra sản phẩm.

Không chỉ phụ thuộc vào xuất khẩu, thị trường tiêu thụ trong nước của cà phê Sơn La cũng phát triển chưa tương xứng với tiềm năng. Các sản phẩm chế biến sâu như cà phê rang xay, cà phê hòa tan hay cà phê đặc sản vẫn chiếm tỷ trọng khiêm tốn.

Theo Sở Công Thương, hiện toàn tỉnh có một số sản phẩm cà phê đạt chứng nhận OCOP, trong đó có sản phẩm đạt 5 sao cấp quốc gia. Tuy nhiên, hệ thống phân phối còn hạn chế, chủ yếu tiêu thụ qua các kênh nhỏ lẻ, chưa thâm nhập sâu vào các chuỗi bán lẻ hiện đại và thị trường đô thị lớn.

Trong khi đó, nhu cầu tiêu dùng cà phê trong nước được dự báo tiếp tục tăng trưởng ổn định, đặc biệt tại các đô thị lớn – nơi hình thành rõ nét xu hướng tiêu dùng cà phê chất lượng cao và cà phê đặc sản. Đây được xem là “dư địa vàng” để Sơn La khai thác, nếu có chiến lược phù hợp.

Định hướng giảm xuất thô, tăng chế biến sâu

Trước những tồn tại nêu trên, ngành Công Thương Sơn La đã đề xuất định hướng phát triển thị trường cà phê giai đoạn 2026–2035 theo hướng bền vững, nâng cao giá trị gia tăng.

Ông Hà Như Huệ nhấn mạnh, trong giai đoạn tới, tỉnh sẽ tập trung chuyển dịch cơ cấu sản phẩm, giảm dần tỷ trọng xuất khẩu cà phê nhân thô, đồng thời tăng tỷ lệ chế biến sâu, hướng tới các sản phẩm có giá trị cao như cà phê rang xay, cà phê đặc sản và các dòng sản phẩm tinh chế.

Cùng với đó, Sơn La sẽ đẩy mạnh phát triển thị trường nội địa, từng bước xây dựng hệ thống phân phối tại các đô thị lớn thông qua siêu thị, trung tâm thương mại và chuỗi cửa hàng bán lẻ hiện đại. Mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ tiêu thụ nội địa đạt khoảng 10–15% tổng sản lượng.

Song song với phát triển thị trường, các giải pháp về xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu “Cà phê Arabica Sơn La”, ứng dụng thương mại điện tử và chuyển đổi số cũng sẽ được triển khai mạnh mẽ nhằm nâng cao nhận diện và sức cạnh tranh của sản phẩm.

Một trong những giải pháp then chốt được đặt ra là củng cố liên kết chuỗi giá trị giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Việc hình thành các hợp đồng bao tiêu ổn định, gắn sản xuất với tiêu thụ sẽ góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm và giảm thiểu rủi ro thị trường.

Bên cạnh đó, tỉnh cũng định hướng nâng cao năng lực chế biến, hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư công nghệ, thiết bị hiện đại nhằm tăng tỷ lệ sản phẩm qua chế biến sâu. Đồng thời, thúc đẩy ứng dụng công nghệ số trong truy xuất nguồn gốc, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế.

“Việc tái cơ cấu thị trường tiêu thụ cà phê không chỉ là yêu cầu cấp thiết trước mắt mà còn là giải pháp lâu dài để nâng cao giá trị, xây dựng thương hiệu và phát triển bền vững ngành cà phê Sơn La”, ông Hà Như Huệ khẳng định.

Với những định hướng và giải pháp đồng bộ, cà phê Sơn La được kỳ vọng sẽ từng bước chuyển mình, không chỉ là vùng nguyên liệu xuất khẩu mà còn trở thành thương hiệu cà phê chất lượng cao, có chỗ đứng vững chắc trên cả thị trường trong nước và quốc tế.