Dệt thổ cẩm – Mạch ngầm văn hóa giữa dòng chảy hiện đại

Với đồng bào các dân tộc nơi rẻo cao Sơn La, dệt thổ cẩm không chỉ đơn thuần là tạo ra trang phục thường nhật. Mỗi tấm vải còn là sợi dây thắt chặt đời sống tâm linh, là “ngôn ngữ” riêng trong các nghi lễ dân gian, và hơn hết là tấm gương phản chiếu sự khéo léo, đảm đang của người phụ nữ vùng cao.

Về bản làng người Thái những ngày nông nhàn, hình ảnh các bà, các mẹ say sưa bên khung cửi, cần mẫn se sợi, dệt vải đã trở thành nét đẹp bình yên, thân thuộc. Tại xã Phù Yên, dệt thổ cẩm đang có bước chuyển mình mạnh mẽ thông qua mô hình tổ hợp tác liên kết sản xuất.

Bà Lường Thị Thơm, Phó Chủ tịch Hội LHPN xã Phù Yên, chia sẻ: "Dệt thổ cẩm từ lâu đã gắn bó mật thiết với đời sống của đồng bào dân tộc Thái, là nét văn hóa đặc sắc được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Trước đây, biết dệt vải được coi là thước đo sự trưởng thành của một cô gái; nhưng nay, trước sức ép của công nghệ và nhịp sống hiện đại, nghề truyền thống này đang đứng trước nguy cơ mai một.

Chính vì vậy, Hội LHPN xã đã khuyến khích thành lập các tổ hợp tác liên kết sản xuất nhằm tạo 'không gian chung' cho chị em chia sẻ kinh nghiệm và truyền nghề cho thế hệ trẻ. Đây là hướng đi thiết thực để vừa gìn giữ bản sắc dân tộc, vừa giúp hội viên tăng thêm thu nhập từ chính đôi tay khéo léo của mình."

Dệt thổ cẩm – Không chỉ còn là ký ức

Dưới bàn tay khéo léo của những người phụ nữ Thái ở xã Phù Yên, những sợi chỉ ngũ sắc không chỉ dệt nên tấm áo, tấm chăn mà còn dệt nên niềm hy vọng về một nghề đang được hồi sinh; vừa giúp bà con có thêm thu nhập, vừa góp phần gìn giữ nghề truyền thống của cha ông. Bà Thơm cho biết thêm: “Tổ hợp tác liên kết sản xuất ở tiểu khu Chiềng Thượng hiện có 30 thành viên, quy tụ chị em từ nhiều tiểu khu. Tại đây, mọi người vừa dệt vải để tăng thu nhập, vừa tận tình chỉ bảo, trao lại bí quyết nghề xưa cho những người trẻ trong xã có tình yêu với dệt thổ cẩm.”

Năm 16 tuổi, bà Lò Thị Thu (tiểu khu Chiềng Hạ, xã Phù Yên) đã được mẹ tỉ mỉ truyền dạy cách trồng bông, se sợi, làm quen với khung cửi và thêu thùa hoa văn. Từ những nếp vải dệt tay bền bỉ, bà khéo léo may thành bộ trang phục áo cóm – niềm tự hào và là nét duyên dáng riêng biệt của phụ nữ Thái vùng cao.

Không chỉ dừng lại ở việc may mặc, bà còn tạo ra nhiều vật dụng sinh hoạt quen thuộc như chăn, đệm, ga gối, túi xách, khăn piêu… phục vụ đời sống hàng ngày.

Bà Thu cho biết: “Cái khó nhất của nghề dệt thổ cẩm là phải kiên trì. Từ lúc se sợi đến khi lên khung cửi đều phải dồn tâm sức vào đó. Thổ cẩm của người Thái Phù Yên rất bền, dùng nhiều năm vẫn đẹp. Từ khi tham gia tổ dệt may, trung bình mỗi năm tôi có thêm hơn 50 triệu đồng để trang trải cho gia đình.”

Hiện nay, mỗi năm tổ hợp tác liên kết sản xuất tiểu khu Chiềng Thượng cung ứng ra thị trường hơn 1.300 cuộn vải, với giá bán hơn 700.000 đồng/cuộn. Nhờ đó, chị em có thu nhập ổn định từ 3–5 triệu đồng/tháng, một nguồn thu nhập ý nghĩa đối với phụ nữ vùng cao trong thời gian nông nhàn.

Dệt thổ cẩm – Gìn giữ và phát huy giá trị nghề truyền thống

Để tạo ra những sản phẩm tinh xảo, các thành viên luôn tỉ mỉ từ khâu chọn sợi đến thêu hoa văn, đồng thời thường xuyên trao đổi, nâng cao tay nghề. Với người Thái nơi đây, dệt thổ cẩm không chỉ là sinh kế mà còn là di sản tinh thần quý báu. Vì vậy, qua bao đời nay, nghề vẫn luôn được trân trọng, giữ gìn và bền bỉ trao truyền cho các thế hệ mai sau.

Bà Đinh Thị Việt, Tổ trưởng Tổ hợp tác liên kết sản xuất ở tiểu khu Chiềng Thượng, chia sẻ: “Bên cạnh việc làm ra sản phẩm để bán, chúng tôi còn chú trọng truyền nghề cho lớp trẻ. Mong muốn lớn nhất là con cháu sau này vẫn giữ được bản sắc thổ cẩm quê mình, để nghề truyền thống này không bị mai một.”

Có thể thấy, dệt thổ cẩm không chỉ góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Thái mà còn là “chìa khóa” tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho phụ nữ tại Tổ liên kết sản xuất tiểu khu Chiềng Thượng, xã Phù Yên. Tuy nhiên, để tổ hợp tác hoạt động hiệu quả và vươn xa hơn, rất cần sự hỗ trợ, định hướng từ các cấp, các ngành. Đây là cơ sở quan trọng để đưa dệt thổ cẩm xã Phù Yên trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng, góp phần phát triển kinh tế địa phương theo hướng bền vững.