Hành trình khơi dậy ký ức văn hóa

Nằm trong vùng đất cổ mang đậm dấu ấn văn hoá Mường, xã Thượng Cốc, tỉnh Phú Thọ là nơi lưu giữ nhiều giá trị văn hóa tiêu biểu. Tâm điểm của không gian ấy chính là Đình Khênh – di tích lịch sử văn hoá cấp tỉnh được xếp hạng năm 2020 và là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng quan trọng của cộng đồng.

Theo truyền thuyết, Đình Khênh gắn liền với ông Chưởng Tín và bà Triệu Ân, những người có công chiêu binh đánh giặc Ngô, bảo vệ xứ Mường. Để tưởng nhớ công lao của các bậc tiền nhân, nhân dân đã lập đình thờ phụng, gửi gắm niềm tin tâm linh qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, do nhiều biến động, lễ hội Đình Khênh từng bị gián đoạn suốt gần 70 năm.

Năm 2018, từ chủ trương của địa phương cùng sự tâm huyết của các nghệ nhân, lễ hội đã chính thức được phục dựng dựa trên tư liệu và ký ức của những vị cao niên. Đây không chỉ là việc tái hiện các nghi lễ mà còn là hành trình “đánh thức” ký ức văn hoá, khẳng định sức sống của một di sản trong đời sống đương đại.

Những nghi lễ độc đáo giữa lòng xứ Mường

Lễ hội Đình Khênh (hay còn gọi là "Kéo hội Đình Khênh") diễn ra từ ngày 12 đến 14 tháng Giêng hàng năm. Trong không khí rộn ràng, lễ hội mở đầu bằng nghi rước Vua, rước ông Chưởng Tín, bà Triệu Ân cùng các vị Thành hoàng làng đi qua các xóm làng, cánh đồng trong tiếng chiêng, trống trầm hùng.

Một trong những nét đặc sắc nhất là nghi lễ rước “Bông cơm - trái lúa”, biểu tượng cho sự no đủ của cư dân nông nghiệp. Đặc biệt, vào giờ Tý đêm 13 tháng Giêng, nghi lễ khơi nước vó đình diễn ra đầy huyền bí. Người Mường quan niệm nguồn nước chỉ dâng trong những ngày hội, thể hiện sự giao hoà giữa con người với thiên nhiên.

Trong ngày chính hội, 45 mâm lễ vật dân dã nhưng thành kính được dâng lên đại đình. Tại đây, nghi thức ban lúa lộc đầu xuân với giống lúa nếp Trứng Khe đặc sản được trao tận tay người dân và du khách như một lời chúc cho năm mới đủ đầy.

Bên cạnh đó, lễ hội còn chứa đựng những giá trị nhân văn sâu sắc qua các nghi lễ như: Cầu chim - thể hiện ý thức bảo vệ hệ sinh thái; Quay vần tượng Dạ Há - triết lý chế ngự cái ác, hướng tới điều thiện; Nghi lễ tại miếu thờ tướng giặc Ngô - minh chứng cho sự bao dung và cách ứng xử nhân văn của cộng đồng Mường.

Điểm nhấn thu hút đông đảo nam thanh nữ tú chính là nghi lễ “kéo hội”. Trong trang phục truyền thống, họ nắm dải vải di chuyển nhịp nhàng, tạo nên một bản tình ca mùa xuân vừa rộn ràng, vừa e ấp nhằm gắn kết cộng đồng và giao duyên.

Bảo tồn di sản gắn với phát triển du lịch

Ông Bùi Văn Minh, thầy mo chủ tế tại lễ hội Đình Khênh cho biết, chúng tôi luôn cố gắng thực hành nghi lễ đúng với truyền thống để con cháu hiểu và trân trọng giá trị cha ông để lại. Việc truyền dạy mo Mường cho thế hệ trẻ là điều cốt lõi để di sản tồn tại lâu dài.

Ông Bùi Văn Dương, Chủ tịch UBND xã Thượng Cốc thông tin, việc khôi phục lễ hội Đình Khênh là một phần trong chiến lược bảo tồn văn hoá tổng thể của xã Thượng Cốc. Những năm qua, địa phương đã tích cực khôi phục các làn điệu dân ca, Mo Mường, duy trì trang phục truyền thống và nếp nhà sàn. Sự thành công của lễ hội ruộng bậc thang Miền Đồi cũng tạo nền tảng vững chắc để văn hoá địa phương lan toả và vươn xa.

Theo Chủ tịch UBND xã Thượng Cốc, hiện nay địa phương đang từng bước khai thác tiềm năng du lịch gắn với bản sắc Mường thông qua việc giới thiệu ẩm thực, phát triển các điểm trải nghiệm và nâng cao thu nhập cho người dân từ du lịch cộng đồng.

Lễ hội Đình Khênh hôm nay không chỉ là ký ức của quá khứ mà đã trở thành một di sản sống, nơi hồn cốt đất Mường tiếp tục hồi sinh và toả sáng, mở ra hướng phát triển bền vững cho vùng đất Thượng Cốc hôm nay và mai sau.