Mùa quả rừng mang vị đắng đặc biệt

Mắc nhung, còn được người dân gọi là quả đắng, thường vào mùa từ cuối tháng 10 và kéo dài đến hết tháng 4 năm sau. Cây mọc tự nhiên tại các xã Mường Cơi, Mường Bang, Suối Tọ cùng các bản Suối Pai, Suối Nhúng của xã Phù Yên. Thuộc họ dây leo, mắc nhung phát triển tốt trong điều kiện khí hậu mát mẻ, độ ẩm cao và dưới những tán rừng xanh.

Quả mắc nhung có kích thước nhỏ, tròn, mọc thành từng chùm. Khi còn non, quả có màu xanh đậm, đến lúc chín chuyển dần sang màu cam rồi đỏ thắm, nổi bật giữa màu xanh của núi rừng.

Theo người dân địa phương, mắc nhung là loại cây gần như không cần chăm sóc. Chỉ cần có đất, có bóng mát và đủ độ ẩm, cây sẽ tự sinh trưởng, cho quả đều hằng năm. Trước đây, mỗi mùa mắc nhung tới, người dân chỉ hái vừa đủ để chế biến trong những bữa cơm gia đình. Thế nhưng vài năm trở lại đây, khi nhiều người biết đến hương vị độc đáo của loại quả này, mắc nhung đã trở thành đặc sản được săn tìm trên thị trường với giá từ 200.000 - 300.000 đồng/kg.

Điều khiến mắc nhung khác biệt chính là hương vị. Cái đắng của quả không gắt, không khó ăn mà nhẹ nhàng lan nơi đầu lưỡi, sau đó chuyển dần thành vị bùi, ngọt thanh. Chính sự chuyển vị ấy tạo nên sức hấp dẫn, khiến nhiều người lần đầu còn e ngại nhưng càng thưởng thức lại càng thấy cuốn hút.

Chị Lường Phương Thảo, bản Han 2, xã Mường Bang cho biết: "Gia đình tôi trồng mắc nhung trên đồi cao, nơi có bóng mát và độ ẩm tốt. Cây phát triển tự nhiên, ít phải chăm sóc nhưng vẫn cho quả đều. Mỗi năm gia đình tôi thu khoảng 2 tạ quả tươi. Ngoài để dùng trong gia đình, những năm gần đây gia đình còn bán cho thương lái và khách du lịch, nhờ đó có thêm nguồn thu nhập”.

Nhờ giá trị kinh tế ngày càng tăng, nhiều hộ dân cũng chú ý giữ gìn những diện tích mắc nhung tự nhiên, đồng thời đưa cây về trồng xen trên nương để vừa bảo tồn nguồn giống bản địa, vừa tạo thêm sinh kế.

Mắc nhung - Đặc sản níu chân du khách

Từ một loại quả rừng dân dã, mắc nhung đã trở thành nguyên liệu làm nên nhiều món ăn mang đậm hương vị vùng cao. Mỗi món ăn đều giữ được nét mộc mạc nhưng đủ sức khiến thực khách nhớ mãi sau một lần thưởng thức.

Phổ biến nhất là cháo mắc nhung. Gạo nếp được ngâm mềm rồi giã dập, nấu cùng thịt hoặc lòng gà băm nhỏ. Khi cháo gần chín, người nấu mới nhẹ tay cho mắc nhung vào để quả không bị nát. Mùi thơm của gừng, hạt tiêu và các loại gia vị quyện cùng vị đắng thanh của mắc nhung tạo nên bát cháo nóng hổi, thơm ngon, rất thích hợp trong những ngày se lạnh của núi rừng.

Ngoài cháo, mắc nhung còn được chế biến thành nhiều món ăn khác như canh mắc nhung, mắc nhung xào thịt, thịt bò kho mắc nhung... Mỗi cách chế biến đều mang đến một trải nghiệm vị giác khác nhau nhưng vẫn giữ được vị đắng đặc trưng của loại quả này.

Đặc biệt, mắc nhung còn góp mặt trong món mọ – món ăn truyền thống của đồng bào vùng cao. Thịt băm được trộn với bột gạo, mắc nhung và các loại gia vị, sau đó gói trong lá chuối hoặc lá dong rồi đem đồ hoặc nướng chín. Khi thưởng thức, vị béo của thịt hòa quyện với vị đắng dịu của mắc nhung tạo nên hương vị đậm đà, thường xuất hiện trong những bữa cơm sum họp hay các dịp lễ, tết.

Không chỉ là nguyên liệu chế biến món ăn, mắc nhung còn trở thành món quà được nhiều du khách lựa chọn.

Chị Lò Thị Thảo Vy, phường Tô Hiệu chia sẻ: "Lần đầu ăn tôi thấy vị đắng khá lạ, nhưng càng ăn lại càng thích. Giờ mỗi khi đến mùa, gia đình đều mua vài kg để nấu cháo, chế biến các món ăn và cấp đông để dùng dần. Tôi cũng thường mua làm quà cho bạn bè, đồng nghiệp vì đây là đặc sản chỉ Sơn La mới có".

Ngày nay, cùng với mắc khén, hạt dổi, măng lay hay cá suối, mắc nhung đang góp phần làm phong phú thêm bản đồ ẩm thực Sơn La. Loại quả rừng mộc mạc ấy không chỉ lưu giữ hương vị truyền thống của đồng bào vùng cao mà còn trở thành sản phẩm đặc trưng phục vụ du lịch, giúp du khách có thêm một trải nghiệm đáng nhớ khi khám phá vùng đất Tây Bắc.

Giữa vô vàn đặc sản của núi rừng, mắc nhung vẫn mang một sức hút rất riêng. Cái vị đắng ban đầu tưởng khó gần, nhưng khi đã quen lại trở thành dư vị khó quên, như chính sự chân chất, mộc mạc và đậm tình của con người Sơn La.