Rau răm thuộc loài thân thảo với chiều cao chỉ từ 15 - 30cm nhưng trong điều kiện lý tưởng, chiều cao có thể lên đến 80cm. Lá cây hình mác, dài 5 - 7 cm và rộng 0,5 - 2 cm, mặt trên lá màu xanh đậm, mặt dưới lá màu đỏ tía. Lá càng có màu đậm thì mùi càng thơm. Hoa cây rau răm có thể mọc riêng lẻ, mọc thành đôi hoặc mọc thành cụm. Hoa có 5 cánh, màu trắng hoặc hồng tía, thường nở vào mùa hè.

Cây rau răm chủ yếu mọc ở vùng có khí hậu cận nhiệt và nhiệt đới. Cây ưa thời tiết mát mẻ, đất màu mỡ và ẩm ướt. Nhưng trong điều kiện này thì cây thường hiếm khi ra hoa. Ở Việt Nam, rau răm mọc và được trồng ở khắp nơi. Có thể thu hoạch cây quanh năm để làm rau ăn hàng ngày hoặc dùng để chữa bệnh.

Người ta thường dùng lá cây rau răm để tạo hương vị hoặc gia tăng hương vị cho các món ăn như trứng lộn, ốc luộc, gỏi cháo gà, bánh cuốn,… Còn trong Đông y, toàn thân cây được sử dụng để chữa bệnh, có thể là dùng tươi hoặc phơi/ sấy khô rồi dùng.

Thời điểm thu hoạch cây rau răm là quanh năm. Nếu dùng để chữa bệnh thì thường chọn những cây đã trưởng thành nhưng chưa ra hoa, thân cây có màu đỏ hơi ngả tím. Lúc này, các hoạt chất chống oxy hóa nói riêng và dược tính trong cây nói chung ở mức cao nhất.

Rau răm chứa flavonoid, polyphenol và tinh dầu tự nhiên có hoạt tính chống oxy hóa. Những hợp chất này giúp cơ thể trung hòa gốc tự do - yếu tố liên quan đến quá trình lão hóa tế bào và nhiều bệnh chuyển hóa mạn tính.

Sử dụng rau thơm như rau răm trong bữa ăn có thể góp phần tăng lượng hợp chất thực vật có lợi mà không làm tăng đáng kể năng lượng nạp vào cơ thể.

Đây cũng là lý do nhiều chế độ ăn lành mạnh khuyến khích bổ sung rau gia vị tự nhiên thay cho nước sốt công nghiệp nhiều muối và đường.

Tuy nhiên, lời khuyên đầu tiên dành cho người hay ăn rau răm là không nên sử dụng quá nhiều trong thời gian dài.

Có quan niệm rau răm có thể “gây nóng”, “giảm sinh lý” hoặc ảnh hưởng sức khỏe sinh sản nam giới. Hiện chưa có bằng chứng khoa học mạnh mẽ xác nhận các tác động này trên người khỏe mạnh khi ăn ở mức thông thường.

Dù vậy, các chuyên gia cho rằng việc tiêu thụ quá mức bất kỳ loại rau gia vị chứa tinh dầu cay nóng nào cũng có thể gây kích thích niêm mạc tiêu hóa ở người nhạy cảm.

Rau răm thường được ăn sống nên nguy cơ nhiễm vi khuẩn, ký sinh trùng hoặc dư lượng thuốc bảo vệ thực vật là điều cần lưu ý. Các chuyên gia an toàn thực phẩm khuyến cáo nên rửa kỹ dưới vòi nước chảy và ngâm nước sạch trước khi sử dụng.

Phụ nữ mang thai cũng nên ăn rau răm ở mức vừa phải. Dù chưa có kết luận khoa học mạnh về tác động bất lợi của rau răm với thai kỳ khi dùng như rau gia vị thông thường, nhiều chuyên gia vẫn khuyến nghị tránh lạm dụng các loại rau chứa tinh dầu mạnh trong giai đoạn đầu thai kỳ.

Một lời khuyên khác là không nên kết hợp rau răm với chế độ ăn quá nhiều đồ cay nóng, rượu bia hoặc thực phẩm chế biến sẵn. Bởi chính tổng thể khẩu phần ăn mới là yếu tố quyết định tình trạng viêm và sức khỏe chuyển hóa của cơ thể.

Dưới góc nhìn khoa học hiện đại, rau răm vẫn là loại rau gia vị có giá trị dinh dưỡng và chứa nhiều hợp chất thực vật có lợi.

Cây răm vị hơi đắng và cay, mùi hơi hắt, có tính nóng và nhiều tinh dầu. Trong cuộc sống hàng ngày và trong y học, rau răm có những lợi ích và công dụng sau.

Chế biến món ăn

Như đã nói ở trên, rau răm là loại rau thơm rất quen thuộc, có thể ăn sống để làm gia tăng hương vị cho món ăn. Rất nhiều món ăn sử dụng rau răm như trứng lộn, ốc luộc, gỏi gà, canh cá diếc, đồ lòng bò xào,…

Chữa bệnh trong Đông y

Có nhiều bài thuốc Đông y sử dụng rau răm để chữa các bệnh như rối loạn tiêu hóa, đau dạ dày, rối loạn kinh nguyệt, trị gàu, trị mụn nước, trị trĩ,… Đặc biệt, hoạt chất chống oxy hóa flavonoid dồi dào trong rau răm còn giúp làm chậm quá trình lão hóa cũng như phòng ngừa ung thư.

Chữa bệnh trong Y học hiện đại

Cây rau răm có nhiều công dụng nổi bật trong Y học hiện đại, cụ thể như sau.

Lưu ý khi sử dụng cây rau răm

Có thể thấy cây rau răm mang đến nhiều lợi ích và công dụng cho sức khỏe. Tuy nhiên, không vì thế mà bạn lạm dụng để tránh những tác động và ảnh hưởng tiêu cực. Điển hình trong đó là tổn thương tụy, giảm tinh khí, làm suy giảm chức năng tình dục. Hay phụ nữ lạm dụng rau răm có thể bị mất kinh nguyệt.

Liều dùng và cách dùng

Vẫn chưa có báo cáo chính thức về liều dùng cây rau răm. Nhưng để an toàn thì bạn chỉ ăn với lượng vừa phải. Nếu dùng để chữa bệnh thì cần tham khảo ý kiến của thầy thuốc Đông y hoặc bác sĩ. Nói chung, khi sử dụng rau răm cần chú ý các vấn đề sau.