Trinh nữ hoàng cung là dược liệu có nguồn gốc từ Ấn Độ, ngày nay được trồng tại nhiều nước châu Á như Thái Lan, Trung Quốc, Campuchia, Việt Nam.

Loại dược liệu này có tên khoa học là Crinum latifolium L, thuộc họ Amarylidaceae. Trong dân gian, loại cây này còn được gọi với những cái tên như Tỏi lơi lá rộng hoặc Náng lá rộng.

Dược liệu này xuất phát từ thời phong kiến. Khi xưa dược liệu này được các thái y sử dụng để trị bệnh cho phụ nữ chốn hoàng cung, đặc biệt là những cung nữ đã được tuyển vào cung nhưng không được nhà vua để mắt và sủng hạnh, vẫn còn giữ nguyên được trinh tiết. Từ đó hình thành nên cái tên trinh nữ hoàng cung.

Về đặc điểm nhận dạng, dược liệu này bản chất là một loại cỏ nhưng có hình thái lớn gần giống như cây hoa lan huệ. Thân cây giống với củ hành tây, đường kính củ có thể lên tới 10 – 15cm. Lá mọc thành từng bẹ úp vào nhau đua lên cao tạo thành phần thân giả cao từ 10 – 15 cm.

Lá mỏng, chiều dài từ 80 – 100cm, phần mép của lá hơi lượn sóng. Lá có màu xanh, gân lá song song, mặt trên của lá tạo thành rãnh lớn, mặt dưới có phần sống nổi gồ lên.

Cây có hoa nở vào khoảng tháng 8 đến tháng 9. Hoa có màu trắng, mọc thành từng khóm gồm 6 – 18 bông. Mỗi bông hoa có thân dài từ 30 – 60cm. Hoa có một lớp cánh gồm 6 cánh hoa. Phần nhụy hoa dài, đầu nhụy có túi phấn màu vàng nhạt.

Sau khi hoa trinh nữ hoàng cung nở sẽ kết thành trái. Quả có hình cầu tuy nhiên ít gặp.

Từ thân cây mọc ra rất nhiều củ con, vì thế có thể tách ra trồng một cách dễ dàng.

Cây trinh nữ hoàng cung thoạt nhìn có nhiều nét giống với cây náng trắng và cây lan huệ nên rất nhiều người bị nhầm lẫn. Tuy nhiên công dụng xét trên khía cạnh y học của 3 loại cây này là hoàn toàn khác nhau.

Tại Việt Nam bộ phận chính được sử dụng của dược liệu này là lá. Phần lá thường được thu hoạch vào tháng 6 – tháng 7 hàng năm. Sau khi thu hái những lá bánh tẻ sẽ được làm sạch, cắt nhỏ, có thể dùng tươi hoặc đem phơi, sấy khô. Lá cây sẽ được thu hoạch đến khi cây không còn phát triển nữa.

Để bảo quản nên phơi khô, đóng túi hoặc lọ kín, cấy ở nơi khô ráo. Tránh bảo quản nơi ẩm ướt dễ gây mốc, hỏng.

Cây trinh nữ hoàng cung có tác dụng gì

Trinh nữ hoàng cung là loại thảo dược có chứa rất nhiều hoạt chất hóa học có giá trị y học cao. Trong đó nhiều hoạt chất có khả năng ức chế sự phát triển của các loại vi khuẩn, virus, kháng khuẩn, chống viêm hỗ trợ điều trị nhiều căn bệnh nên thường được sản xuất thành thuốc trinh nữ hoàng cung.

Đặc biệt các nghiên cứu cho thấy rằng cây này có khả năng làm giảm sự phân chia tế bào u nang, u xơ trong cơ thể. Nhờ đó giúp điều trị quả các bệnh u xơ tử cung, u xơ tiền liệt tuyến hiệu quả. Ngoài ra các nhà khoa học đang nghiên cứu về khả năng ứng dụng loại dược liệu này vào điều trị căn bệnh ung thư. Qua thử nghiệm lâm sàng cho thấy, dược liệu này có tác dụng với các bệnh ung thư vú, ung thư tiền liệt tuyến. Ngoài ra, dược liệu này còn có rất nhiều công dụng khác, cụ thể như sau.

Tác dụng ức chế sự phát triển của khối u xơ

Trinh nữ hoàng cung nổi tiếng nhất với khả năng ức chế sự phát triển của các khối u xơ, được ứng dụng nhiều trong điều trị u xơ tử cung và u nang buồng trứng. Hiện nay đã có rất nhiều nghiên cứu khác nhau về khả năng kháng u của dược liệu quý này.

Bệnh u xơ tử cung có tỉ lệ mắc rất cao ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Căn bệnh này diễn biến âm thầm, ít có triệu chứng biểu hiện trong giai đoạn đầu nên khó phát hiện sớm. Ở nhiều trường hợp, khối u xơ phát triển nhanh chóng, gây ra những biến chứng nguy hiểm, thậm chí đe dọa tính mạng của người bệnh. 

Nghiên cứu thử nghiệm dược liệu này trên khối u xơ tử cung cho thấy dược liệu này ức chế sự phát triển của khối u, nên có khả năng ứng dụng vào điều trị bệnh hiệu quả.

Bên cạnh đó, chiết xuất từ cây này, kết hợp với lá đu đủ và củ tam thất tạo nên chế phẩm panacrin có công dụng chống lại ung thư. 

Thử nghiệm được thực hiện trên chuột nhắt trắng, được gây mô hình u báng, khi sử dụng panacrin cho kết quả số tế bào ung thư giảm, sự phát triển khối u giảm, hạn chế tình trạng di căn sang các cơ quan nội tác khác. Ngoài ra, thuốc cũng giúp kéo dài sự sống của chuột thí nghiệm mang khối u lên gấp hai lần so với chuột đối chứng.

Tác dụng kích thích hệ miễn dịch

Điều trị ung thư bằng liệu pháp miễn dịch đang được nghiên cứu và thử nghiệm rộng rãi. Phương pháp này tập trung vào việc tăng sản sinh tế bào lympho T giúp cơ thể chống lại các tế bào ung thư.

Thử nghiệm được thực hiện trên chuột nhắt trắng được gây khối u cho uống nước chiết từ trinh nữ hoàng cung. Kết quả tế bào lympho T trong máu ở chuột tăng trưởng nhanh hơn.

Ngoài công dụng kích thích hệ miễn dịch, trong dược liệu này còn chứa nhiều alcaloid như: hippadine, lycorine, pseudolycorine… Những hoạt chất này giúp ức chế quá trình tổng hợp protein, nhờ đó kìm hãm sự phát triển của các khối u trong cơ thể.

Tác dụng điều trị u xơ tiền liệt tuyến

Nghiên cứu thử nghiệm trên khối u xơ tuyến tiền liệt BHP-1, PC3 và LNCP sử dụng dịch chiết từ cây trinh nữ hoàng cung. Kết quả cho thấy, khối u bị ức chế tăng sinh tế bào, đặc biệt hiệu quả nhất trên tế bào BHP-1.

Tác dụng chống oxy hóa

Các thử nghiệm lâm sàng cho thấy, chỉ số đo lường khả năng chống oxy hóa ORAC của dịch chiết dược liệu này là 1610 ± 150 μmol TE/g. Điều này chứng minh khả năng chống oxy hóa của dược liệu này.

Tác dụng bảo vệ tế bào thần kinh

Thử nghiệm thực hiện trên chuột bị tiêm chất trimethyltin, một loại chất rất độc gây hại cho thần kinh trung ương. Chuột được sử dụng chiết suất cây trinh nữ hoàng cung để điều trị. Kết quả cho thấy, dược liệu này có khả năng bảo vệ các tế bào thần kinh ở mức độ trung bình.

Cây trinh nữ hoàng cung là loại dược liệu rất quý hiếm với nhiều công dụng phòng ngừa và chữa bệnh hiệu quả, đặc biệt là với các bệnh u xơ tử cung, u xơ tuyến tiền liệt… Tuy nhiên đây là một cây thuốc nên không thể dụng bừa bãi hoặc lạm dụng liên tục.

Khi đang sử dụng cần kiêng ăn rau muống, bởi các chất có trong rau muống có thể làm giảm tác dụng của loại dược liệu này.

Không tự ý sử dụng để chữa bệnh mà cần tham khảo ý kiến của bác sĩ.

Không tùy tiện thay đổi liều lượng các bài thuốc trong suốt quá trình điều trị để tránh làm biến đổi dược tính, ảnh hưởng tới hiệu quả điều trị.

Tránh nhầm lần cây trinh nữ hoàng cung với một số loại cây khác như hoa lan huệ, cây náng trắng sẽ ảnh hưởng xấu đến hiệu quả điều trị, thậm chí gây tác dụng phụ không mong muốn.

Không nên sử dụng thảo dược này với trẻ nhỏ dưới 6 tuổi, phụ nữ có thai hoặc đang cho con bú, những người bị suy thận, suy gan.

Không sử dụng song song với các loại thuốc Tây để tránh tương tác thuốc gây tác dụng phụ nguy hiểm. Quá trình sử dụng thuốc phải tuân thủ chặt chẽ chỉ dẫn của bác sĩ.