Từ những buổi họp thôn đến việc thành lập HTX thu mua quế bài bản

Cây quế đã mang lại thu nhập ổn định cho nhiều hộ gia đình tại xã Bảo Hà, thế nhưng có thời điểm đầu ra vẫn còn bấp bênh, giá cả phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái. Người dân chủ yếu bán quế thô, chưa qua sơ chế, giá trị gia tăng thấp.

Trăn trở trước thực tế đó, anh Lý Văn Cầu, một người gắn bó nhiều năm với cây quế đã chủ động kết nối 8 hộ có chung mong muốn thay đổi cách làm.

Ban đầu chỉ là tổ liên kết tự nguyện, cùng nhau trao đổi kinh nghiệm, thống nhất quy trình kỹ thuật từ chọn giống, chăm sóc đến tỉa cành, thu hoạch.

Anh Cầu chia sẻ: Muốn bán được giá cao thì trước hết phải đồng đều chất lượng. Việc áp dụng chung quy trình giúp sản phẩm quế đạt độ đồng nhất về kích cỡ, hàm lượng tinh dầu và màu sắc vỏ quế. Nhờ đó, các hộ liên kết bắt đầu có tiếng nói hơn trong đàm phán với đơn vị thu mua.

Tuy nhiên, khi sản lượng tăng lên, những yêu cầu về hợp đồng, hóa đơn, truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe. Tổ liên kết nhỏ lẻ không đủ tư cách pháp lý để ký kết hợp đồng lớn.

Nhận thấy cần một bước chuyển căn cơ, năm 2021, anh Cầu hoàn thiện hồ sơ, chính thức thành lập HTX nông nghiệp & dịch vụ Cầu Mây do anh làm Giám đốc HTX.

Từ 8 hộ ban đầu, đến nay HTX đã mở rộng liên kết lên 20 hộ gia đình, hình thành vùng nguyên liệu hàng chục héc-ta, tạo nền tảng cho bước phát triển tiếp theo.

Những ngày đầu thành lập, HTX không tránh khỏi khó khăn. Vốn ít, nhà xưởng tạm bợ, thiết bị sơ chế chủ yếu thủ công. Không ít người dân còn e dè, lo ngại rủi ro khi thay đổi phương thức sản xuất truyền thống.

Để tạo niềm tin, ban sáng lập HTX cam kết bao tiêu toàn bộ sản phẩm cho thành viên, công khai minh bạch tài chính, chia lợi nhuận rõ ràng.

Đồng thời, HTX phối hợp với cơ quan chuyên môn tổ chức tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn sản xuất an toàn, từng bước tiếp cận tiêu chuẩn hữu cơ.

Chính sự kiên trì đó đã thuyết phục thêm nhiều hộ tham gia. Vùng nguyên liệu liên kết ngày càng mở rộng.

Người dân không còn bán quế theo kiểu “được mùa rớt giá”, mà chủ động sản xuất theo đơn hàng, theo yêu cầu chất lượng.

Nếu như trước đây quế chủ yếu được bán dưới dạng bóc vỏ thô thì nay, tại xưởng của HTX Cầu Mây, quy trình chế biến diễn ra bài bản và khép kín.

Xác định chế biến sâu là chìa khóa nâng cao giá trị, HTX mạnh dạn đầu tư hệ thống máy bóc vỏ, máy sấy nhiệt tuần hoàn, máy cắt tạo hình và nồi chưng cất tinh dầu bằng phương pháp lôi cuốn hơi nước. Nhà xưởng được bố trí khoa học, bảo đảm yêu cầu vệ sinh an toàn thực phẩm.

Hai dòng sản phẩm xuất khẩu chủ lực hiện nay là quế chẻ và quế sáo. Sau khi thu hoạch, quế được phân loại ngay tại vùng nguyên liệu, chuyển về xưởng sơ chế, làm sạch, sấy khô theo tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm soát nghiêm ngặt độ ẩm trước khi tạo hình và đóng gói.

Nhờ quy trình này, sản phẩm giữ được hàm lượng tinh dầu cao, mùi thơm đặc trưng, mẫu mã đồng đều, yếu tố quan trọng khi tiếp cận thị trường quốc tế.

Đa dạng hóa sản phẩm, hướng đến phân khúc cao cấp

Không dừng lại ở quế chẻ và quế sáo, HTX còn phát triển nhiều sản phẩm giá trị gia tăng như quế ống (quế điếu), quế dược liệu, quế cắt vuông, tinh dầu quế và trà quế cỏ ngọt.

Hiện HTX có 3 sản phẩm OCOP gồm quế sáo, quế điếu và trà quế cỏ ngọt. Bao bì được thiết kế chuyên nghiệp, nhãn mác đầy đủ thông tin về vùng trồng, thời gian thu hoạch, cơ sở sản xuất, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm.

Tinh dầu quế của HTX được chưng cất bằng phương pháp lôi cuốn hơi nước, giữ được mùi thơm tự nhiên, được sử dụng trong mỹ phẩm, dược phẩm và công nghiệp hương liệu.

Trong bối cảnh thị trường xuất khẩu ngày càng đòi hỏi tính minh bạch, HTX Cầu Mây từng bước áp dụng công nghệ số vào quản lý sản xuất. Mỗi lô quế đều được gắn mã truy xuất nguồn gốc, lưu trữ đầy đủ thông tin từ vùng trồng, quy trình chăm sóc đến chế biến.

Đây là điều kiện quan trọng để sản phẩm tiếp cận các thị trường khó tính như Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu, Ấn Độ và Bangladesh, những thị trường yêu cầu cao về kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc.

Riêng năm 2025, HTX Cầu Mây xuất khẩu sản phẩm quế ra thị trường các nước trên thế giới đạt khoảng 115 tấn, đạt doanh thu khoảng từ 5- 7 tỷ đồng.

Hiện HTX liên kết sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ và GlobalGAP, với diện tích khoảng 30 ha, sản lượng đạt 250–300 tấn tươi/năm.

Giá thu mua cho thành viên cao hơn thị trường 10–15%, dao động 20 nghìn đồng/kg đối với quế tươi và từ 52.000–60.000 đồng/kg đối với quế khô đạt chuẩn xuất khẩu.

Không chỉ tạo đầu ra ổn định, HTX còn giải quyết việc làm thường xuyên cho 20–30 lao động địa phương, với mức thu nhập bình quân 6-8 triệu đồng/tháng, góp phần nâng cao thu nhập và giảm nghèo bền vững.

Anh Lý Văn Cầu, Giám đốc HTX Cầu Mây cho biết, mục tiêu của HTX không chỉ là lợi nhuận, mà là xây dựng sinh kế bền vững cho người trồng quế, nâng cao giá trị tài nguyên bản địa và phát triển thương hiệu quế vùng cao.

Trong lộ trình sắp tới, HTX dự kiến chuyển đổi sang mô hình Công ty TNHH một thành viên để thuận lợi hơn trong giao dịch quốc tế.

Mục tiêu đặt ra là nâng sản lượng lên 400–500 tấn/năm, tạo việc làm cho 50–60 lao động địa phương, 100% sản phẩm có mã truy xuất nguồn gốc và tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu đạt chuẩn hữu cơ.

Với cách làm bài bản, lấy liên kết làm nền tảng và chế biến sâu làm đột phá, mô hình của HTX Cầu Mây đang cho thấy hướng đi phù hợp trong phát triển ngành hàng quế của Lào Cai.

Nếu tiếp tục được hỗ trợ về vốn, công nghệ và xúc tiến thương mại, đây có thể trở thành hình mẫu tiêu biểu, góp phần đưa thương hiệu quế Việt Nam vươn xa trên bản đồ gia vị thế giới.