Từ huyền thoại cầu con đến di sản quốc gia

Theo quan niệm của người Mông, "Gầu Tào" có nghĩa là "chơi ngoài trời". Đây là lễ hội truyền thống lâu đời, phản ánh sâu sắc tín ngưỡng và phong tục tập quán của đồng bào.

Nguồn gốc của lễ hội gắn liền với một truyền thuyết dân gian đầy nhân văn. Trước đây, những cặp vợ chồng người Mông hiếm muộn thường lên đồi cao cầu xin thần núi, thần đồi phù hộ để có con cái như ý nguyện. Ban đầu, lễ hội chỉ gắn với việc "cầu con" do các gia đình khá giả tổ chức, nhưng qua nhiều năm, nghi lễ này đã phát triển thành lễ hội cộng đồng. Ngày nay, Gầu Tào là nơi đồng bào gửi gắm ước mong về mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, gia đình hạnh phúc và bản làng bình yên.

Với những giá trị lịch sử, văn hóa và khoa học to lớn, từ tháng 12/2012, Lễ hội Gầu Tào đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Tại xã Pà Cò, nhằm bảo tồn và phát huy nét đẹp này, lễ hội đã được phục dựng và tổ chức thường niên từ năm 2017, trở thành điểm nhấn thu hút đông đảo du khách.

Ông Giàng A Chơ (xóm Mượt) cho biết: “Lễ hội Gầu Tào tại Pà Cò được tổ chức gồm 2 phần: phần lễ và phần hội. Trong đó, nghi thức dựng cây nêu được xem là quan trọng nhất, là "phần hồn" của cả lễ hội. Cây nêu vươn cao giữa đất trời không chỉ là biểu tượng cho sức sống bền bỉ, ý chí vươn lên của người Mông trên vùng đất cao cằn cỗi mà còn thể hiện sự gắn kết cộng đồng chặt chẽ”.

Theo ông Chơ, sau phần lễ trang trọng là phần hội tưng bừng với không khí vui tươi, sôi nổi. Du khách đến với Pà Cò dịp này sẽ được hòa mình vào những hoạt động văn hóa, văn nghệ đặc sắc. Đặc biệt, du khách có cơ hội trực tiếp trải nghiệm các trò chơi dân gian như ném pao, đánh tu lu, đi cà kheo hay cùng người dân giã bánh dày.

Bên cạnh đó, các gian hàng ẩm thực, nông sản và sản phẩm đặc trưng của địa phương cũng sẵn sàng phục vụ, mang đến cho du khách những trải nghiệm trọn vẹn về hương vị và sắc màu vùng cao.

Sẵn sàng cho mùa lễ hội 2026

Ông Hà Công Toàn, Phó Bí thư Thường trực Đảng uỷ xã Pà Cò thông tin, theo kế hoạch, Lễ hội Gầu Tào năm 2026 sẽ diễn ra trong 3 ngày, từ 30/1 đến 1/2/2026 (tức từ ngày 12 - 14/12 Âm lịch) tại sân vận động xóm Xà Lính, xã Pà Cò.

Để chuẩn bị cho sự kiện quan trọng này, chính quyền xã Pà Cò đã xây dựng kế hoạch chi tiết, thành lập Ban Tổ chức và phân công nhiệm vụ cụ thể để đảm bảo lễ hội diễn ra trang trọng, an toàn và tiết kiệm. Địa phương cũng đã chỉ đạo các cơ sở lưu trú, homestay chuẩn bị đầy đủ cơ sở vật chất để đón tiếp đại biểu và du khách.

Công tác an ninh trật tự, an toàn giao thông và phòng chống cháy nổ được các lực lượng chức năng triển khai kỹ lưỡng. Vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm và y tế cũng được chú trọng với việc bố trí lực lượng thường trực sẵn sàng xử lý các tình huống phát sinh.

Theo Phó Bí thư Thường trực Đảng uỷ xã Pà Cò, Lễ hội Gầu Tào năm 2026 hứa hẹn sẽ mang đến nhiều đổi mới, là dịp thắt chặt tình đoàn kết cộng đồng các dân tộc sau khi sáp nhập đơn vị hành chính và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Đây sẽ là cơ hội để du khách cảm nhận không khí ấm áp, chân thành của đồng bào dân tộc Mông từ các xã Cun Pheo, Hang Kia, Đồng Tân và Pà Cò (cũ) nay cùng hội tụ tại mái nhà chung Pà Cò. Với khí hậu mát mẻ, cảnh quan hùng vĩ cùng sự chuẩn bị chu đáo, Pà Cò đang sẵn sàng chào đón du khách gần xa về trẩy hội, du xuân.