Những ngày này, từ vùng thấp đến vùng cao ở Lào Cai, người dân đang bước vào cao điểm dọn thực bì, làm nương và trồng rừng kinh tế. Đây là công đoạn bắt buộc để chuẩn bị cho một chu kỳ sản xuất mới, song cũng là thời điểm tiềm ẩn nguy cơ cháy rừng cao nhất trong năm.

Theo đánh giá của cơ quan chức năng, phần lớn các vụ cháy rừng xảy ra thời gian qua đều bắt nguồn từ sự chủ quan, bất cẩn trong quá trình sử dụng lửa để xử lý thực bì. Chỉ một phút lơ là khi đốt nương, dọn vườn cũng có thể khiến ngọn lửa bùng phát, cháy lan vào rừng, gây thiệt hại lớn về tài nguyên, môi trường và sinh kế của người dân. Vì vậy, việc quản lý chặt chẽ hoạt động dùng lửa trong sản xuất lâm nghiệp đang được các cấp chính quyền và ngành chức năng đặc biệt quan tâm, siết chặt hơn bao giờ hết.

Kiểm soát chặt việc dùng lửa, phòng cháy rừng từ sớm

Muốn phòng cháy rừng hiệu quả, trước hết phải thay đổi được nhận thức và tập quán canh tác của người dân. Tại xã Nghĩa Đô - địa phương có trên 7.000 ha rừng sản xuất, hoạt động khai thác, trồng rừng diễn ra gần như quanh năm. Xác định nâng cao ý thức và kỹ năng xử lý thực bì an toàn là nhiệm vụ trọng tâm, chính quyền xã đã đẩy mạnh tuyên truyền đến từng thôn, từng hộ dân.

Nhờ sự vào cuộc sát sao của lực lượng kiểm lâm và chính quyền cơ sở, phần lớn người dân đã nhận thức rõ hơn trách nhiệm của mình trong việc sử dụng lửa an toàn, chấp hành nghiêm các quy định về phòng cháy, chữa cháy rừng để bảo vệ tài sản của gia đình và cộng đồng.

Gia đình bà Hoàng Thị Ái, ở thôn Nậm Mược, là một trong những hộ thực hiện nghiêm quy trình xử lý thực bì. Với gần 5 ha rừng trồng, hiện gia đình bà đang khai thác khoảng 0,5 ha quế và thu dọn thực bì để chuẩn bị cho vụ trồng mới. Bà Ái cho biết: “Được cán bộ kiểm lâm hướng dẫn, gia đình luôn tuân thủ quy trình xử lý thực bì, không đốt vào những ngày nắng nóng, chỉ đốt khi thời tiết thuận lợi, gió nhẹ, vào sáng sớm hoặc chiều muộn”.

Không chỉ người dân nâng cao ý thức, lực lượng kiểm lâm địa bàn cũng chủ động bám cơ sở, tăng cường kiểm tra, hướng dẫn ngay tại hiện trường.

Anh Vũ Quang Duy, Trạm trưởng Trạm Kiểm lâm xã Nghĩa Đô, cho biết: “Bước vào mùa làm nương, trồng rừng, lực lượng kiểm lâm tăng cường tuyên truyền, tuần tra, kiểm tra nhằm kịp thời nhắc nhở, hướng dẫn người dân thực hiện nghiêm các quy định về phòng, chống cháy rừng”.

Chính sự chủ động từ sớm, từ cơ sở đã góp phần hạn chế tối đa nguy cơ cháy rừng phát sinh trong quá trình sản xuất lâm nghiệp.

Tại các khu vực trọng điểm, đặc biệt là vùng lõi di sản như Vườn Quốc gia Hoàng Liên, áp lực giữ rừng còn lớn hơn nhiều lần. Thôn Dền Thàng, xã Tả Van hiện có 132 hộ dân sinh sống, với nhiều diện tích canh tác nằm giáp ranh rừng đặc dụng. Trong điều kiện thời tiết hanh khô, chỉ một đốm lửa nhỏ không được kiểm soát cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

Ông Hầu A Seng, Trưởng thôn Dền Thàng, cho biết: “Trong thời gian người dân thu dọn nương để gieo trồng vụ mới, chúng tôi thường xuyên tuyên truyền bà con không mang lửa vào rừng trong những ngày nắng nóng, hanh khô; thực hiện nghiêm quy trình đốt nương có kiểm soát”.

Để tăng cường hiệu quả bảo vệ rừng, thôn đã thành lập tổ bảo vệ rừng gồm 15 thành viên là những người có uy tín, sức khỏe và tinh thần trách nhiệm, duy trì tuần tra, túc trực hằng ngày tại các khu vực trọng yếu.

Phát huy phương châm “4 tại chỗ” trong phòng cháy rừng

Khu vực Trạm Kiểm lâm số 4 – Vườn Quốc gia Hoàng Liên, đóng tại xã Tả Van, hiện quản lý hơn 8.100 ha rừng giàu với hệ sinh thái đa dạng. Đặc thù khí hậu nơi đây chịu tác động mạnh của gió khô hanh kéo dài từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau, khiến lượng vật liệu cháy tích tụ dưới tán rừng luôn ở mức cao. Đây là yếu tố làm gia tăng nguy cơ cháy rừng, nhất là tại các điểm giáp ranh với nương rẫy của người dân.

Trước thực tế đó, đơn vị đã chủ động xây dựng phương án ứng phó cụ thể, chuẩn bị sẵn sàng cả lực lượng và phương tiện theo phương châm “4 tại chỗ”. Ông Khương Quang Hanh, Trạm trưởng Trạm Kiểm lâm số 4, cho biết: “Chúng tôi thường xuyên phối hợp với các lực lượng tại chỗ như tổ bảo vệ rừng ở thôn, công an, quân sự để tăng cường tuần tra, kiểm tra, kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm. Đặc biệt chú trọng các khu vực người dân sử dụng lửa trong sản xuất, chăn thả gia súc, tiềm ẩn nguy cơ cháy lan vào rừng".

Trong cao điểm mùa khô, các lực lượng chức năng không chỉ tổ chức trực 24/24 giờ mà còn trực tiếp xuống nương, hướng dẫn người dân các biện pháp kỹ thuật an toàn khi xử lý thực bì. Theo đó, người dân phải thông báo trước cho chính quyền địa phương khi có nhu cầu đốt nương; tuyệt đối không đốt vào thời điểm nắng nóng gay gắt; bắt buộc làm đường băng cản lửa rộng từ 4-5m và chỉ rời khỏi hiện trường khi lửa đã tắt hoàn toàn.

Ở cấp tỉnh, UBND tỉnh đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo quyết liệt, yêu cầu các địa phương, chủ rừng và chính quyền cơ sở thực hiện nghiêm phương châm “4 tại chỗ”, chủ động tu sửa các công trình phòng cháy, tổ chức trực ban nghiêm túc trong những ngày nắng nóng kéo dài.

Bên cạnh các biện pháp truyền thống, ngành kiểm lâm hiện cũng đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong phòng cháy, chữa cháy rừng. Thông qua hệ thống cảnh báo sớm cháy rừng trên điện thoại thông minh, khi xuất hiện điểm nhiệt bất thường, tín hiệu sẽ được gửi ngay đến lực lượng chức năng để xác minh, xử lý kịp thời từ khi đám cháy mới phát sinh.

Có thể thấy, sự kết hợp chặt chẽ giữa ý thức tự giác của người dân và sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền, lực lượng chức năng đang tạo nên “lá chắn” vững chắc bảo vệ những cánh rừng. Khi công tác xử lý thực bì được thực hiện đúng quy trình, an toàn và có kiểm soát, nguy cơ cháy rừng sẽ được kéo giảm đáng kể, góp phần bảo vệ tài nguyên rừng, giữ gìn môi trường sinh thái và phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững cho vùng cao.