Xây dựng sản phẩm OCOP, tạo động lực cho kinh tế nông thôn phát triển

Năm 2025, Chi cục Chất lượng và phát triển nông thôn tỉnh Lào Cai đã chủ động lồng ghép mục tiêu tăng trưởng xanh vào công tác tham mưu, tổ chức thực hiện nhiệm vụ trên các lĩnh vực trọng tâm như: Chương trình mỗi xã một sản phẩm OCOP, phát triển kinh tế tập thể – trang trại, liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, bố trí ổn định dân cư và phát triển cơ điện, ngành nghề nông thôn.

Từ đó, đã góp phần chuyển dịch mô hình tăng trưởng nông nghiệp, nông thôn từ chiều rộng sang chiều sâu, hướng tới tiêu chuẩn hóa, sạch, xanh, an toàn và mọi sản phẩm đều có truy xuất nguồn gốc.

Chương trình OCOP tiếp tục khẳng định vai trò là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn theo hướng xanh và bền vững.

Năm 2025, toàn tỉnh Lào Cai công nhận 87 sản phẩm OCOP mới, đạt 161,1% kế hoạch đề ra.

Lũy kế đến hết năm 2025, tỉnh có 623 sản phẩm OCOP đạt từ 3 đến 5 sao, trải rộng ở 6 nhóm ngành, trong đó có tới 496 sản phẩm thuộc nhóm thực phẩm.

Đây là lĩnh vực có tiềm năng tăng trưởng xanh lớn nhờ gắn với vùng nguyên liệu bản địa và quy trình sản xuất thân thiện môi trường.

Không chỉ nâng cao giá trị sản phẩm, OCOP tại Lào Cai mà còn mang ý nghĩa xã hội rõ nét.

Hiện nay, 82/99 xã, phường sau sáp nhập đã có sản phẩm OCOP; số lượng chủ thể tham gia tiếp tục mở rộng với sự tham gia mạnh mẽ của hợp tác xã, hộ gia đình, tổ hợp tác.

Điểm nhấn là có 119 chủ thể do phụ nữ làm đại diện và 105 chủ thể là người dân tộc thiểu số. Điều này thể hiện rõ tính bao trùm trong tăng trưởng một trụ cột quan trọng của mô hình tăng trưởng xanh hiện đại.

Song song với đó, nhiều sản phẩm OCOP của tỉnh đã được chuẩn hóa bao bì, nhãn mác, gắn mã truy xuất nguồn gốc, từng bước đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và xuất khẩu, góp phần nâng cao hình ảnh nông sản Lào Cai.

Phát triển kinh tế tập thể và kinh tế trang trại được xác định là giải pháp then chốt để tổ chức lại sản xuất nông nghiệp theo hướng quy mô, chuyên nghiệp và bền vững.

Trong năm 2025, toàn tỉnh thành lập mới 43 hợp tác xã nông nghiệp, nâng tổng số lên 818 HTX, trong đó có 615 HTX hoạt động thực chất, hiệu quả.

Cùng với 2.801 tổ hợp tác và 120 trang trại, các chủ thể kinh tế nông thôn đang từng bước hình thành các vùng sản xuất tập trung, gắn với liên kết chuỗi, tiêu chuẩn hóa quy trình sản xuất và giảm phát thải thông qua tối ưu hóa đầu vào, cơ giới hóa và giảm tổn thất sau thu hoạch.

Đối với các sản phẩm chủ lực của tỉnh như quế, chè, măng tre, gỗ rừng trồng, tơ tằm…, mô hình liên kết theo chuỗi giá trị đã tạo ra lợi ích “kép” vừa nâng cao giá trị kinh tế, vừa đáp ứng các tiêu chuẩn thị trường xanh, mở rộng xuất khẩu và tăng khả năng truy xuất nguồn gốc.

Giai đoạn 2020–2025, toàn tỉnh đã triển khai 139 dự án liên kết sản xuất, thu hút hàng chục nghìn hộ nông dân tham gia, thể hiện bước tiến quan trọng trong xây dựng chuỗi giá trị nông sản bền vững.

Tăng trưởng xanh không chỉ thể hiện trong sản xuất mà còn gắn chặt với cấu trúc dân cư và khả năng chống chịu của cộng đồng trước thiên tai, biến đổi khí hậu.

Trong năm 2025, toàn tỉnh Lào Cai đã sắp xếp, ổn định đời sống cho 1.627 hộ dân, trong đó có 47 hộ di chuyển đến các điểm tái định cư tập trung, 1.371 hộ được sắp xếp xen ghép và 209 hộ được hỗ trợ ổn định tại chỗ.

Công tác bố trí dân cư không chỉ góp phần giảm thiểu rủi ro thiên tai, bảo đảm an sinh xã hội mà còn tạo điều kiện thuận lợi để đầu tư hạ tầng, tổ chức sản xuất và phát triển sinh kế theo hướng xanh, bền vững, lâu dài.

Gìn giữ giá trị văn hóa trong tăng trưởng xanh

Toàn tỉnh hiện có 64 làng nghề được công nhận, trong đó có 22 nghề truyền thống và 19 làng nghề truyền thống.

Việc bảo tồn và phát triển ngành nghề nông thôn không chỉ tạo việc làm ổn định, tăng thu nhập cho người dân mà còn góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa, sử dụng hợp lý tài nguyên bản địa và thúc đẩy du lịch nông thôn theo hướng đi phù hợp với mô hình kinh tế xanh.

Nhiều nghề thủ công truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số, như nghề đan lát của người Tày ở xã Nghĩa Đô (huyện Bảo Yên cũ), đã được ghi danh vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, mở ra cơ hội kết hợp bảo tồn, phát triển, sinh kế bền vững.

Bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình triển khai tăng trưởng xanh trong phát triển nông thôn ở Lào Cai vẫn đối mặt với không ít khó khăn, thách thức.

Nguồn lực đầu tư còn phân tán; cơ chế, chính sách tài chính hỗ trợ sản xuất xanh chưa đủ mạnh; chênh lệch về năng lực quản trị giữa các địa phương; hạn chế trong tiếp cận thị trường, công nghệ và nhận thức của một bộ phận chủ thể sản xuất.

Liên kết chuỗi giá trị ở một số lĩnh vực còn thiếu bền vững; chế biến sâu và thị trường tiêu thụ ổn định chưa nhiều, nhất là tại các vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Trong giai đoạn tới, Lào Cai xác định tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, ưu tiên nguồn lực cho các mô hình sản xuất xanh; nâng cao năng lực cho hợp tác xã, trang trại và chủ thể OCOP; thúc đẩy tín dụng xanh; phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn môi trường và truy xuất nguồn gốc.

Cùng với đó, là nhân rộng các mô hình thích ứng với biến đổi khí hậu, gắn bố trí ổn định dân cư với phát triển sinh kế bền vững; tăng cường truyền thông, lan tỏa các điển hình tiên tiến, tạo sự đồng thuận và tham gia chủ động của người dân.

Ông Nguyễn Hữu Trường, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chất lượng và Phát triển nông thôn tỉnh Lào Cai cho biết, trong triển khai tăng trưởng xanh, ngành tập trung tổ chức lại sản xuất theo hướng hiệu quả, tiêu chuẩn hóa và gắn với chuỗi giá trị.

Chương trình OCOP, phát triển hợp tác xã, liên kết sản xuất, tiêu thụ và bố trí ổn định dân cư được xác định là những cấu phần quan trọng, góp phần nâng cao năng lực chống chịu của cộng đồng nông thôn, thúc đẩy phát triển bền vững và gia tăng giá trị nông sản địa phương.

Tăng trưởng xanh trong nông nghiệp, nông thôn không còn là khẩu hiệu mà đã và đang trở thành yêu cầu thực tiễn của nền nông nghiệp hiện đại.

Với định hướng đúng đắn và sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành, Lào Cai đang từng bước hình thành nền nông nghiệp giá trị cao, giảm phát thải, thân thiện môi trường, nơi người dân nông thôn thực sự được hưởng lợi từ quá trình phát triển.