Giữ gìn hồn cốt của vùng đất "Tam Thàng"

Trong ký ức của người dân vùng đất Hòa Bình, câu ca "Nhất Bi, nhì Vang, tam Thàng, tứ Động" đã khẳng định vị thế của vùng đất Mường Thàng – một trong bốn vùng Mường cổ, nơi lưu giữ những giá trị văn hóa của đồng bào Mường. Sau khi thực hiện hợp nhất từ 4 xã Thạch Yên, Dũng Phong, Nam Phong và Tây Phong, xã Mường Thàng mang trên mình một vóc dáng mới với diện tích rộng lớn và dân số đông, trong đó dân tộc Mường chiếm trên 88%.

Sức sống của vùng đất cổ này không chỉ nằm ở những đồi cam, vườn mía xanh tốt mà còn hiện hữu rõ nét trong từng nếp nhà sàn, tiếng nói, trang phục và những phong tục tập quán lâu đời. Người dân nơi đây vẫn gìn giữ vẹn nguyên những nét đặc trưng như nghệ thuật chiêng Mường, Mo Mường, các điệu hát Thường rang, Bộ mẹng, hay bản sử thi "Đẻ đất - Đẻ nước" nổi tiếng. Những giá trị này không chỉ là niềm tự hào của người dân địa phương mà còn là tài sản quý giá đóng góp vào kho tàng văn hóa dân tộc.

Điểm nhấn ấn tượng nhất trong công tác bảo tồn văn hóa tại địa phương chính là việc duy trì các lễ hội truyền thống gắn liền với tín ngưỡng nông nghiệp. Cứ mỗi độ xuân về, Lễ hội Khai mùa Mường Thàng (tổ chức vào ngày 6/1 âm lịch) và Khai hội Chùa Khánh (ngày 5/1 âm lịch) lại trở thành nhịp cầu kết nối cộng đồng. Trong đó, Lễ hội Khai mùa Mường Thàng là một phần không thể tách rời của Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường – một di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Lễ hội Khai mùa không đơn thuần là hoạt động vui chơi mà mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc. Lễ hội được tổ chức trang trọng tại Miếu Cả nhằm tưởng nhớ công đức của Quốc Mẫu Hoàng Bà, Thành Hoàng và những bậc tiền nhân có công khai sơn phá thạch, dạy dân trồng lúa nước. Phần lễ với các nghi thức "gọi chiêng", "giới chiêng" do thầy Mo thực hiện, cùng tiếng trống Khai hạ vang vọng như lời thỉnh cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, nhà nhà ấm no. Phần hội lại là không gian trình diễn nghệ thuật dân gian đặc sắc với hát Ví, hát Đúm, Séc Púa và các trò chơi dân gian như bắn nỏ, ném còn, giã gạo... Tất cả tạo nên một không gian văn hóa sôi động, gắn kết cộng đồng bền chặt.

Để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực phát triển

Xác định văn hóa là nền tảng tinh thần và cũng là động lực cho sự phát triển, trong chương trình hành động nhiệm kỳ 2025 - 2030, Đảng ủy xã Mường Thàng đã đưa nội dung "giữ gìn, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc" vào nhiệm vụ trọng tâm. Điều này thể hiện tầm nhìn chiến lược của cấp ủy, chính quyền địa phương trong việc khai thác tiềm năng thế mạnh sẵn có để thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

Ông Bùi Văn Liển, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Thàng cho biết, để hồn cốt văn hóa Mường Thàng không bị mai một trước tác động của đời sống hiện đại, xã đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Một trong những ưu tiên hàng đầu là đầu tư, tôn tạo các quần thể di tích lịch sử, văn hóa trên địa bàn. Việc làm này không chỉ tạo ra không gian sinh hoạt văn hóa cho nhân dân mà còn tạo sức hút đối với du khách thập phương, biến di sản thành tài sản phục vụ đời sống.

Nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới của xã là gắn kết chặt chẽ giữa bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng. Theo đó, địa phương sẽ thực hiện các giải pháp bền vững để bảo tồn tiếng nói, trang phục và các tập quán tốt đẹp ngay từ trong mỗi gia đình, xóm bản. Các chương trình mục tiêu sẽ được triển khai để nghiên cứu, phục dựng và quảng bá sâu rộng hơn nữa những giá trị của Mo Mường, nghệ thuật chiêng Mường và ẩm thực dân tộc.

Đặc biệt, việc tổ chức thường niên các lễ hội quy mô lớn như Lễ khai hội Mường Thàng không chỉ là dịp để quảng bá hình ảnh địa phương mà còn là cơ hội để thu hút các nguồn lực xã hội đầu tư vào du lịch. Từ việc tham gia vào các trò chơi dân gian, trải nghiệm không gian văn hóa bản địa, du khách sẽ đóng góp vào việc tăng thu nhập cho người dân, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn.

Với quyết tâm của chính quyền và sự đồng lòng của người dân, Mường Thàng đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu nâng cao năng lực lãnh đạo, khai thác hiệu quả thế mạnh địa phương. Việc bảo tồn văn hóa không chỉ dừng lại ở các nghi lễ mà đã thực sự trở thành sức mạnh nội sinh, góp phần xây dựng nông thôn mới giàu bản sắc, hướng tới sự phát triển toàn diện và bền vững cho vùng đất Mường Thàng.