Theo kế hoạch, trong 5 năm tới, toàn tỉnh Điện Biên sẽ trồng mới khoảng 12.000ha, bình quân mỗi năm đưa thêm 2.400ha cà phê vào sản xuất. Riêng năm 2026, theo Nghị quyết số 04-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng - an ninh và xây dựng hệ thống chính trị, Điện Biên phấn đấu trồng mới 5.000ha, nâng tổng diện tích cà phê lên trên 13.000ha.

Ông Lê Xuân Cảnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Điện Biên cho biết: “Để hoàn thành mục tiêu theo Nghị quyết, ngay từ cuối năm 2025, Sở đã tham mưu UBND tỉnh chỉ đạo các địa phương rà soát quỹ đất, vận động người dân đăng ký diện tích trồng mới, đồng thời chuẩn bị nguồn giống chất lượng cao, bảo đảm xuống giống đúng khung thời vụ. Đối với những địa phương chưa tự chủ được nguồn giống, Sở đề nghị chính quyền cấp xã tổng hợp cụ thể nhu cầu, gửi về để xây dựng phương án cung ứng kịp thời”.

Theo báo cáo của Sở, nhiều xã đã chủ động xây dựng vườn ươm, tự sản xuất cây giống tại chỗ. Một số địa phương đăng ký diện tích trồng mới vượt kế hoạch giao. Việc chuẩn bị giống trước mùa mưa được xem là khâu then chốt nhằm bảo đảm tỷ lệ cây sống, giảm chi phí cho người dân và hạn chế rủi ro khi mở rộng diện tích lớn trong thời gian ngắn.

Tại xã Mường Mùn, đến hết năm 2025, diện tích cà phê đạt trên 500ha. Theo Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã nhiệm kỳ 2025 – 2030, mục tiêu đến năm 2030 phát triển 1.500ha, hình thành vùng sản xuất tập trung. Tuy nhiên, bước sang năm 2026, xã đặt kế hoạch trồng mới khoảng 1.200ha, phấn đấu đưa tổng diện tích lên 1.700ha ngay trong năm đầu nhiệm kỳ, vượt 200ha so với chỉ tiêu cả giai đoạn.

Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch UBND xã Mường Mùn, cho biết xã đã thành lập các tổ công tác xuống từng thôn, bản tuyên truyền, vận động người dân chuyển đổi đất nương kém hiệu quả sang trồng cà phê. Khi người dân đăng ký đủ diện tích theo kế hoạch, xã triển khai xây dựng 7 vườn ươm tại 7 bản để chủ động nguồn giống. Cây giống hiện sinh trưởng tốt, sẵn sàng cung ứng cho vụ trồng mới. Dự kiến trong tháng 3 sẽ tổ chức ra quân đào hố, tháng 5 đồng loạt xuống giống khi bắt đầu mùa mưa.

Cách làm của Mường Mùn cho thấy quá trình mở rộng diện tích không diễn ra tự phát mà có lộ trình, có chuẩn bị về kỹ thuật và nguồn lực. Việc đặt mục tiêu cao ngay từ năm đầu nhiệm kỳ được địa phương xác định là giải pháp tạo đà cho các năm tiếp theo, đồng thời tận dụng sự đồng thuận đang ở mức cao trong nhân dân.

Bản Hỏm Hốc là nơi đăng ký diện tích chuyển đổi lớn nhất xã Mường Mùn trong năm 2026. Đến hết năm 2025, toàn bản có trên 60ha cà phê. Năm 2026, bản đăng ký trồng mới thêm 130ha, nâng tổng diện tích lên gần 200ha. Ông Lò Văn Giót cho biết: “Gia đình ông đã chuyển đổi hơn 2ha đất nương sang trồng cà phê từ năm trước, cây sinh trưởng ổn định. Năm nay, gia đình tiếp tục đăng ký thêm 6ha. Hiện người dân trong bản tập trung chăm sóc vườn ươm, chuẩn bị xuống giống đúng thời vụ để bảo đảm tỷ lệ sống cao”.

Không chỉ Mường Mùn, xã Chiềng Sinh cũng được xác định là vùng trọng điểm trong tái cơ cấu nông nghiệp. Năm 2025, diện tích cây công nghiệp của xã tăng mạnh; riêng cà phê đạt hơn 310ha, bằng 151% kế hoạch giao. Bước sang năm 2026, xã đặt mục tiêu trồng mới 800ha.

Ông Đỗ Văn Sơn, Chủ tịch UBND xã Chiềng Sinh, cho biết: “Xã đã chỉ đạo bộ phận chuyên môn phối hợp với các thôn, bản rà soát quỹ đất, tổ chức gieo ươm, vận động người dân đăng ký diện tích. Việc phát triển cà phê được lồng ghép với mục tiêu nâng cao giá trị sản xuất trên đơn vị diện tích, từng bước hình thành vùng nguyên liệu tập trung phục vụ chế biến và liên kết tiêu thụ”.

Tại xã Na Son, năm 2026 địa phương đặt mục tiêu trồng mới từ 150 – 160ha, nâng tổng diện tích lên gần 250ha. Ông Nguyễn Thanh Lâm, Phó Chủ tịch UBND xã, cho biết: “Đến nay diện tích đăng ký đã đạt 100% chỉ tiêu. Người dân chủ động chuẩn bị đất, chờ mùa mưa để xuống giống. Do chưa tự chủ được nguồn cây giống, xã đã tổng hợp nhu cầu, đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường hỗ trợ cung ứng đầy đủ, đúng thời điểm”.

Từ các địa phương có thể thấy, việc phát triển cà phê đang được triển khai theo hướng đồng bộ: rà soát quỹ đất, vận động đăng ký, chuẩn bị giống, tổ chức đào hố, xuống giống đúng khung thời vụ. Cách tiếp cận này nhằm hạn chế tình trạng mở rộng diện tích nhưng thiếu liên kết, thiếu kỹ thuật hoặc thiếu đầu ra – những vấn đề từng xảy ra với một số loại cây trồng khác.

Vấn đề đặt ra là vì sao Điện Biên lựa chọn cà phê làm cây trồng chủ lực? Thực tế cho thấy, nhiều vùng của tỉnh có độ cao, khí hậu phù hợp với giống cà phê Arabica. Sản phẩm đã có chỗ đứng nhất định trên thị trường, đặc biệt ở phân khúc cà phê chất lượng cao. Nếu diện tích được mở rộng gắn với quy trình sản xuất đồng bộ, truy xuất nguồn gốc và liên kết chế biến, giá trị thu được trên mỗi hecta có thể cao hơn so với nhiều loại cây trồng ngắn ngày.

Mục tiêu đến cuối nhiệm kỳ 2025 – 2030, Điện Biên phấn đấu trở thành địa phương có diện tích cà phê Arabica lớn thứ hai cả nước. Để đạt được vị trí này, ngoài việc mở rộng diện tích, tỉnh cần song song xây dựng thương hiệu, nâng cao chất lượng chế biến và thu hút doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị. Diện tích lớn nhưng thiếu liên kết tiêu thụ sẽ tạo áp lực về thị trường; ngược lại, nếu hình thành được vùng nguyên liệu tập trung, ổn định, khả năng thu hút đầu tư sẽ cao hơn.

Với kế hoạch cụ thể ngay từ năm đầu giai đoạn, cùng sự tham gia của chính quyền các cấp và người dân, mục tiêu đưa cà phê trở thành cây trồng chủ lực tại Điện Biên không dừng ở định hướng mà đang được cụ thể hóa bằng diện tích, tiến độ và hành động. Từ hơn 8.000ha hiện có đến mốc 20.000ha vào năm 2030 là quãng đường không ngắn, nhưng với cách làm đang triển khai, câu hỏi “Tại sao không?” dần có cơ sở để trả lời bằng những con số và diện tích thực tế trên quả đồi.