Đỏ lửa theo mùa nhãn

Giữa tháng 7, khi những vườn nhãn dọc đôi bờ sông Mã vào chính vụ thu hoạch, khắp các xã Sông Mã, Chiềng Khoong, Chiềng Sơ, Mường Hung lại rộn ràng bước vào mùa chế biến long nhãn.

Từ sáng sớm đến tận khuya, các lò sấy đỏ lửa liên tục. Tiếng máy vận hành hòa cùng tiếng người tách cùi, xếp khay, đảo nhãn, đóng gói tạo nên bầu không khí hối hả của một mùa sản xuất cao điểm.

Trên những sân phơi, từng xe nhãn tươi nối nhau cập bến. Bên trong các cơ sở chế biến, hàng chục lao động làm việc không ngơi tay để kịp đưa những mẻ nhãn vào lò đúng thời điểm, bảo đảm chất lượng sản phẩm.

Theo thống kê, khu vực Sông Mã hiện có gần 7.400 ha nhãn, trong đó hơn 4.200 ha đang cho thu hoạch, với sản lượng năm nay ước đạt từ 50.000-60.000 tấn quả tươi. Bên cạnh tiêu thụ quả tươi, hệ thống lò sấy đã trở thành "van điều tiết" quan trọng, giúp giảm áp lực tiêu thụ trong thời điểm chính vụ, hạn chế tình trạng được mùa mất giá.

Ông Nguyễn Văn Đồng, Chủ tịch UBND xã Chiềng Khoong cho biết, địa phương hiện có hơn 150 lò sấy long nhãn hoạt động. Từ năm 2020 đến nay, 84 hộ dân đã được hỗ trợ đầu tư cơ sở chế biến với tổng kinh phí hơn 2 tỷ đồng, từng bước hình thành vùng chế biến tập trung, tạo việc làm cho khoảng 2.000 lao động mỗi vụ.

Tại bản Nà Cần 2, xã Chiềng Sơ, cơ sở chế biến của anh Cà Văn Long những ngày này luôn sáng đèn. Những xe nhãn tươi liên tục được đưa về, công nhân tất bật phân loại, bóc cùi, xếp khay để kịp đưa vào lò sấy.

Đầu tư lò sấy từ năm 2020, mỗi vụ gia đình anh Long chế biến khoảng 400-600 tấn nhãn tươi.

Anh Long chia sẻ: "Trước đây chủ yếu bán nhãn tươi nên giá cả bấp bênh, phụ thuộc thương lái. Từ khi đầu tư lò sấy, chúng tôi chủ động thu mua nhãn cho bà con, vừa giữ giá sản phẩm, vừa có thể bảo quản để bán quanh năm".

Mỗi mùa nhãn, cơ sở của anh Long tạo việc làm cho 20-30 lao động thời vụ, chủ yếu là phụ nữ và người lớn tuổi tại địa phương, với thu nhập từ 150.000-250.000 đồng/người/ngày. Nhờ có việc làm ngay tại quê hương, nhiều lao động có thêm nguồn thu nhập ổn định trong những tháng cao điểm.

Nâng giá trị đặc sản từ chế biến sâu

Không chỉ góp phần giải quyết đầu ra cho quả nhãn, nghề sấy long nhãn còn mở ra hướng phát triển bền vững cho vùng nguyên liệu Sông Mã. Khi giá trị sản phẩm được nâng lên, người trồng nhãn cũng yên tâm đầu tư chăm sóc, sản xuất theo các tiêu chuẩn an toàn, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Hiện khu vực Sông Mã có trên 700 cơ sở chế biến, trong đó hơn 600 lò sấy hoạt động thường xuyên. Công nghệ chế biến ngày càng được cải tiến, giúp sản phẩm giữ được màu sắc tự nhiên, hương vị đặc trưng và kéo dài thời gian bảo quản.

Đại diện HTX Bảo Minh (xã Chiềng Khoong) cho biết, sản phẩm long nhãn OCOP 3 sao của HTX được chế biến từ vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn VietGAP. Toàn bộ quy trình từ thu mua, sơ chế đến sấy và đóng gói đều được kiểm soát chặt chẽ, bảo đảm chất lượng đồng đều, từng bước mở rộng thị trường trong nước và hướng tới xuất khẩu.

Để nâng cao năng lực chế biến, những năm gần đây tỉnh Sơn La đã hỗ trợ hàng trăm cơ sở đầu tư kho lạnh, lò sấy và thiết bị chế biến với tổng kinh phí hơn 27 tỷ đồng. Đây là nền tảng quan trọng giúp nâng cao giá trị nông sản, giảm áp lực tiêu thụ trong mùa vụ và đáp ứng yêu cầu của các thị trường ngày càng khắt khe.

Theo ông Nguyễn Phúc Nguyên, Phó Chủ tịch UBND xã Chiềng Khương, địa phương hiện có gần 900 ha nhãn. Việc phát triển các sản phẩm chế biến từ quả nhãn là hướng đi lâu dài, góp phần nâng cao giá trị nông sản, tạo việc làm, tăng thu nhập và giúp người dân yên tâm gắn bó với cây nhãn.

Khi hoàng hôn buông xuống cũng là lúc những lò sấy ở vùng nhãn Sông Mã tiếp tục đỏ lửa. Ánh lửa hồng cùng hương thơm dịu của long nhãn lan tỏa khắp các bản làng, minh chứng cho sự cần cù của người dân vùng đất bên dòng sông Mã.

Từ những quả nhãn tươi của mùa vụ hôm nay, những mẻ long nhãn vàng óng đang góp phần nâng tầm đặc sản Sơn La, mở rộng cánh cửa đến với nhiều thị trường trong nước và quốc tế.