Những năm qua, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Sơn La xác định chi trả tiền dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) qua tài khoản ngân hàng là giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm công khai, minh bạch, an toàn, đồng thời hạn chế rủi ro trong quá trình giao dịch bằng tiền mặt.

Đến năm 2026, hơn 39.000 chủ rừng trên địa bàn tỉnh được chi trả tiền DVMTR thông qua Agribank và Ngân hàng Chính sách xã hội, với tổng số tiền 237,3/237,5 tỷ đồng, đạt 99,99% kế hoạch.

Tuy nhiên, bên cạnh việc bảo đảm nguồn tiền đến đúng đối tượng, đầy đủ và kịp thời, vấn đề quan trọng hơn là làm thế nào để đồng tiền DVMTR thực sự phát huy hiệu quả, trở thành nguồn lực giúp người dân phát triển kinh tế, cải thiện sinh kế, nâng cao thu nhập và gắn lợi ích kinh tế với trách nhiệm bảo vệ, phát triển rừng.

Để làm rõ những kết quả nổi bật cũng như định hướng trong thời gian tới, phóng viên Báo Nông thôn Ngày nay/Dân Việt/Trang Trại Việt đã có cuộc trao đổi với ông Lê Mạnh Thắng, Phó Giám đốc Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Sơn La.

Chi trả qua ngân hàng công khai, minh bạch

Phóng viên: Thưa ông, việc chi trả tiền dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) qua tài khoản ngân hàng đã được Quỹ triển khai như thế nào trong những năm qua? Quỹ gặp những thuận lợi, khó khăn gì khi vận động đồng bào vùng cao, nơi điều kiện tiếp cận ngân hàng, mạng lưới viễn thông còn hạn chế, chuyển đổi sang thanh toán không dùng tiền mặt?

Ông Lê Mạnh Thắng: Việc chi trả tiền DVMTR qua tài khoản ngân hàng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Quỹ kiên trì thực hiện trong nhiều năm qua, nhằm bảo đảm công khai, minh bạch, đồng thời giảm thiểu rủi ro khi giao dịch bằng tiền mặt cho cả chủ rừng và cán bộ chi trả.

Từ năm 2019, Quỹ đã thí điểm nhiều hình thức thanh toán không dùng tiền mặt như qua ngân hàng, bưu điện và ví điện tử. Đến nay, hình thức chi trả qua tài khoản ngân hàng được lựa chọn là chủ yếu bởi tính an toàn, thuận tiện và minh bạch.

Trong giai đoạn đầu, từ năm 2019-2023, Quỹ tích cực phối hợp với các bên liên quan tuyên truyền, vận động chủ rừng mở tài khoản; hỗ trợ chủ rừng làm thủ tục mở tài khoản và phối hợp với ngân hàng tổ chức các điểm chi trả tại xã. Qua thời gian, đa số chủ rừng đã dần quen với phương thức chi trả mới.

Tính đến năm 2026, Quỹ phối hợp với Agribank Chi nhánh Sơn La và Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh tổ chức chi trả cho hơn 39.000 chủ rừng trên địa bàn, với số tiền 237,3/237,5 tỷ đồng, đạt 99,99% kế hoạch.

Tuy vậy, quá trình vận động đồng bào vùng cao chuyển đổi sang thanh toán không dùng tiền mặt vẫn còn gặp một số khó khăn nhất định. Do đặc thù địa hình miền núi, nhiều chủ rừng ở vùng sâu, vùng xa được giao diện tích nhỏ, số tiền chi trả không lớn; trong khi điều kiện tiếp cận dịch vụ ngân hàng, hạ tầng viễn thông kỹ năng sử dụng dịch vụ số còn hạn chế.

Để tiền DVMTR trở thành nguồn lực phát triển sinh kế

Phóng viên: Thưa ông, để tiền DVMTR không chỉ dừng lại ở việc chi trả đúng, đủ, kịp thời mà còn thực sự trở thành nguồn lực giúp hộ dân phát triển kinh tế, thoát nghèo bền vững, Quỹ đã có những giải pháp, mô hình cụ thể nào để hướng dẫn, khuyến khích người dân sử dụng hiệu quả khoản tiền này, chẳng hạn như đầu tư vào sản xuất, chăn nuôi, trồng trọt dưới tán rừng, thay vì chỉ tiêu dùng đơn thuần?

Ông Lê Mạnh Thắng: Quan điểm của Quỹ là tiền DVMTR không chỉ là khoản hỗ trợ hằng năm mà phải trở thành nguồn lực để cộng đồng đầu tư cho bảo vệ rừng và phát triển sinh kế bền vững.

Ngay từ khi triển khai chính sách, Quỹ đã phối hợp với các dự án và đơn vị liên quan tìm giải pháp giúp chủ rừng, nhất là chủ rừng cộng đồng, quản lý và sử dụng hiệu quả nguồn tiền này.

Năm 2021, Quỹ tham mưu UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 273/KH-UBND nhằm xây dựng, nhân rộng mô hình quy chế quản lý, sử dụng tiền DVMTR tại cộng đồng. Đến nay, các cộng đồng đã xây dựng được hơn 1.000 quy chế, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng nguồn tiền DVMTR.

Qua thực tế cho thấy, việc xây dựng quy chế đã tạo chuyển biến tích cực. Các cộng đồng sử dụng tiền hợp lý hơn cho quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, nâng cao thu nhập cho hộ gia đình. Đặc biệt, nguồn tiền DVMTR đã góp phần xây dựng, sửa chữa hơn 5.000 công trình phúc lợi, công trình nông thôn mới, qua đó góp phần giảm nghèo và nâng cao đời sống người dân.

Từ những kết quả đạt được, năm 2025, Quỹ tiếp tục tham mưu UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 156/KH-UBND. Mục tiêu là phát huy kết quả của Kế hoạch số 273/KH-UBND, hỗ trợ các cộng đồng hoàn thiện, xây dựng quy ước bảo vệ và phát triển rừng gắn với sử dụng tiền DVMTR tại thôn, bản.

Qua đó giúp cộng đồng quản lý, bảo vệ, phát triển rừng và sử dụng tiền DVMTR thiết thực, hiệu quả, bảo đảm công khai, dân chủ, khách quan và công bằng.

Bên cạnh đó, Quỹ phối hợp với các dự án và đơn vị liên quan thúc đẩy nhiều mô hình sinh kế như trồng dược liệu dưới tán rừng, phát triển măng tre Bát Độ, chăn nuôi giống bản địa, trồng cây gỗ lớn, phát triển du lịch sinh thái cộng đồng.

Đơn cử, mô hình trồng sa nhân đỏ dưới tán rừng tại bản Nậm Nghẹp, xã Ngọc Chiến, quy mô 2ha và bản Cổng Chặp, xã Bình Thuận, quy mô 3ha, cho doanh thu dự kiến khoảng 132-144 triệu đồng/năm, lợi nhuận 53-65 triệu đồng/năm.

Tại xã Mường Bang, mô hình trồng măng tre Bát Độ đã trồng hơn 19.000 cây trên gần 52ha và bắt đầu cho thu hoạch. Ở Yên Châu, mô hình chăn nuôi lợn bản đang phát phát triển, tạo nguồn quỹ quay vòng cho cộng đồng.

Hay mô hình trồng cây tếch gắn với tiền DVMTR tại bản Na Lun, phường Mộc Châu, được duy trì liên tục trong 5 năm nhờ sự đóng góp ngày công tự nguyện của người dân. Đây cũng là tiền đề để hướng tới chi trả tín chỉ carbon rừng.

Ngoài ra còn có các mô hình nuôi vịt bản, du lịch xanh tại xã Ngọc Chiến đang được triển khai và bước đầu mang lại những tín hiệu tích cực.

Thời gian tới, Quỹ tiếp tục tuyên truyền, hướng dẫn, hỗ trợ và thúc đẩy nhân rộng các mô hình hiệu quả ra toàn tỉnh; đồng thời hướng dẫn những địa bàn chưa triển khai sớm bắt tay thực hiện.

Mục tiêu cuối cùng là đưa tiền DVMTR trở thành nguồn lực phát triển kinh tế bền vững, chứ không chỉ dừng lại ở một khoản chi trả hằng năm.

Nâng năng lực quản lý, đẩy mạnh chuyển đổi số

Phóng viên: Thưa ông, trong thời gian tới, Quỹ có kế hoạch gì để với chính quyền địa phương, các tổ chức đoàn thể để nâng cao nhận thức, năng lực quản lý tài chính cho cộng đồng, giúp bà con sử dụng nguồn tiền DVMTR một cách hiệu quả, bền vững nhất?

Ông Lê Mạnh Thắng: Trong thời gian tới, Quỹ sẽ tập trung vào một số nhóm nhiệm vụ trọng tâm.

Thứ nhất, tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn, hướng dẫn và phổ biến chính sách chi trả DVMTR, quản lý, sử dụng tiền DVMTR; nâng cao nhận thức của chủ rừng, nhất là các cộng đồng dân cư. Nội dung này gắn với triển khai Kế hoạch số 156/KH-UBND ngày 22/7/2025 của UBND tỉnh, trong đó chú trọng hướng dẫn cộng đồng xây dựng và thực hiện tốt quy chế quản lý, sử dụng tiền tại thôn, bản.

Thứ hai, tăng cường phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan để nâng cao chất lượng rừng cung ứng DVMTR; nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, đồng thời thúc đẩy phát triển sinh kế dưới tán rừng.

Thứ ba, tập trung hướng dẫn chủ rừng tham gia chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ trong quản lý, bảo vệ và phát triển rừng cũng như sử dụng tiền DVMTR hiệu quả. Việc đầu tư phải phù hợp điều kiện kinh tế - xã hội từng địa phương, hướng tới nâng cao đời sống người dân và phát triển lâm nghiệp bền vững.

Thứ tư, tiếp tục duy trì kết quả chi trả qua tài khoản ngân hàng, bảo đảm công khai, minh bạch; đồng thời nghiên cứu, đồng hành cùng chủ rừng tìm kiếm các phương thức thanh toán phù hợp với sự phát triển của khoa học, công nghệ.

Thứ năm, đẩy mạnh kiểm tra, giám sát việc quản lý, sử dụng tiền DVMTR tại cơ sở; kịp thời nắm bắt và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện.

Chúng tôi tin rằng, khi chính sách được thực hiện công khai, minh bạch, người dân được hưởng lợi thiết thực và chủ động tham gia bảo vệ rừng thì rừng sẽ được giữ vững, sinh kế được cải thiện.

Qua đó, chính sách chi trả DVMTR sẽ tiếp tục phát huy hiệu quả, không chỉ tạo nguồn lực bảo vệ rừng mà còn góp phần nâng cao thu nhập, giảm nghèo và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững ở các địa bàn miền núi Sơn La.

Trân trọng cảm ơn ông Lê Mạnh Thắng, Phó Giám đốc Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Sơn La, đã dành thời gian trao đổi, cung cấp những thông tin thiết thực, góp phần làm rõ hiệu quả chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng, cũng như những giải pháp đưa nguồn tiền này trở thành động lực phát triển sinh kế, nâng cao thu nhập và bảo vệ rừng bền vững trên địa bàn tỉnh Sơn La.