Xây dựng hệ sinh thái dược liệu hiện đại, bền vững

Được thiên nhiên ưu đãi với khoảng 850 loài cây thuốc, trong đó có nhiều loài quý hiếm đặc hữu của dãy Hoàng Liên Sơn, Lào Cai từ lâu được xem là một trong những “thủ phủ” dược liệu của cả nước. Không chỉ dừng ở tiềm năng, tỉnh đang đặt quyết tâm biến lợi thế này thành ngành hàng có giá trị kinh tế cao, gắn với bảo vệ rừng và phát triển sinh kế cho đồng bào vùng cao.

Theo định hướng giai đoạn 2026 - 2030, Lào Cai phấn đấu hình thành các vùng sản xuất dược liệu tập trung, liên kết chặt chẽ với chế biến và tiêu thụ bền vững. Tổng diện tích trồng dược liệu dự kiến đạt trên 8.500ha, sản lượng khoảng 40.000 tấn, giá trị ngành hàng sau chế biến đạt hơn 2.000 tỷ đồng mỗi năm.

Trong đó, quế tiếp tục được xác định là ngành hàng chủ lực. Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 phát triển khoảng 150.000ha quế, sản lượng vỏ quế khô đạt 50.000 tấn/năm, giá trị sản phẩm sau chế biến vượt 18.000 tỷ đồng.

Để đạt được mục tiêu này, Lào Cai chú trọng đồng thời cả mở rộng quy mô lẫn nâng cao chất lượng sản xuất. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là chủ động nguồn giống. Tỉnh dự kiến xây dựng ít nhất 4 cơ sở ươm, nhân giống tại các vùng trọng điểm như Y Tý, Bắc Hà, Púng Luông và Sa Pa nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển vùng nguyên liệu.

Cùng với đó, Trung tâm nghiên cứu giống quế và hệ thống vườn giống gốc tiếp tục được đầu tư nhằm bảo đảm cây giống đạt chuẩn kỹ thuật, sạch bệnh, phù hợp điều kiện sinh thái từng vùng. Công tác bảo tồn nguồn gen quý hiếm tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên và các khu bảo tồn thiên nhiên cũng được tăng cường thông qua xây dựng danh mục các loài cấm khai thác, bảo tồn nguồn gen và số hóa dữ liệu nhận diện dược liệu.

Tầm nhìn đến năm 2050, Lào Cai hướng tới xây dựng hệ sinh thái dược liệu đồng bộ, hiện đại và bền vững. Các vùng nguyên liệu sẽ được ổn định trên diện tích hơn 10.000ha, gắn với hệ thống chế biến sâu và logistics hiện đại. Khi đó, địa phương không chỉ là nơi cung cấp nguyên liệu mà còn trở thành trung tâm nghiên cứu, bảo tồn, phát triển dược liệu kết hợp du lịch sinh thái và trải nghiệm văn hóa y học cổ truyền.

Đẩy mạnh chế biến sâu, mở rộng thị trường quốc tế

Một trong những điểm nhấn quan trọng trong chiến lược phát triển dược liệu của Lào Cai là chuyển mạnh từ sản xuất nguyên liệu thô sang chế biến sâu nhằm nâng cao giá trị gia tăng.

Tỉnh đặt mục tiêu thu hút đầu tư xây dựng ít nhất 6 cơ sở chế biến dược liệu mới, hướng tới 50% sản lượng được chế biến sâu thành các sản phẩm có giá trị cao như tinh dầu quế, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm từ dược liệu.

Để nâng cao sức cạnh tranh, các tiêu chuẩn quốc tế như GACP-WHO, ISO, HACCP, GMP sẽ được áp dụng đồng bộ trong sản xuất và chế biến. Đây được xem là điều kiện quan trọng để dược liệu Lào Cai từng bước tiếp cận các thị trường khó tính.

Khoa học công nghệ và chuyển đổi số cũng được xác định là giải pháp then chốt. Tỉnh sẽ ứng dụng công nghệ nuôi cấy mô để nhân giống nhanh các loài cây chủ lực; đồng thời áp dụng hệ thống GIS, viễn thám trong quản lý vùng trồng, theo dõi sinh trưởng và cảnh báo dịch bệnh.

Hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử bằng mã QR sẽ được triển khai rộng rãi nhằm minh bạch thông tin sản phẩm, nâng cao niềm tin của người tiêu dùng và khẳng định thương hiệu “Dược liệu Lào Cai”.

Đáng chú ý, tỉnh cũng định hướng xây dựng “Bảo tàng Dược liệu Lào Cai” ứng dụng công nghệ số, vừa phục vụ công tác bảo tồn, vừa trở thành điểm đến trải nghiệm văn hóa y học cổ truyền dành cho du khách.

Song song với phát triển sản xuất, Lào Cai tập trung mở rộng thị trường tiêu thụ và xây dựng thương hiệu sản phẩm. Địa phương phấn đấu phát triển ít nhất 100 sản phẩm OCOP từ dược liệu đạt từ 3 sao trở lên, đồng thời đẩy mạnh xúc tiến thương mại tại Trung Quốc và các thị trường tiềm năng như Nhật Bản, Hàn Quốc, EU, Mỹ.

Trong quá trình phát triển, tỉnh đặc biệt chú trọng kết hợp tri thức bản địa của đồng bào dân tộc thiểu số với tiến bộ khoa học kỹ thuật nhằm tạo ra các sản phẩm đặc trưng, có chỉ dẫn địa lý và giá trị riêng biệt.

Bên cạnh đó, nhiều chính sách ưu đãi về đất đai, tín dụng, thuế và hạ tầng sẽ được triển khai để thu hút doanh nghiệp, hợp tác xã đầu tư vào lĩnh vực dược liệu, hình thành các chuỗi liên kết bền vững giữa Nhà nước, doanh nghiệp, nhà khoa học và người dân.

Chiến lược phát triển dược liệu đến năm 2030, định hướng đến năm 2050 không chỉ thể hiện quyết tâm phát triển kinh tế xanh của Lào Cai mà còn là bước đi quan trọng trong bảo vệ rừng, giữ gìn đa dạng sinh học và phát huy giá trị văn hóa bản địa.

Với lộ trình rõ ràng và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, “kho báu xanh” nơi vùng cao Tây Bắc được kỳ vọng sẽ trở thành động lực tăng trưởng mới, mang lại sinh kế bền vững cho người dân Lào Cai.