Từ cây trồng xóa nghèo đến nguồn thu nhập chủ lực

Sau hơn hai thập kỷ bén rễ trên vùng đất Mường Hum, cây chè đã không còn là cây trồng phụ mà trở thành sinh kế quan trọng của nhiều hộ dân địa phương.

Gia đình bà Hoàng Thị Mây, ở thôn Mường Hum, là một trong những hộ gắn bó lâu năm với cây chè.

"Trước đây gia đình chủ yếu trồng ngô nhưng hiệu quả kinh tế thấp, thường xuyên bị gia súc phá hoại, có năm gần như mất trắng. Từ khi chuyển đổi sang trồng chè, đời sống gia đình từng bước ổn định hơn. Mỗi năm, cây chè mang lại nguồn thu gần 100 triệu đồng, giúp gia đình tôi trang trải chi phí sinh hoạt và nuôi các con ăn học", bà Mây chia sẻ.

Tương tự, gia đình anh Trương Văn Dũng đã có gần 20 năm gắn bó với cây chè và hiện duy trì hơn 3 ha chè Bát Tiên. Trước đây, sản phẩm chủ yếu bán cho thương lái nên giá cả bấp bênh, phụ thuộc nhiều vào thị trường. Nhận thấy nhu cầu tiêu thụ chè chất lượng cao ngày càng tăng, anh Dũng mạnh dạn đầu tư máy sao chè để chế biến sản phẩm ngay tại địa phương.

Không chỉ tiêu thụ sản phẩm từ diện tích chè của gia đình, mỗi năm anh còn thu mua hơn 10 tấn chè búp tươi của người dân trong thôn để chế biến.

Theo anh Dũng, chè Bát Tiên có hương thơm đặc trưng, vị đậm đà nên ngày càng được người tiêu dùng ưa chuộng. Việc đầu tư chế biến sâu giúp nâng cao giá trị sản phẩm, đồng thời tăng đáng kể thu nhập so với hình thức bán nguyên liệu thô trước đây.

Được đưa vào trồng tại Mường Hum từ năm 2002, cây chè đã trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm để trở thành cây trồng chủ lực trong phát triển kinh tế địa phương.

Hiện, toàn xã có 112 ha chè, trong đó khoảng 30 ha chè Bát Tiên, còn lại là chè Shan. Khoảng 80 ha đang cho thu hoạch, sản lượng chè búp tươi đạt trên 651 tấn mỗi năm. Hơn 100 hộ dân tại các thôn Mường Hum, Piềng Láo, Ky Quan San tham gia trồng chè.

Với đặc tính phù hợp điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng vùng cao, cây chè đang góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống và mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững cho người dân địa phương.

Liên kết sản xuất, chế biến sâu để nâng cao giá trị

Nhằm phát triển cây chè theo hướng hàng hóa và bền vững, xã Mường Hum đã chú trọng xây dựng các mô hình liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm thông qua các hợp tác xã. Tiêu biểu là Hợp tác xã Chè Hướng Tâm với 9 thành viên, liên kết cùng khoảng 20 hộ dân trồng chè trên địa bàn.

Mỗi năm, Hợp tác xã thu mua từ 40 - 45 tấn chè búp tươi của người dân, chế biến khoảng 6 - 7 tấn chè khô cung cấp ra thị trường. Để giữ trọn hương vị đặc trưng của chè Bát Tiên, Hợp tác xã áp dụng phương pháp sao máy kết hợp sấy bằng lò củi theo hướng truyền thống.

Sau khi thu hái, chè được phơi tái từ 2 - 3 giờ nhằm giảm độ ẩm trước khi trải qua các công đoạn sao, vò, sao khô và lên hương. Dù quy trình khá công phu, nhưng thành phẩm tạo ra có màu sắc đẹp, hương thơm tự nhiên và vị đậm đặc trưng, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.

Bên cạnh hoạt động thu mua và chế biến, Hợp tác xã còn hỗ trợ người dân áp dụng quy trình sản xuất theo hướng hữu cơ, hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, thu hái đúng tiêu chuẩn và cung ứng vật tư sản xuất. Nhờ đó, chất lượng vùng nguyên liệu ngày càng được nâng cao, tạo dựng niềm tin đối với thị trường.

Theo anh Trương Văn Hướng, Giám đốc Hợp tác xã Chè Hướng Tâm, trước đây việc sản xuất chè trên địa bàn còn nhỏ lẻ, manh mún nên hiệu quả kinh tế chưa cao. Những năm gần đây, khi chè Mường Hum dần được thị trường biết đến và đầu ra thuận lợi hơn, người dân đã mạnh dạn mở rộng diện tích, đầu tư nâng cao chất lượng sản phẩm.

Hiện, sản phẩm chè Bát Tiên Mường Hum đã được công nhận OCOP 3 sao. Đây là động lực để hợp tác xã và người dân tiếp tục cải tiến mẫu mã, nâng cao chất lượng, từng bước xây dựng thương hiệu chè địa phương vững chắc trên thị trường.

Theo đánh giá của UBND xã Mường Hum, tiềm năng phát triển cây chè vẫn còn rất lớn. Tuy nhiên, diện tích sản xuất chưa tương xứng với lợi thế sẵn có; thị trường tiêu thụ vẫn phụ thuộc nhiều vào tư thương nên giá cả còn thiếu ổn định. Bên cạnh đó, nhiều hộ dân còn gặp khó khăn về vốn, việc ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, chế biến chưa đồng đều, hệ thống tưới tiêu còn hạn chế và phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên.

Ông Châu Văn Chung, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Hum, cho biết, thời gian tới địa phương sẽ tiếp tục tổ chức các lớp tập huấn sản xuất chè theo hướng hữu cơ, tạo điều kiện cho người dân tiếp cận nguồn vốn, đồng thời củng cố và phát triển các hợp tác xã nhằm tăng cường liên kết sản xuất, ứng dụng khoa học kỹ thuật và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng thuận lợi cùng định hướng phát triển theo chiều sâu, chè Mường Hum nói chung và chè Bát Tiên nói riêng đang từng bước khẳng định vị thế trên thị trường. Không chỉ mang lại giá trị kinh tế, cây chè còn mở ra sinh kế bền vững, góp phần giúp người dân vùng cao vươn lên làm giàu trên chính mảnh đất quê hương.