Thất bại nhiều lứa, nông dân Thái Nguyên vẫn bám nghề nuôi ốc nhồi

Nhìn những ao ốc đang vào kỳ thu hoạch, ít ai biết rằng cách đây khoảng 5 năm, ông Nguyễn Văn Sen từng nhiều lần đứng trước nguy cơ bỏ cuộc vì ốc chết hàng loạt.

Trước khi bén duyên với con ốc nhồi, gia đình ông Sen chỉ dựa vào mấy sào ruộng lúa. Mùa vụ xong, ông lại đi làm thuê để có thêm thu nhập. Ông Sen nhớ lại: "Gia đình tôi trước đây chỉ làm nông nghiệp, chủ yếu cấy lúa. Hồi còn khỏe thì cấy xong lại đi làm thuê, đi xây. Từ khi nuôi ốc thì phải ở nhà chăm sóc".

Những lứa nuôi đầu tiên không hề thuận lợi. Ốc chết, thua lỗ là chuyện thường xuyên xảy ra. Tuy nhiên, theo ông Sen, nuôi ốc vẫn có lợi thế hơn nhiều vật nuôi khác bởi mức độ rủi ro không quá lớn: "Nếu thất bại thì mỗi lứa cùng lắm chỉ mất khoảng 10-15 triệu đồng. Sau đó cải tạo lại ao là có thể nuôi tiếp", ông Sen nói.

Không chấp nhận dừng lại, người nông dân này dành nhiều thời gian đi học hỏi kinh nghiệm tại Lạng Sơn, Tuyên Quang, Phú Thọ và nhiều địa phương khác có nghề nuôi ốc phát triển.

Qua thực tế, ông nhận thấy nguồn nước ở mỗi vùng có đặc điểm khác nhau, ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ sinh trưởng của ốc. Từ đó, ông bắt đầu nghiên cứu cách bổ sung khoáng cho ao nuôi.

Ban đầu, ông chỉ sử dụng vôi bột để xử lý đáy ao. Khi quy mô nuôi tăng lên, phương pháp này không còn phù hợp. Ông phải tìm mua vôi dolomite chuyên dùng trong thủy sản để cải tạo môi trường nước.

Không chỉ vậy, ông còn trải qua nhiều lần thất bại trong việc phòng trị bệnh cho ốc. Có thời điểm, ông sử dụng thuốc kháng sinh dành cho người và thấy hiệu quả bước đầu, nhưng càng về sau thuốc càng giảm tác dụng. Sau quá trình tìm hiểu, ông chuyển sang sử dụng thuốc chuyên biệt dành cho ốc, nhờ đó việc phòng và điều trị bệnh đạt hiệu quả hơn, giúp mô hình dần đi vào ổn định.

Theo ông Sen, thời điểm giao mùa, đặc biệt khi trời nắng gắt rồi bất ngờ có mưa lớn, là lúc ốc dễ bị sốc nhiệt và mắc bệnh đường ruột. "Nếu không xử lý kịp thời thì ốc chết rất nhanh. Có khi chết vài ba tạ mỗi ngày, chỉ vài hôm là mất cả ao", ông Sen chia sẻ.

Nuôi ốc nhồi cho thu nhập cao hơn cấy lúa

Hiện gia đình ông Sen có 5 sào ao nuôi ốc nhồi. Mật độ thả khoảng 3 vạn con/sào. Sau khoảng 4 tháng, ốc đạt kích cỡ thương phẩm và có thể xuất bán.

Thức ăn của ốc chủ yếu là các loại thực vật mềm như bèo tấm, bèo cái, lá đu đủ, lá sắn và nhiều loại cỏ xanh nên chi phí thức ăn không quá lớn.

Theo tính toán của ông Sen, nếu chăm sóc tốt, năng suất bình quân đạt khoảng 7 tạ ốc thương phẩm/sào/năm. Những năm thuận lợi có thể đạt trên 1 tấn/sào. Năm ngoái, gia đình ông thu được khoảng 2,5 tấn ốc trên diện tích 5 sào. Năm nay, ông đã bán khoảng 2 tấn ốc chỉ trên 3 sào nuôi.

Mặc dù giá bán biến động mạnh, dao động từ khoảng 20.000 đồng đến hơn 50.000 đồng/kg tùy kích cỡ, nhưng sau khi trừ toàn bộ chi phí, mỗi sào vẫn mang lại lợi nhuận khoảng 25 triệu đồng/năm.

"So với cây lúa thì hiệu quả kinh tế cao hơn rất nhiều. Khu vực này không phù hợp trồng màu, còn nuôi ốc thì mỗi ngày chỉ cần khoảng hai giờ để kiểm tra ao và cho ăn, thời gian còn lại vẫn có thể làm việc khác", ông Sen cho biết.

Chính hiệu quả kinh tế cùng công chăm sóc không quá nhiều đã khiến nhiều hộ dân trong khu vực mạnh dạn chuyển đổi từ diện tích cấy lúa sang nuôi ốc nhồi. Hiện toàn xóm có 29 hộ nuôi ốc với tổng diện tích mặt nước hơn 23.000m².

Nghề nuôi ốc nhồi cần vốn và đầu ra ổn định

Dù mang lại hiệu quả rõ rệt, người nuôi ốc vẫn chưa thể yên tâm mở rộng quy mô khi bài toán tiêu thụ sản phẩm chưa được giải quyết. Theo ông Sen, hiện có nhiều thương lái từ Hà Nội, Tuyên Quang, Phú Thọ, Thái Nguyên, Lạng Sơn... đến thu mua nhưng giá cả phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường.

Có thời điểm đầu năm, ông bán được khoảng 70.000 đồng/kg, sau đó giá liên tục giảm, có lứa chỉ còn khoảng 40.000 đồng/kg.

"Chỉ cần duy trì được mức giá khoảng 50.000 đồng/kg thì người nuôi đã có lãi và yên tâm sản xuất", ông Sen bày tỏ.

Một khó khăn khác là việc giữ ốc qua mùa đông. Do điều kiện khí hậu miền Bắc, người nuôi hiện vẫn phải mua phần lớn trứng giống từ Cần Thơ và Cà Mau với giá khoảng 1 triệu đồng/kg.

Theo ông Sen, nếu xây dựng được hệ thống nhà lưới hoặc nhà che để giữ ốc qua đông thì từ khoảng tháng 2, tháng 3 âm lịch đã có thể chủ động nguồn giống và đưa sản phẩm ra thị trường sớm hơn. Tuy nhiên, để đầu tư nhà che cho khoảng một sào ao nuôi cần kinh phí khoảng 30 triệu đồng. Đây là mức vốn không nhỏ đối với nhiều hộ nông dân.

"Chi phí con giống chỉ khoảng 3 triệu đồng mỗi sào nhưng tiền làm nhà che lại khá lớn. Chúng tôi mong được hỗ trợ vốn vay ưu đãi để đầu tư hạ tầng. Quan trọng nhất vẫn là có đầu ra ổn định, có đơn vị bao tiêu sản phẩm thì người dân mới yên tâm mở rộng sản xuất", ông Sen chia sẻ.

Theo bà Nguyễn Thị Nội - Chủ tịch Hội Nông dân xã Vạn Phú, mô hình nuôi ốc nhồi tại xóm Vạn Thọ đang được đánh giá là hướng phát triển kinh tế có nhiều triển vọng. Đến nay, diện tích nuôi trên địa bàn đã phát triển khoảng 65-70 sào, với tổng diện tích mặt nước hơn 23.000m². Nhiều hộ dân tham gia sản xuất và bước đầu có nguồn thu khá ổn định.

Từ hiệu quả thực tế, Hội Nông dân xã Vạn Phú đã thành lập Tổ hội nghề nghiệp nuôi ốc nhồi nhằm tạo điều kiện để các hộ liên kết sản xuất, chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ nhau về kỹ thuật và từng bước mở rộng quy mô.

Tuy nhiên, theo bà Nội, người nuôi vẫn gặp hai trở ngại lớn là thiếu vốn đầu tư và đầu ra sản phẩm chưa ổn định do quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, phụ thuộc nhiều vào thương lái.

Trong thời gian tới, Hội Nông dân xã sẽ tiếp tục đề xuất cấp trên quan tâm hỗ trợ nguồn vốn vay ưu đãi cho các thành viên Tổ hội nghề nghiệp; đồng thời tăng cường kết nối, hỗ trợ liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, tạo nền tảng để nghề nuôi ốc nhồi phát triển bền vững.

Từ những thửa ruộng chỉ đủ nuôi sống gia đình, mô hình nuôi ốc nhồi của ông Nguyễn Văn Sen đã mở ra hướng đi mới cho nhiều hộ dân ở Vạn Thọ. Tuy vậy, để mô hình thực sự phát huy hết tiềm năng, rất cần thêm những "cú hích" về vốn, hạ tầng và đặc biệt là một thị trường tiêu thụ ổn định, giúp người nuôi yên tâm gắn bó lâu dài với nghề.