Chiếc khèn Mông từ bản vùng cao đến khách hàng quốc tế

Ở thôn Tả Gia Khâu, xã Lũng Cú, anh Sùng Mí Nhù, 36 tuổi, người Mông, vẫn ngày ngày làm khèn theo phương thức truyền thống. Những chiếc khèn được anh làm thủ công, đòi hỏi sự khéo léo và kiên trì của người thợ.

Nếu trước đây người làm khèn chủ yếu trông chờ khách tìm đến tận nơi hoặc bán qua người quen, thì nay anh Nhù có thêm một cách tiếp cận khách hàng khác: mạng xã hội.

Có sản phẩm mới, anh dùng điện thoại quay video, giới thiệu cách làm, hình dáng, âm thanh của chiếc khèn rồi đăng lên TikTok.

Cách làm tưởng như đơn giản này lại mở ra một thị trường rộng hơn rất nhiều so với phạm vi một thôn vùng cao.

Những chiếc khèn do anh Nhù làm đã được khách hàng ở Mỹ, Thái Lan, Trung Quốc, Lào... biết đến và đặt mua. Không có cửa hàng ở trung tâm, người thợ vùng cao vẫn có thể giới thiệu sản phẩm, trao đổi với khách hàng và bán hàng ngay tại quê nhà.

Câu chuyện của anh Nhù cho thấy một thay đổi đáng chú ý trong cách người dân Lũng Cú tiếp cận thị trường. Công nghệ số không thay thế nghề truyền thống mà đang trở thành một công cụ để người dân đưa sản phẩm của mình đi xa hơn.

Với những sản phẩm đặc trưng của vùng cao, đây cũng là cách để câu chuyện văn hóa phía sau mỗi sản phẩm được nhiều người biết đến.

Làm du lịch bằng website, nhận khách qua môi trường số

Không chỉ những người làm nghề thủ công, các hộ kinh doanh du lịch ở Lũng Cú cũng đang tận dụng công nghệ để tìm kiếm khách hàng. Tại thôn Lô Lô Chải, Dìu Thị Hương, 25 tuổi, người Lô Lô, xây dựng website riêng để giới thiệu homestay của gia đình.

Trên website, du khách có thể tìm hiểu về nơi lưu trú, cảnh quan, văn hóa của đồng bào Lô Lô, các dịch vụ đi kèm và trao đổi, đặt phòng trực tuyến.

Từ một bản làng nằm dưới chân núi, những thông tin về Lô Lô Chải giờ đây có thể xuất hiện trên màn hình điện thoại của du khách ở bất cứ đâu.

Đây là điều có ý nghĩa với các hộ làm du lịch cộng đồng. Bởi thay vì chỉ chờ khách đến hoặc phụ thuộc vào các kênh trung gian, chủ homestay có thể chủ động giới thiệu sản phẩm, hình ảnh và dịch vụ của mình đến khách hàng.

Theo số liệu của xã Lũng Cú, địa phương hiện có 7 doanh nghiệp, 1 tổ hợp tác du lịch cộng đồng và 154 hộ, cơ sở dịch vụ kinh doanh; 4 sản phẩm đã được chứng nhận OCOP 3 sao.

Đáng chú ý, tại làng văn hóa du lịch cộng đồng Lô Lô Chải, 100% hộ kinh doanh, nhà hàng, nhà nghỉ, homestay và cơ sở dịch vụ đã áp dụng thanh toán bằng mã QR.

Hơn 90% cơ sở lưu trú, kinh doanh du lịch tại đây đã ứng dụng các nền tảng số trong quảng bá, giới thiệu sản phẩm và đặt phòng trực tuyến.

Những con số này cho thấy chuyển đổi số ở Lũng Cú không còn là câu chuyện xa vời mà đã bắt đầu đi vào những hoạt động rất gần với đời sống của người dân: bán hàng, nhận phòng, thanh toán và quảng bá sản phẩm.

Từ chiếc điện thoại đến những giao dịch không giấy tờ

Theo định hướng của xã Lũng Cú, chuyển đổi số phải tạo ra những giá trị cụ thể cho người dân, trước hết là hỗ trợ quảng bá sản phẩm, mở rộng thị trường, phát triển du lịch và nâng cao hiệu quả giải quyết thủ tục hành chính.

Chuyển đổi số vì thế không chỉ diễn ra trong hoạt động sản xuất, kinh doanh mà còn được triển khai ngay trong bộ máy chính quyền.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, UBND xã Lũng Cú đã ban hành 2.548 văn bản. Trong đó, 2.500 văn bản được xử lý trên môi trường mạng có ký số, đạt 99%; tỷ lệ văn bản đến được xử lý đúng hạn đạt 100%.

Tỷ lệ hồ sơ thủ tục hành chính được xử lý trực tuyến và hồ sơ, kết quả giải quyết được số hóa đạt 100%.

Đặc biệt, xã đã thực hiện thanh toán trực tuyến 5.027/5.027 hồ sơ, đạt 100%, với tổng số tiền hơn 40,4 triệu đồng.

Theo ông Ma Doãn Khánh, Phó Chủ tịch UBND xã Lũng Cú, từ giao dịch hành chính, thanh toán trực tuyến đến quảng bá sản phẩm và kinh doanh trên môi trường số, địa phương đang từng bước hình thành kỹ năng, thói quen sử dụng công nghệ cho người dân.

Điều này cũng giúp người dân vùng cao giảm bớt thời gian đi lại, tiếp cận các dịch vụ thuận tiện hơn và từng bước thay đổi phương thức kinh doanh.

Vẫn còn những "điểm nghẽn" cần tháo gỡ

Dù đã có những chuyển biến tích cực, quá trình chuyển đổi số ở Lũng Cú vẫn còn không ít khó khăn.

Hạ tầng viễn thông tại một số thôn vùng xa còn hạn chế. Xã chưa có cán bộ chuyên trách về công nghệ thông tin. Trong khi đó, các sản phẩm OCOP của địa phương chưa được đưa lên các sàn thương mại điện tử và phần lớn hộ kinh doanh chưa sử dụng phần mềm quản lý bán hàng.

Đây là những vấn đề cần được giải quyết nếu muốn việc ứng dụng công nghệ số đi sâu hơn vào sản xuất, kinh doanh của người dân.

Bởi với các hộ sản xuất nhỏ, việc có điện thoại thông minh hay biết sử dụng mạng xã hội mới chỉ là bước đầu. Để bán hàng hiệu quả trên môi trường số, người dân còn cần kỹ năng xây dựng nội dung, chụp ảnh, quay video, quản lý đơn hàng, thanh toán và chăm sóc khách hàng.

Với du lịch cộng đồng, việc quảng bá trên mạng cũng cần gắn với chất lượng dịch vụ, khả năng đặt phòng, quản lý khách và xây dựng hình ảnh thống nhất cho điểm đến.

Số hóa di sản để phát triển du lịch bền vững

Không chỉ hướng đến việc bán hàng hay quảng bá du lịch, Lũng Cú đang tính đến một bước đi rộng hơn là số hóa các giá trị văn hóa của địa phương.

Xã đã đề xuất hai nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cấp quốc gia. Trong đó có nhiệm vụ nghiên cứu xây dựng cơ sở dữ liệu số và giải pháp khai thác di sản văn hóa dân tộc Lô Lô phục vụ công tác bảo tồn, quản lý và phát triển du lịch.

Nếu được triển khai hiệu quả, cơ sở dữ liệu số về di sản sẽ tạo thêm một kênh để giới thiệu văn hóa Lô Lô đến du khách, đồng thời hỗ trợ công tác bảo tồn những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng.

Từ chiếc khèn Mông được giới thiệu trên TikTok, website của những homestay ở Lô Lô Chải đến những giao dịch thanh toán bằng mã QR, công nghệ đang từng bước trở thành một phần trong đời sống kinh tế của người dân Lũng Cú.

Ở nơi địa đầu Tổ quốc, khoảng cách địa lý từng là một trở ngại lớn trong việc đưa sản phẩm đến khách hàng. Nay, chỉ với một chiếc điện thoại và kết nối mạng, người làm khèn, người làm du lịch hay hộ kinh doanh nhỏ đều có thêm cơ hội giới thiệu sản phẩm của mình đến những thị trường xa hơn.

Chuyển đổi số, nếu được đầu tư đúng hướng và gắn với nhu cầu thực tế, không chỉ giúp Lũng Cú quảng bá hình ảnh mà còn có thể mở thêm sinh kế, tạo thị trường và nâng cao giá trị cho những sản phẩm được làm ra từ vùng đất cực Bắc.