Ở nhiều vùng quê Việt Nam, không khó để bắt gặp một bụi ngải cứu xanh tốt trước cổng, bên hiên hoặc trong góc vườn. Loài cây này có vẻ ngoài giản dị, không rực rỡ như hoa cảnh, cũng không cần chăm sóc cầu kỳ.

Thế nhưng, người xưa lại rất chuộng trồng ngải cứu gần cửa nhà. Lý do không chỉ nằm ở việc cây dễ sống, dễ dùng, mà còn liên quan đến những kinh nghiệm dân gian được truyền qua nhiều thế hệ.

1. Được xem là cây giúp "xua đuổi" điều không may

Trong quan niệm dân gian Á Đông, ngải cứu là loài cây mang tính ấm, có mùi thơm nồng đặc trưng. Người xưa tin rằng mùi hương này có thể giúp xua uế khí, đẩy lùi điều không may và giữ cho không gian sống thanh sạch hơn.

Vào một số dịp lễ truyền thống, đặc biệt là Tết Đoan Ngọ, nhiều gia đình còn treo bó ngải cứu trước cửa. Đây được xem như một cách cầu bình an, mong gia đạo yên ổn và tránh những năng lượng xấu từ bên ngoài.

Dù những quan niệm này chủ yếu mang màu sắc dân gian, chúng vẫn phản ánh mong muốn rất đời thường của người Việt: giữ cho ngôi nhà luôn ấm áp, bình an và có sinh khí tốt.

2. Là "tủ thuốc xanh" ngay trước cửa nhà

Ngải cứu từ lâu đã được dùng trong đời sống như một loại rau và cây thuốc dân gian. Lá ngải cứu có thể xuất hiện trong các món ăn quen thuộc như trứng rán ngải cứu, cháo ngải cứu hoặc các món canh giúp làm ấm cơ thể.

Ngải cứu là loại rau có dược tính cao. Trong y học dân gian, cây này được nhắc đến trong nhiều bài thuốc hỗ trợ xử lý một số vấn đề thường gặp như đau đầu, chướng bụng, tiêu chảy, cảm lạnh hoặc đau bụng kinh.

Chính vì vậy, việc trồng sẵn một bụi ngải cứu trước nhà giúp gia đình dễ thu hái khi cần. Đây là cách người xưa chủ động chuẩn bị một nguồn nguyên liệu tươi, gần gũi và tiện dùng.

Tuy nhiên, ngải cứu là cây có dược tính nên không nên sử dụng tùy tiện, đặc biệt với phụ nữ mang thai, người có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc điều trị. Khi dùng với mục đích chữa bệnh, cần hỏi ý kiến thầy thuốc hoặc bác sĩ.

3. Xua đuổi côn trùng

Một lý do thực tế khác khiến ngải cứu được trồng gần cửa nhà là mùi hương đặc trưng của cây. Lá ngải cứu chứa tinh dầu, tạo mùi hăng ấm mà nhiều loại côn trùng không ưa.

Trong điều kiện trước đây, khi chưa có nhiều sản phẩm chống muỗi, chống côn trùng như hiện nay, trồng ngải cứu quanh nhà là một cách làm đơn giản và tiết kiệm. Cây có thể góp phần hạn chế muỗi hoặc một số côn trùng nhỏ quanh khu vực sinh hoạt.

Ngoài trồng cây tươi, dân gian còn dùng ngải cứu để xông nhà hoặc đặt ở một số vị trí cần khử mùi, tạo cảm giác sạch sẽ hơn. Đây cũng là lý do loài cây này được xem như một "hàng rào" tự nhiên trước cửa nhà.

4. Tượng trưng cho sức sống bền bỉ

Ngải cứu là loại cây dễ trồng, dễ sống và có khả năng sinh trưởng mạnh. Chỉ cần một đoạn thân hoặc gốc nhỏ, cây vẫn có thể bén rễ, mọc chồi và phát triển thành bụi xanh tốt.

Đặc tính này khiến người xưa liên tưởng ngải cứu với sự bền bỉ, sinh sôi và khả năng vượt qua khó khăn. Một bụi ngải cứu xanh trước hiên nhà không chỉ có giá trị sử dụng, mà còn gợi cảm giác về sự ổn định, dẻo dai và gắn kết của gia đình.

Có 2 cách trồng cây ngải cứu:

Giâm cành: Lấy các cành được cắt ra từ cây mẹ đem cắm xuống đất. Chăm chỉ tưới nước và bón phân, cây sẽ phát triển thành cây mới.

Gieo hạt: Đây là phương pháp ít người dùng để nhân giống vì cây ngải cứu rất hiếm có hạt. Nếu như có được hạt giống ngải cứu có thể gieo hạt xuống thùng xốp rồi dùng bình xịt phun sương để tưới nước. Cung cấp đủ nước hằng ngày, hạt sẽ nảy mầm.

Áp dụng cách trồng cây ngải cứu đúng kỹ thuật thì quá trình chăm sóc cây sẽ trở nên đơn giản hơn rất nhiều, chi tiết các cách chăm sóc như sau:

Tưới nước cho cây ngải cứu

Đây là loại cây ưa ẩm, nên cần cung cấp đủ lượng nước thì mới có thể sinh trưởng tốt và phát triển mạnh. 

Trong giai đoạn cây còn nhỏ, nếu thiếu nước sẽ làm chậm quá trình lớn lên của cây, cây bị yếu. Đối với loại cây ngải cứu này nên sử dụng bình phun sương để tưới. Nếu tưới trực tiếp từ vòi nước sẽ làm cây bị ngã vì thân cây ngải cứu rất yếu. Mỗi ngày nên tưới 2 lần vào sáng sớm hoặc chiều mát.

Bón phân cây ngải cứu

Chỉ nên sử dụng phân hữu cơ để cung cấp dưỡng chất cho cây. Lượng phân bón nên được điều chỉnh tùy vào từng giai đoạn phát triển của cây. Vào thời điểm sau khi hiện cách trồng ngải cứu khoảng 15 ngày, bón lên gốc một lớp phân hữu cơ. Sau khi bón, tưới nước để cây dễ dàng hấp thụ chất dinh dưỡng.

Kiểm soát côn trùng gây hại trên cây ngải cứu

Cây ngải cứu ít bị tấn công bởi các loài côn trùng gây hại trong quá trình thực hiện cách trồng cây ngải cứu. Tuy nhiên, khi trồng tại sân vườn cây ngải cứu rất dễ bị rệp, châu chấu, sâu tấn công. Trước sự xuất hiện của các nhân vật không mời này, bạn có thể dùng tay để loại bỏ chúng hoặc sử dụng các loại bẫy côn trùng.

Làm cỏ và giữ vệ sinh đất trồng cũng là một biện pháp hay để hạn chế được sự tồn tại của các loại côn trùng gây hại. Nên tiến hành nhổ cỏ và dọn dẹp khu vườn sạch sẽ. Hay sử dụng sản phẩm sinh học phòng trừ bệnh.

Thu hoạch ngải cứu

Dùng dao hoặc kéo cắt ngang cây ngải cứu, cách gốc 10cm. Sau khoảng 30 ngày, có thể thu hoạch để chế biến các món ngon chiêu đãi gia đình. Nếu trồng ngải cứu với mục đích để làm cây dược liệu thì thời gian thu hoạch sẽ lâu hơn. Có thể thu hoạch khi cây bắt đầu nở hoa vì lúc này cây có dược tính cao.

Mặc dù ngải cứu có rất nhiều công dụng tốt với sức khỏe nhưng chỉ nên sử dụng một lượng vừa đủ. Nếu sử dụng quá nhiều ngải cứu có thể gây ngộ độc. Sử dụng ngải cứu với liều lượng quá nhiều sẽ kích thích sự hưng phấn của thần kinh trung ương, gây ra hiện tượng co giật, gây tổn thương tế bào não, để lại các di chứng như hay quên, ảo giác,...