Lá ngải cứu thường được dùng để chế biến các món ăn như trứng ngải cứu, gà tần hay dùng trong các bài thuốc Đông y. Ngoài ra, cây còn dễ sống, phù hợp với khí hậu nhiệt đới nên được nhiều gia đình trồng trong chậu, thùng xốp hoặc góc vườn nhỏ tại nhà.

Tuy nhiên, ngải cứu vẫn có thể còi cọc, vàng lá hoặc nhanh già nếu chăm sóc không đúng cách. Dưới đây là những lời khuyên hữu ích giúp cây phát triển ổn định và cho thu hoạch lâu dài.

Nên trồng ở nơi có nắng nhẹ và thông thoáng

Ngải cứu là loại cây ưa sáng nhưng không thích nắng gắt kéo dài cả ngày. Nếu đặt cây ở nơi quá thiếu sáng, thân sẽ yếu, lá nhỏ và mùi thơm giảm rõ rệt. Ngược lại, nắng quá mạnh vào buổi trưa có thể khiến lá bị cháy hoặc khô mép.

Gia đình nên đặt cây ở nơi có nắng buổi sáng hoặc khu vực thông thoáng như ban công, sân trước hay gần cửa sổ có ánh sáng tự nhiên. Điều kiện ánh sáng phù hợp sẽ giúp lá xanh đậm và cây phát triển đều hơn.

Với cây mới giâm cành, nên hạn chế để dưới nắng gắt trong vài ngày đầu để cây có thời gian bén rễ và thích nghi tốt hơn.

Tưới nước vừa phải

Nhiều người cho rằng cây thuốc hoặc rau gia vị cần được tưới thường xuyên nên ngày nào cũng tưới nhiều nước. Tuy nhiên, ngải cứu không thích đất quá ẩm trong thời gian dài. Nếu đất bị úng, rễ cây dễ thối và lá nhanh vàng.

Mỗi ngày nên tưới hai lần vào sáng sớm và chiều mát, chỉ nên tưới khi thấy mặt đất bắt đầu se khô, đồng thời đảm bảo chậu có lỗ thoát nước tốt để tránh tích nước sau mưa hoặc sau khi tưới. Vào mùa nóng, có thể tăng lượng nước vừa phải để giữ độ ẩm cho cây.

Sau khi trồng, có thể phủ thêm một lớp rơm khô hoặc mùn hữu cơ quanh gốc để giữ ẩm cho đất và hạn chế cỏ dại phát triển.

Đất trồng cần tơi xốp, giàu dinh dưỡng

Ngải cứu phát triển tốt trong môi trường đất mềm, thoáng và giàu hữu cơ. Có thể trộn đất với phân hữu cơ, tro trấu hoặc xơ dừa để tăng độ thông thoáng cho rễ.

Nếu trồng lâu ngày trong cùng một chậu mà không bổ sung dinh dưỡng, cây sẽ dần còi cọc, lá nhỏ và ít mùi thơm hơn. Vì vậy, nên bổ sung thêm đất mới hoặc bón phân hữu cơ định kỳ để duy trì sự phát triển ổn định.

Ngoài ra, không nên trồng cây quá dày vì môi trường bí và ẩm dễ khiến sâu bệnh phát sinh, ảnh hưởng đến sự phát triển của cây.

Thường xuyên cắt tỉa để cây ra nhiều lá non

Một trong những sai lầm phổ biến là để cây mọc quá cao và quá già. Khi đó, thân cây dễ cứng, lá nhỏ và giảm chất lượng.

Người trồng nên thường xuyên cắt tỉa phần ngọn hoặc thu hoạch định kỳ để kích thích cây ra nhánh mới. Việc này giúp cây thấp gọn, nhiều lá non và giữ được mùi thơm đặc trưng. Ngoài ra, nên loại bỏ lá úa hoặc cành già để cây thông thoáng hơn.

Sau mỗi đợt thu hoạch, cũng nên tỉa bớt các cành nhỏ, yếu để cây tập trung dinh dưỡng nuôi những nhánh khỏe mạnh hơn.

Có thể nhân giống rất dễ bằng cành

Ngải cứu là loại cây dễ nhân giống bằng cách giâm cành. Chỉ cần chọn cành khỏe, không sâu bệnh, cắm xuống đất ẩm và giữ độ ẩm ổn định trong vài ngày là cây có thể bén rễ.

Nhiều người có kinh nghiệm thường chọn giâm cành vào buổi chiều hoặc ngày râm mát để hạn chế tình trạng mất nước và giúp cây dễ thích nghi hơn.

Thu hoạch đúng cách để cây tiếp tục phát triển

Sau khi trồng khoảng 30-40 ngày, ngải cứu có thể được thu hoạch nhiều đợt. Khi cắt, nên dùng kéo tỉa phần ngọn hoặc cắt cách gốc một đoạn vừa phải để cây tiếp tục ra chồi mới.

Nếu dùng làm rau ăn hằng ngày, nên thu hoạch khi cây còn non và chưa ra hoa vì lúc này lá mềm, thơm và dễ chế biến hơn. Khi cây già và ra hoa, lá thường cứng hơn và mùi vị cũng giảm đi.

Sau mỗi lần thu hoạch, cần duy trì tưới nước hợp lý và bổ sung thêm dinh dưỡng để cây nhanh phục hồi.

Bảo quản đúng cách để giữ được công dụng

Sau khi thu hoạch, để bảo quản ngải cứu tươi lâu, các gia đình có thể rửa sạch, để ráo nước rồi bọc kín bằng màng bọc thực phẩm và cất vào ngăn mát tủ lạnh. Cách này giúp bảo quản tươi trong khoảng 3-5 ngày.

Với gia đình muốn dùng lâu hơn, có thể phơi ngải cứu trong bóng râm, nơi thoáng gió đến khi khô hẳn rồi bảo quản trong lọ kín hoặc túi zip. Ngải cứu khô thường được dùng để pha trà, xông hoặc làm các bài thuốc dân gian.

Lưu ý khi dùng ngải cứu

Dù ngải cứu có nhiều công dụng với sức khỏe, các chuyên gia cũng khuyến cáo không nên sử dụng với lượng quá lớn trong thời gian dài.

Đặc biệt, phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh lý nền nên thận trọng khi dùng ngải cứu thường xuyên. Cách tốt nhất là sử dụng với lượng vừa phải trong các bữa ăn để đảm bảo cân bằng dinh dưỡng và an toàn cho sức khỏe.

Cây gắn với nhiều quan niệm dân gian

Không chỉ là cây thuốc, ngải cứu còn xuất hiện trong đời sống văn hóa dân gian của người Việt.

Ở một số địa phương, vào dịp Tết Đoan Ngọ (mùng 5 tháng 5 âm lịch), người dân có thói quen treo ngải cứu trước cửa nhà cùng một số loại lá khác. Theo quan niệm dân gian, mùi thơm đặc trưng của cây có thể giúp xua đuổi côn trùng và những điều không may.

Dù những quan niệm này chủ yếu mang yếu tố tín ngưỡng dân gian, chúng phần nào cho thấy vị trí đặc biệt của cây ngải cứu trong đời sống người Việt từ nhiều thế hệ trước.

Giá trị vẫn còn đến ngày nay

Ngày nay, dù hệ thống y tế hiện đại phát triển và thuốc men trở nên dễ tiếp cận hơn, ngải cứu vẫn được nhiều gia đình duy trì trồng trong vườn hoặc trên ban công. Loại cây này vừa là nguồn thực phẩm quen thuộc, vừa là một phần ký ức của đời sống nông thôn Việt Nam.

Từ góc vườn nhỏ của những ngôi nhà xưa, ngải cứu đã đồng hành cùng nhiều thế hệ người Việt như một loại rau, một vị thuốc và cũng là một nét đẹp trong văn hóa chăm sóc sức khỏe dân gian.

Có lẽ vì sự đa dụng ấy mà ngải cứu luôn có một chỗ đứng đặc biệt trong các khu vườn Việt. Chỉ một bụi cây nhỏ nhưng vừa làm rau, vừa làm thuốc, lại gắn với nhiều ký ức của đời sống làng quê xưa.