Cây thiên ma còn có nhiều tên gọi khác như xích tiễn, định phong thảo, minh thiên ma, minh thiên ma, thần thảo, vô phong tự động thảo, hợp ly thiên ma. Tên khoa học gọi là Gastrodia elata Blume, thuộc họ Lan Orchidaceae.

Đặc điểm hình dạng cây thiên ma

Cây thiên ma là một trong số ít thực vật không chứa chất diệp lục. Toàn thân cây màu vàng đỏ, có hình dạng giống mũi tên vươn thẳng lên, lá cây nhỏ hình vảy cá. Vì những đặc điểm này nên cây còn có tên gọi khác là “xích tiễn” – mũi tên đỏ.

Rễ cây thiên ma phát triển thành củ hình bầu dục, chiều dài có thể lên đến 15cm. Đây cũng là bộ phận được đánh giá là quan trọng nhất của cây. Củ thiên ma có vỏ màu nâu ngả vàng hoặc màu trắng ngà, thân chứa nhiều đường vân nhăn dọc ngang. Củ khá cứng, có vị ngọt và hương thơm nhẹ.

Cây thiên ma phân bố nhiều nhất ở các khu rừng tại Đông Nam Á, đặc biệt là các nước Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc,… Tại Việt Nam, thảo dược được tìm thấy tại các tỉnh vùng núi như Lạng Sơn, Hòa Bình,…

Ngoài ra, do được sử dụng phổ biến trong các bài thuốc trị bệnh, dược liệu này được trồng nhiều tại các trung tâm dược liệu hoặc các hộ gia đình.

Bộ phận được thu hoạch để chế biến thành dược liệu chính là phần rễ củ, nên đào củ vào mùa xuân hoặc mùa đông, bởi đây là 2 thời điểm củ phát triển tốt nhất.

Sau khi thu hoạch, tiến hành loại bỏ các nhánh rễ phụ, rửa sạch rồi đem luộc (hoặc hấp, nướng) chín. Sau đó thái củ thành các lát mỏng, mang đi phơi hoặc sấy khô. Cuối cùng đem đi bảo quản trong bình hoặc túi kín ở nơi thoáng mát, tránh ẩm mốc hoặc ánh mặt trời chiếu trực tiếp. Tùy theo bài thuốc sẽ sử dụng dược liệu dạng thái lát hoặc đem tán thành bột mịn.

Thảo dược thiên ma có tác dụng gì?

Trong Y Học Cổ Truyền, thiên ma có vị ngọt, tính ấm, quy kinh can. Có tác dụng bình can tức phong, chỉ thống. Dùng để chữa các chứng can phong nội động gây ra trúng phong tạng phủ với biểu hiện méo miệng, liệt nửa người; can dương thượng cang gây ra hoa mắt, chóng mặt, đau đầu; chữa đau nhức xương khớp, tê bì do phong tà.

Còn đối với Y Học Hiện Đại, thảo dược thiên ma có tác dụng như sau:

Giúp giảm đau nhức xương khớp, đau đầu.

Có tác dụng an thần và chống co giật.

Giúp tăng cường lưu lượng máu đến các cơ quan như tim và não để cải thiện trí nhớ, hạ huyết áp, làm chậm nhịp tim. Một số nghiên cứu cho thấy các hoạt chất trong vị thuốc thiên ma giúp tăng sức chịu đựng với sự thiếu oxy trên động vật thí nghiệm.

Có tác dụng chống oxy hóa, ức chế sự tăng sinh tế bào khối u.

Những hoạt chất trong thiên ma giúp tăng hoạt động của tế bào đại thực bào và có tác dụng điều hòa hoạt động hệ thống miễn dịch.

Một số nghiên cứu việc sử dụng thiên ma trong lĩnh vực thẩm mỹ bởi nó có thể giúp dưỡng ẩm da, chống oxy hóa.

Ngoài ra, thiên ma cũng có một số tác động tương tự như hormone estrogen, giúp điều trị chứng đau bụng kinh, mãn kinh sớm...

Lưu ý khi dùng cây thiên ma trị bệnh

Trong quá trình áp dụng các bài thuốc từ cây thiên ma trị bệnh, người dùng cần lưu ý một số vấn đề dưới đây:

Không tự ý tăng giảm liều lượng hay tự ý kết hợp với bất cứ dược liệu nào, cần đảm bảo tuân thủ đúng theo hướng dẫn của bác sĩ để tránh gây những tác động xấu đến sức khỏe.

Các thành phần hóa học trong thiên ma có thể làm giảm tác dụng của một số loại thuốc. Vậy nên người bệnh không nên dùng chung dược liệu khi đang sử dụng các loại thuốc có chứa thành phần như Tramadol, Codein, Amitriptyline, Clozapin, Ondansetron, Fentanyl, Fluoxetine,…

Sau khi sử dụng dược liệu, nếu thấy cơ thể có những dấu hiệu bất thường như buồn nôn, nôn mửa, chóng mặt, đau đầu, mẩn ngứa, chảy máu âm đạo,… cần ngưng sử dụng bài thuốc từ dược liệu và đến cơ sở y tế thăm khám.

Các bài thuốc đều có thành phần 100% từ dược liệu thiên nhiên nên tác dụng không nhanh bằng thuốc Tây y. Vậy nên người dùng cần kiên trì thực hiện, không bỏ dở liệu trình. Tùy từng cơ địa mỗi người, thông thường dược liệu sẽ phát huy tác dụng sau khoảng 7 – 10 ngày.

Bên cạnh áp dụng các bài thuốc trị bệnh, để sức khỏe nhanh chóng hồi phục, người bệnh cần xây dựng một chế độ sinh hoạt, ăn uống và thể dục thể thao khoa học, lành mạnh.

Đảm bảo mua dược liệu tại các đơn vị uy tín, cung cấp đầy đủ giấy tờ chứng minh nguồn gốc xuất xứ để tránh ảnh hưởng đến hiệu quả của bài thuốc cũng như sức khỏe người dùng.