Đường vào thôn Báu đã được trải bê tông phẳng lì. Dọc hai bên đường là những vườn cây ăn quả xanh mướt. Cạnh vườn cây truyền thống đó, có một khu vườn rất đặc biệt là vườn na của gia đình chị Dung. Cây được trồng theo hàng, theo lối, cây nào cây nấy xanh rì, treo rất nhiều quả.

Bỏ ngô trồng na trái vụ

Chị Dung – người phụ nữ dân tộc Tày năm nay đã bước sang tuổi tứ tuần, nhưng nom chị còn khỏe và nhanh nhẹn lắm. Hôm chúng tôi đến thăm, trong bộ quần áo lao động gọn gàng, chị đang đi cắt tỉa vườn na. Từng cây na được chị tạo tán tỉa cành đều tăm tắp. Cây nào cây nấy được chăm sóc tỉ mỉ như chăm trẻ con vậy. Dưới tán vườn cây thông thoáng, phía trên cành nào cũng treo đầy quả.

Chị Dung nhìn vườn na mà không giấu được niềm tự hào: “Quả sai, lại ra đều thế này, hứa hẹn một mùa bội thu”. Đi dưới tán vườn được cắt tỉa cẩn thận, từng cây na hiện lên giữa bốn bề mây núi nom thật đẹp mắt.

Có được vườn na mang lại hiệu quả kinh tế cao như ngày hôm nay, chị Dung cũng đã trải qua không ít gian khó. Những năm trước đây, cũng trên thửa đất này gia đình chị trồng ngô, trồng sắn, nhưng thu nhập chẳng được bao nhiêu. Giá ngô bấp bênh lại mất nhiều công chăm sóc. Ngày nào gia đình cũng đổ mổ hôi, sôi nước mắt trên nương mà cuộc sống vẫn nghèo, vẫn khó.

Năm 1995, chị Dung đã mạnh dạn mua 300 cây na dai về trồng trên đồi thay cây ngô, cây sắn. Ngày chị đưa cây na về trồng, quyết định của chị bị không ít người cho là liều lĩnh, bởi cây na phải mất tới 4 năm mới bắt đầu cho thu hoạch. Với một gia đình thuần nông, chừng ấy thời gian không có nguồn thu ổn định là thử thách không hề nhỏ.

"Không có nguồn thu nhập đều đặn từ cây ngô, mấy năm đầu, gia đình chị cũng gặp khó khăn. Để có nguồn thu, chị trồng thêm cây rau ngắn ngày, chăn nuôi lợn gà để có nguồn thu để chăm vườn na. Với kế sách “lấy ngắn nuôi dài” đó mà gia đình chị vượt qua được những ngày gian khó", chị Dung nhớ lại.

Đến năm thứ ba, vườn na đã lớn và dần khép tán. Sau mấy năm chăm sóc, nhìn vườn na ra hoa đậu quả, chị vui đến trào nước mắt. Đến giờ chị vẫn còn nhớ như in cảm giác lần đầu chị hái quả na chín trên cây xuống và “tét” chất lượng. Quả na to tròn, căng mọng, dày thịt, vừa bửa ra tỏa mùi thơm phức. Ăn vào có vị ngọt thanh.

“Na cho ra hoa, ra quả và còn cho chất lượng thơm ngon khiến tôi vui đến trào nước mắt. Thế là công cuộc chuyển đổi của tôi đã thành công”, chị Dung chia sẻ.

Ngay trong vụ thu hoạch na đầu tiên, gia đình chị đã bán hết sạch, với giá bán từ 25 đến 40 nghìn đồng 1kg. Thu nhập từ vườn na cao gấp nhiều lần so với trồng ngô. Đây cũng là động lực để chị tiếp tục tìm cách chăm sóc vườn na và nâng cao giá trị của từng cây na. Vốn đam mê với cây cối, chị còn tìm cách cho na ra quả thêm một vụ nữa.

Bí quyết cho na ra quả trái vụ

Điều làm nên sự khác biệt và mang lại giá trị kinh tế cao trong mô hình của chị Dung chính là khả năng điều tiết vụ mùa. Thay vì chỉ thu hoạch một vụ duy nhất như cách làm truyền thống, chị đã áp dụng kỹ thuật chăm sóc đặc biệt để cây cho trái 2 vụ trong năm. Theo đó, chính vụ (từ tháng 7 đến tháng 9): Thời điểm na đạt chất lượng thơm ngon nhất nhờ hấp thụ đủ nắng hè, sản lượng dồi dào. Vụ này chỉ cần cắt tỉa và chăm sóc bình thường là cây na cho ra quả đều đặn.  

Qua tìm hiểu trên phương tiện thông tin đại chúng, chị nhận thấy nhiều gia đình ở Sơn La còn biết cách cho na ra quả trái vụ. Chị cũng cất công đi thăm nhiều mô hình và chịu khó học hỏi kĩ thuật. Trở về quê hương, chị đã áp dụng triệt để kĩ thuật cắt tỉa vả chăm bón để “ép” cây na ra quả trái vụ.

"Ngay khi thu hoạch xong vụ chính, chị cắt hết cành lá thừa, bón thúc phân hữu cơ. Việc mình cắt tỉa, siết nước sẽ “ép” cây na bị ức chế và cho hoa trái vụ”, chị Dung chia sẻ.

Sau khi hoàn tất công đoạn thụ phấn nhân tạo tỉ mỉ, vườn na hiện đã bắt đầu hình thành những lứa quả đầu tiên. Lúc này, việc chăm sóc đúng kỹ thuật từ bón phân hữu cơ đến phòng trừ sâu bệnh trở nên quan trọng hơn bao giờ hết để nuôi quả phát triển. Gia đình chị đang tập trung nhân lực để tỉa bớt quả lép, quả vẹo, chỉ giữ lại những quả cân đối, khỏe mạnh. Đây là giai đoạn quyết định đến kích thước và chất lượng thẩm mỹ của trái na khi thu hoạch, đảm bảo quả to, đều và không bị sâu đầu.

Từng việc làm phải đúng quy trình, chúng mới phát triển đều”, chị Dung cho biết. Nhờ sự chịu thương, chịu khó và cách làm đúng kĩ thuật mà vườn na trái vụ của chị Dung ra hoa kết trái đúng dịp cuối năm. Giá bán na trái vụ cao gấp đôi, gấp 3 lần so với chính vụ. Nhờ cách làm này mà gia đình chị Dung có của ăn của để.

Mỗi cây na trái vụ cho thu từ 10 đến 20kg, giá bán từ 60 đến 90.000đ/1kg. Sau cả chục năm kiên trì chăm sóc và tìm hiểu, đến giờ chị Dung đã thành thạo kĩ thuật chăm sóc vườn na.

Mô hình na của chị Dung không chỉ cho thấy tiềm năng to lớn của vùng đất thôn Báu mà còn mở ra triển vọng về một vùng chuyên canh cây ăn quả chất lượng cao tại xã Bảo Thắng. Thành công này đang tiếp thêm động lực cho nhiều hộ nông dân tại xã Bảo Thắng mạnh dạn thay đổi tư duy, vươn lên làm giàu chính đáng trên mảnh đất quê hương.