Đêm mùa Đông giữa đại ngàn biên giới Sơn Vĩ

Đêm ở Sơn Vĩ xuống rất nhanh. Mới hơn 7 giờ tối, núi rừng nơi cực Bắc đã chìm trong khoảng tối mênh mông. Con đường biên giới quanh co men theo sườn đá dần thưa tiếng xe. Xa xa, vài ánh đèn nhỏ từ những bản làng lặng lẽ leo lét giữa màn sương dày.

Có những hôm đi cơ sở với bà con về muộn, tôi một mình chạy xe máy trên tuyến đường biên hun hút. Hai bên chỉ còn bóng núi, tiếng gió và những vực sâu chìm trong hơi lạnh. Ánh đèn xe loang trên mặt đường ướt sương rồi nhanh chóng bị bóng tối của núi rừng nuốt chửng. Giữa khoảng không rộng lớn ấy, con người bỗng thấy mình nhỏ bé đến lạ.

Sơn Vĩ là xã xa xôi của tỉnh Tuyên Quang, giáp tuyến biên giới Việt Nam - Trung Quốc. Từ trung tâm tỉnh đến đây là hành trình dài hơn 350 cây số, qua những cung đèo quanh co, những dãy núi đá tai mèo trùng điệp và các bản làng ẩn hiện trong mây núi. Càng đi sâu vào vùng biên, người ta càng cảm nhận rõ sự cách trở của địa hình, cái khắc nghiệt của khí hậu và cả sức sống bền bỉ của con người nơi phên giậu Tổ quốc.

Tôi đến nhận công tác ở Sơn Vĩ vào những ngày đông lạnh nhất. Gió từ các khe núi hun hút thổi qua triền đá tai mèo khiến cái lạnh như ngấm vào da thịt. Trước mắt tôi khi ấy là mênh mông đá núi, là sương trắng phủ kín sườn cao, là những mái nhà trình tường lặng lẽ nép bên lưng chừng núi. Mùa đông ở đây, sương giăng dày đặc, quần áo giặt phơi cả tuần vẫn chưa khô.

Những ngày đầu, chúng tôi làm việc tạm trong khu nhà của Trạm kiểm soát Biên phòng Xín Cái. Căn phòng nhỏ giữa miền đá núi lạnh buốt, đêm xuống chỉ còn tiếng gió rít ngoài vách. Có hôm mất điện, cả khu vực chìm trong bóng tối tĩnh lặng đến mức nghe rõ tiếng chó sủa vọng từ một bản xa.

Đứng giữa khoảng không mênh mông ấy, tôi mới cảm nhận hết sự xa xôi của miền biên viễn. Nhưng cũng chính trong những ngày còn nhiều bỡ ngỡ ấy, tôi lại nhận ra sự ấm áp của tình người nơi biên giới.

Lãnh đạo xã thường xuyên hỏi han chúng tôi bằng những câu giản dị: “Ở có quen không?”, “Thiếu gì cứ nói để anh em hỗ trợ…”. Giữa mùa đông biên giới, những lời hỏi thăm chân thành đôi khi cũng đủ làm lòng người ấm lại.

Không chỉ cán bộ xã, người dân nơi đây cũng dành cho chúng tôi sự chân tình rất đặc biệt. Tôi vẫn nhớ chị Xuyên, một người dân trong xã. Mỗi lần gặp, chị lại cười hiền rồi hỏi: “Ở đây quen chưa em?”. Thi thoảng, chị mang cho vài quả cam hay chỉ đơn giản là một lời hỏi han sau ngày dài làm việc. Những món quà nhỏ không đáng giá bao nhiêu, nhưng giữa vùng đá núi heo hút, nó khiến người xa quê như tôi thấy lòng mình dịu lại.

Những con người lặng thầm giữ bình yên vùng biên cương

Ở cùng khu nhà của Trạm kiểm soát Biên phòng Xín Cái, tôi có dịp gần hơn với nhịp sống của những người lính nơi tuyến đầu. Bữa cơm nơi trạm có khi chỉ vài món giản dị, nhưng luôn đầy ắp tiếng cười và sự sẻ chia.

Trong những bữa cơm ấy, tôi nghe các chiến sĩ trẻ kể chuyện những ngày bám bản, bám dân; ban ngày xuống thôn nắm địa bàn, giúp bà con lao động sản xuất, đêm lại lặng lẽ tuần tra đường biên, cột mốc. Nước da sạm đi vì nắng gió biên cương, nhưng mỗi khi nhắc đến công việc, các anh chỉ cười hiền.

Sống đủ lâu giữa mây núi Sơn Vĩ, tôi nhận ra phía sau vẻ khắc nghiệt của đá núi là rất nhiều điều bình yên.

Buổi sáng ở Sơn Vĩ thường bắt đầu bằng sương mù. Có những ngày mở cửa ra, cả núi rừng chìm trong màu trắng đục. Mây phủ kín lưng chừng núi, những mái nhà trình tường của đồng bào thấp thoáng bên sườn đá.

Trên các con đường men theo sườn núi, từng tốp trẻ ríu rít gọi nhau đến trường. Những chiếc áo nhỏ đủ màu nổi bật giữa màu xám lạnh của đá tai mèo. Xa hơn trên các triền núi, người phụ nữ Mông đã bắt đầu ngày lao động mới bên những nương ngô bám đá.

Những chuyến xuống thôn bản luôn để lại trong tôi nhiều cảm xúc. Có lần đi cơ sở về muộn, trời bất ngờ đổ mưa lớn giữa đường biên. Chiếc xe máy trượt bánh trên đoạn dốc đất nhão nhoét sát mép vực. Giữa màn sương dày đặc, tôi nhìn thấy ánh đèn pin của tổ tuần tra Đồn Biên phòng cửa khẩu Săm Pun từ xa tiến lại.

Một chiến sĩ trẻ vừa đỡ xe vừa cười: “Đường này đêm mưa nguy hiểm lắm chị, lần sau đi muộn nhớ gọi anh em đi cùng…”.

Giữa đêm mưa lạnh nơi biên giới, câu nói ấy khiến tôi nhớ mãi. Có lẽ chỉ ở những nơi gian khó như Sơn Vĩ, con người mới sống gần nhau bằng những sẻ chia bình dị như thế.

Trong những chuyến công tác, tôi cũng nhiều lần theo chân cán bộ xã, bộ đội biên phòng xuống thôn, tuần tra đường biên, cột mốc hay làm công tác dân vận với bà con.

Có lần theo đồng chí Nguyễn Huy Sắc, Bí thư Đảng ủy xã, đi kiểm tra các tuyến giao thông nông thôn sau nhiều ngày mưa lớn. Con đường đất ngoằn ngoèo men sườn núi trở nên nhão nhoét, nhiều đoạn bánh xe trượt dài sát mép vực.

Vậy mà suốt hành trình, điều đồng chí Bí thư trăn trở nhất vẫn là tiến độ làm đường và đời sống của người dân. Dừng xe bên đoạn taluy vừa sạt nhẹ, đồng chí quay sang cán bộ thôn hỏi kỹ từng hộ bị ảnh hưởng rồi chậm rãi nói: “Đường có khó mấy cũng phải cố làm cho xong. Có đường thì bà con mới đỡ khổ, trẻ con đi học mới an toàn…”.

Câu nói giản dị giữa mênh mông đá núi khiến tôi nhớ rất lâu.

Có hôm trời còn chưa tan hết sương, các đồng chí lãnh đạo xã đã tiếp tục đi khảo sát những điểm có tiềm năng phát triển du lịch. Giữa núi đá trùng điệp, câu chuyện về sinh kế cho người dân, về giữ gìn chợ Phong Lưu, tiếng khèn Mông hay những nét văn hóa truyền thống cứ lặng lẽ nối dài theo từng cung đường.

Ở nơi gian khó ấy, tôi càng cảm nhận rõ hơn trách nhiệm của những người cán bộ vùng biên - những con người âm thầm giữ cho miền đất này không chỉ bình yên mà còn giữ vững niềm tin nơi đồng bào cực Bắc.

Ánh đèn bình yên nơi địa đầu Tổ quốc

Ở Sơn Vĩ, tôi cũng từng gặp những thầy cô giáo cắm bản vượt hàng chục cây số đường núi để đến lớp. Có những điểm trường nằm cheo leo giữa lưng chừng đá, mùa mưa đường trơn đến mức xe máy không thể đi nổi. Vậy mà lớp học nhỏ nơi bản xa vẫn đều đặn vang tiếng đánh vần của lũ trẻ. Giữa mênh mông đá núi, tiếng đọc bài nghe trong trẻo và bình yên đến lạ.

Giữa những cung đường đá tai mèo quanh co, sự hiện diện lặng lẽ của cán bộ xã, bộ đội biên phòng và các thầy cô giáo cắm bản đang từng ngày góp phần giữ cho vùng biên không chỉ bình yên mà còn bền thêm niềm tin của đồng bào nơi cực Bắc.

Rồi những phiên chợ vùng cao cũng để lại trong tôi nhiều thương nhớ. Từ sáng sớm, từng tốp người dân men theo sườn núi xuống chợ. Những chiếc váy xòe rực rỡ của phụ nữ Mông, Lô Lô, Giáy… nổi bật giữa màu xám của đá núi. Tiếng cười nói rộn ràng khiến cái lạnh vùng biên dường như cũng dịu đi phần nào.

Ở nơi ấy, tôi cảm nhận rõ hơn vẻ đẹp mộc mạc của cuộc sống vùng cao - không vội vã, không ồn ào nhưng chân thành và đầy tình người.

Có những đêm gần sáng, tôi vẫn ngồi trước màn hình máy tính trong căn phòng nhỏ. Ngoài hiên, tiếng mưa đều đều trên mái tôn, phía xa là núi rừng chìm trong bóng tối. Những lúc như thế, tôi cảm nhận rõ hơn sự cô độc của tuổi trẻ nơi biên giới. Nhưng cũng chính nơi này dạy tôi biết sống chậm hơn, biết trân trọng những điều bình dị và hiểu hơn sự hy sinh thầm lặng của những con người ngày đêm giữ gìn bình yên nơi biên cương Tổ quốc.

Có những vùng đất không chỉ để đi qua, mà để nhớ.

Với tôi, Sơn Vĩ không chỉ là miền biên cương nơi địa đầu Tổ quốc. Đó còn là nơi tôi đã và đang gắn bó giữa gió núi, sương mù và những con đường quanh co nơi cực Bắc.

Có thể sau này, khi nhớ lại Sơn Vĩ, điều còn đọng lại không chỉ là màu xám của đá núi hay cái lạnh vùng cao, mà chính là những ánh đèn nhỏ giữa đại ngàn biên giới - thứ ánh sáng bình yên đã âm thầm đồng hành cùng tôi suốt những tháng ngày nơi biên cương.